ഏകാന്തമായ ഗുഹയില് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അതിസൂക്ഷ്മമായ സത്യം ദര്ശിച്ച മഹര്ഷി, എല്ലാം ഒരേ കൂടാരത്തില് ഒന്നിച്ച് ലയിക്കുന്നതും, അവയവങ്ങള് തമ്മില് വേര്പിരിയുകയും ഒരുമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതും അവനകത്താണ്. സകല ജീവികളിലും അവന് തനിച്ചും മറ്റുമായി നെയ്ത്തും നെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഗുഹയില് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ അദ്ഭുത സ്ഥാനം അമൃതസ്വരൂപിയായ ഗാന്ധര്വ്വന് അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവന് അതിന്റെ ഭേദം വെളിപ്പെടുത്തട്ടെ. ആ ഗുഹയില് അവന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങള് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവയെ അറിയുന്നവന് തന്റെ പിതാവിന്റെ പിതാവാവുന്നു. അവനാണ് നമ്മുടെ ബന്ധുവും സ്രഷ്ടാവും ക്രമീകരകനും; അവന് ലോകങ്ങളുടെ എല്ലാ വാസസ്ഥലങ്ങളും അറിയുന്നു. അമൃതതയെ അന്വേഷിച്ച ദേവന്മാര് മൂന്നാമത്തെ ആ വാസസ്ഥലത്തെത്തുകയായിരുന്നു. അവന് എല്ലാ ജീവികളെയും ലോകങ്ങളെയും ദിശകളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റി, സത്യത്തിന്റെ ആദ്യജനനത്തിലേക്ക് സമീപിച്ചു; അവന് സ്വയം സ്വയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അവന് ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും ലോകങ്ങളെയും ദിക്കുകളെയും ആകാശത്തെയും ചുറ്റിപ്പറ്റി സത്യത്തിന്റെ നീട്ടി കിടക്കുന്ന നൂലിനെ പരിശോധിച്ചു; അവന് അതിനെ കണ്ടു, അതായിത്തീർന്നു, അതു തന്നെയായി. ആ അദ്ഭുതകരനായ, ഇന്ദ്രന് പ്രിയനായ, ആ സിംഹാസനനാഥനോട്, ഞാന് ജ്ഞാനസമാഗമം അഭിലഷിക്കുന്നു. സ്വാഹാ. ദേവഗണങ്ങളും പിതൃഗണങ്ങളും ആരാധിക്കുന്ന ആ ജ്ഞാനത്താലാണ്, അഗ്നേ, എന്നെ ഇന്നത്തെ ദിവസം ജ്ഞാനിയായി ആക്കേണ്ടത്. സ്വാഹാ. വരുണനും അഗ്നിയും പ്രജാപതിയും എനിക്കു ജ്ഞാനം നല്കട്ടെ; ഇന്ദ്രനും വായുവും ധാതാവും എനിക്കു ജ്ഞാനം നല്കട്ടെ. സ്വാഹാ. ബ്രാഹ്മവും ക്ഷത്രവും എനിക്കു ഐശ്വര്യം നേടട്ടെ; ദേവന്മാര് ഉത്തമ ഐശ്വര്യം എനിക്കു നല്കട്ടെ. അവളോടും നിങ്ങളോടും, സ്വാഹാ. ഈ അജരനായ, നിയന്ത്രിതനായ, ദിശയുള്ളവനില്, പ്രകാശമുള്ള ജ്വാലകള് അഗ്നികളാണ്; അവ ശുദ്ധവും വെളുത്തതും ഉരുക്കവും മരുന്ന് ചൂടുകയും ചെയ്യുന്നു; അവ കാറ്റുപോലും സോമപോലും ഉണരുന്നു. കനിഞ്ഞവ, പുകയുടെ പതാകകളായി കാറ്റില് കയറി ആകാശത്തേക്ക് കുതിക്കുന്നു; അഗ്നികള് വേറിട്ടാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. മിത്രനും വരുണനും, ഞങ്ങളുടെ വേണ്ടി ദേവന്മാര്ക്കായി, മഹാസത്യത്തിനായി ഹോമം നടത്തട്ടെ; അഗ്നേ, നിന്റെ വീട്ടിലേക്കും സമര്പ്പണം നടത്തുക. അഗ്നേ, ദേവന്മാര് വിളിച്ച കുതിരകള് ഘോഷയോടെ കെട്ടുക; പുരാതന ഹോത്ര് സിംഹാസനത്തില് ഇരിക്കട്ടെ. രണ്ടു വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളുള്ളവരാണ് പ്രകാശത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നത്; ഓരോരുത്തരും ഒരു കിടാവിനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. കനിഞ്ഞവനില് സ്വയം നിലനില്ക്കുന്നു; പ്രകാശമുള്ളവന് മറ്റൊരുവനില് ദൃശ്യമാണ്. ഇവിടെ, സൃഷ്ടാക്കന്മാര് ആദ്യം അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ചു; യജ്ഞത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യനായ ഹോത്ര്, ബ്രിഗുക്കളും അപ്നവാനന്മാരും കാടുകളില് പ്രകാശിപ്പിച്ച അത്ഭുതകരനാണ്, എല്ലാ വംശങ്ങളിലും. മുന്നൂറ് മൂന്ന് ആയിരത്തി മുപ്പത്തൊന്പത് ദേവന്മാര് അഗ്നിയെ സേവിച്ചു; അവർ അവന് നെയ്യ് പുരണ്ടു, സമിദ് വിരിച്ചു, ഹോത്രായി അഗ്നിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആകാശത്തിന്റെ ഉച്ചിയിലും ഭൂമിയുടെ അടിത്തറയിലും ദേവന്മാര് അഗ്നിയെ സത്യത്തിൽ നിന്നു ജനിപ്പിച്ചു; സകലജനങ്ങളുടെ അതിഥിയായ മഹർഷിയെ അടുത്തു കൊണ്ടുവന്നു. അഗ്നി, വിഘ്നങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും, ജ്ഞാനത്താൽ സമ്പത്ത് നല്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശുദ്ധമായ ഹോമം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി ഭാസുരനായി തെളിയുന്നു. ദേവന്മാരോടൊപ്പം, അഗ്നേ, ഇന്ദ്രനും വായുവും മിത്രന്റെ ശക്തിയാൽ സോമമധു പാനമാക്കട്ടെ. ശക്തിക്കായി, മനുഷ്യരുടെ നാഥനെ വിളിക്കുമ്പോൾ, ശുദ്ധമായ ബീജം ചൊരിയപ്പെടുന്നു; ആകാശം ഉണരുന്നു; അഗ്നി, കുറ്റമില്ലാത്ത, യൗവനഭരിതമായ ഒരു സംഘം സൃഷ്ടിക്കുകയും വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. അഗ്നേ, ആ സംഘത്തെ മഹാസമ്പത്തിലേക്കു നയിക്കണം; നിന്റെ ഉന്നതമായ മഹത്വങ്ങള് ഞങ്ങളുടേതാകട്ടെ. സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും, ഞങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങള് ദൃഢമാക്കുകയും, ശത്രുക്കളെ ശക്തിയോടെ നേരിടുകയും ചെയ്യണം. ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരനായ അഗ്നിയെ സ്തുതിഗാനങ്ങള് കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; ഞങ്ങളെ ശ്രദ്ധിക്കണം. ഇന്ദ്രനപോലെ, നീ ശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞവനാണ്; ദാനശീലന്മാരായ പുരുഷന്മാർ, ദേവന്മാരെയും വായുവിനെയും പോലെ നിന്നെയും ആദരിക്കുന്നു. അഗ്നേ, നന്നായി വിളിക്കപ്പെടുന്നവനിൽ, ഞങ്ങളുടെ മഹാന്മാർ പ്രിയങ്കരരാകട്ടെ; കന്നുകാലികൾക്ക് വിശാലമായ മേഞ്ഞിടം നൽകുന്ന മഹാദാനികൾ. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്ന അഗ്നേ, ദഹനശേഷിയുള്ള ദേവന്മാരോടും കൂട്ടുകാരോടും കൂടി കേൾക്കണം; പ്രഭാതത്തിൽ വരുന്ന മിത്രനും അര്യാമനും യജ്ഞവേദിയിലെ ദർഭാസനത്തിൽ ഇരിക്കട്ടെ. ആരാധനയ്ക്കു ഏറ്റവും യോഗ്യയാകുന്നവരിൽ ആദിതിയാണ് ശ്രേഷ്ഠ; മനുഷ്യരിൽ അഗ്നിയാണ് അതിഥി. ജനനങ്ങളെ അറിയുന്ന ജാതവേദസ് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കുകയും, ഞങ്ങളോടു ദയയുള്ളവനാകുകയും ചെയ്യട്ടെ. മഹത്തായ, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, ഞങ്ങൾ മിത്രനും വരുണനും മുന്നിൽ കുറ്റമറ്റവരായി, സൗഭാഗ്യത്തിനായി സവിതാവിന്റെ അനുകൂല്യത്തിൽ മുൻപന്തിയിലാകട്ടെ. ഇന്ന് ദേവന്മാരുടെ സംരക്ഷണം ഞങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ജലങ്ങൾ, പശുക്കളെപ്പോലെ നിറഞ്ഞൊഴുകുമ്പോഴും, ഇന്ദ്രാ, അവയും ഗായകർപോലും സത്യന്യായം ലംഘിക്കാറില്ല; വായു തന്റെ അനുയായികളോടു വരുന്നതുപോലെ നീയും ഞങ്ങളോടു വരണം, കാരണം നീ ചിന്തയാൽ അവകാശങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നു. പശുക്കൾ, യജ്ഞത്തിന് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും കൊണ്ടുവന്നു; അവയുടെ രണ്ടു ചെവികളും പൊന്നിനാണ്. ഇന്ന്, സൂര്യോദയത്തിൽ, മിത്രനും അര്യാമനും ഉണരുമ്പോൾ, സവിതാ, ഭാഗ എന്നിവർ ഐശ്വര്യം നൽകുന്നു. സൂര്യനും ഭൂമിക്കും ഭാസുരത്വം നൽകുന്ന സമൃദ്ധി, യജ്ഞസമയത്ത് ഒഴിച്ചു കൊടുക്കണം; രസാ മഹാബലവാനായ കാളയെ പിന്തുണയ്ക്കട്ടെ. ആ പുരാതനനാണ് വേനൻ. അവൻ പ്രത്യക്ഷമായ് നിൽക്കുമ്പോൾ, എല്ലാവരും അവനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; ഭാസുരവസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ പ്രകാശത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതാണ് മഹാവൈഭവമുള്ള അസുരന്റെ മഹാനാമം; അനേകം രൂപങ്ങളുള്ളവൻ അമൃതസ്വരൂപങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചു. മഹത്തായ, ആനന്ദകരനായ, വിശ്വാനരനായ സകലവ്യാപിയായവനോട് ഞങ്ങൾ ഉല്ലാസകരമായ പാനീയത്തോടെ സ്തുതി അർപ്പിക്കുന്നു; അവന്റെ അനുകമ്പയും ശക്തിയും കീർത്തിയും ഇന്ദ്രനും ഭൂമിയും ആകാശവും ആദരിക്കുന്നു. അവർക്കു സമിദ് ധാരാളം, സ്തുതി മഹത്തായതും, ഗാനം വിശാലമായതുമാണ്; അവർക്കു ഇന്ദ്രൻ യുവാവായ സുഹൃദാണ്. ഇന്ദ്രാ, നീയും സോമപാനികളായവരും ഇവിടെ വന്ന് ആഹ്ലാദിക്കണം; നിന്റെ ശക്തിയാൽ ഞങ്ങൾക്ക് മഹാസമ്പത്ത് നല്കണം. ഇന്ദ്രൻ തന്റെ ഭയങ്കരമായ വല്ലഭത്വത്താൽ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചു; അവൻ മായാവിദ്യക്കാരെ വെളിപ്പെടുത്തി, കാടിൽ കിടന്ന പാമ്പിനെ വധിച്ചു, പശുക്കളെ പുറത്താക്കി, മനോഹരമായവയെ പ്രത്യക്ഷമാക്കി. ഇന്ദ്രാ, നീ എവിടെ നിന്നാണ്, മഹാശക്തനായവനേ, തനിച്ചാണ് പുറപ്പെടുന്നത്? നീ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്? നീ യുദ്ധത്തിൽ മഹന്മാരെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു; വജ്രധാരിയായവനേ, ഞങ്ങൾക്ക് നീ എന്ത് നൽകുമെന്നു പറയുക. മഹത്തായവനാണ് ഇന്ദ്രൻ. ഒരിക്കലും നീ തോറ്റിട്ടില്ല; ഒരിക്കലും നീ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ആ ഇന്ദ്രനെ തേടി അയവന്മാർ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു, പശുസമ്പത്ത് നിറഞ്ഞ ദേശം കടക്കുവാനായി. അനേകം പുത്രന്മാരുള്ളവർ ഭൂമിയെ ഒരുമിച്ചു പാൽപോലെ പിഴിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ആ മഹത്തായ, ആയിരം പ്രവാഹങ്ങളുള്ള, സമൃദ്ധമായ ഭൂമിയെ. ഈ ചിന്ത ഞാൻ നിന്നോടു അർപ്പിക്കുന്നു, മഹത്തായവനേ, ഈ സ്തുതിക്ക് വേണ്ടി, ജ്ഞാനവാനേ. ഉത്സവത്തിലും പരിശ്രമത്തിലും ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ശക്തിയോടെ വിജയിയായ ഇന്ദ്രനെ പിന്തുടരുന്നു. പ്രകാശഭരിതനായവൻ, മഹത്വം ധരിച്ചവൻ, മധുരമായ സോമം പാനമാക്കട്ടെ; യജ്ഞനാഥന്മാർക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത ആയുസ്സ് നൽകണം. കാറ്റിൽ ചലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവൻ, തന്റെ ശക്തിയാൽ സംരക്ഷിക്കുകയും, അനേകം വിധത്തിൽ ജനങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും, പ്രകാശമാർഗ്ഗം തെളിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ രശ്മികൾ ആ ദേവനേ, ജാതവേദസായ സൂര്യനെ, എല്ലാവർക്കും കാണാനായി ഉയര്ത്തുന്നു. സ്വാഹാ!