ഏകാഗ്രതയോടെ ശ്രവിക്കൂ, ദൈവികമായ സൃഷ്ടിയുടെ അത്ഭുതകരമായ വിഭജനം എങ്ങനെയാണെന്ന് മഹർഷികൾ വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അഗ്നിക്കായി കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ, വസുക്കൾക്കായി വെള്ള പാടുള്ളവ, രുദ്രർക്കായി ചുവന്നവ, ആദിത്യർക്കായി വെളുത്തും ദർശനശേഷിയുള്ളവ, ആകാശത്തിന്റെ രൂപമുള്ളവ പർജന്യനുവേണ്ടിയുമാണ്. ഉയർന്നവ, കാള, കുഞ്ഞൻ ഇവ ഇൻദ്ര-വിഷ്ണുക്കളുടേതാണ്; ഉയർന്നവ, വെള്ള കൈകളും വെള്ള പുറവും ഉള്ളവ ഇൻദ്ര-ബൃഹസ്പതിക്കായി; പന്നിയുടെ രൂപമുള്ളവ വേഗമുള്ളവ, പാടുള്ളവ അഗ്നി-മാരുത് ദേവന്മാർക്കായി; ഇരുണ്ടവ പൊഷ്ണന്റേതാണ്. ഇവയിൽ ഇൻദ്ര-അഗ്നി ദ്വന്ദ്വം ഇരുരൂപമുള്ളവ, അഗ്നി-സോമ ദ്വന്ദ്വം കുഞ്ഞൻ രൂപമുള്ളവ, അനഡ്വാഹ അഗ്നി-വിഷ്ണു ദ്വന്ദ്വം അനുസരണയുള്ളവ, മൈത്രാവരുണി, മൈത്രി എന്നിങ്ങനെ വിവിധ ദേവതകൾക്ക് സമർപ്പിതങ്ങളാണ്. അഗ്നിക്കായി കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ, സോമയ്ക്ക് കാപ്പി നിറമുള്ളവ, വായുവിന് വെളുത്തവ, അടിതിക്കായി അടയാളമില്ലാത്തവ, ധാത്രിക്കായി സമരൂപമുള്ളവ, ദേവീഭാര്യകൾക്കായി കിടാവുകൾ എന്നിങ്ങനെയാണ് വിഭജനം. ഭൂമിക്ക് കറുത്തവ, അന്തരിക്ഷത്തിന് പുകപ്പിടർന്നവ, ആകാശത്തിന് വലിയവ, മിന്നലിന് പാടുള്ളവ, നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചാരനിറമുള്ളവ. വസന്തത്തിനായി പുകപ്പിടർന്നവ, ഗ്രീഷ്മത്തിനായി വെള്ള നിറമുള്ളവ, മഴക്കാലത്തിന് കറുത്തവ, ശരത്കാലത്തിന് ചുവപ്പ് പാടുള്ളവ, ഹേമന്തത്തിനായി കാപ്പി നിറമുള്ളവ, ശിശിരക്കാലത്തിന് കപ്പലഞ്ഞ നിറമുള്ളവ സമർപ്പിക്കുന്നു. മൂന്ന് വയസ്സുള്ളവ ഗായത്രിക്ക്, അഞ്ഞ് വയസ്സുള്ളവ തൃഷ്ടുപിന്, രണ്ട് വയസ്സുള്ള കാളകൾ ജഗതിക്ക്, മൂന്ന് കിടാവുള്ളവ അനുഷ്ടുപിന്, നാല് വയസ്സുള്ള കാളകൾ ഉഷ്ണിഹ് ഛന്ദസ്സിന്. ആറു വയസ്സുള്ള കാളകൾ വിരാജ് ഛന്ദസ്സിന്, കാളകൾ ബൃഹതിക്ക്, കാളപ്പിള്ളകൾ കകുബ് ഛന്ദസ്സിന്, അനഡ്വാഹ പംക്തിക്ക്, പശുക്കൾ അതിഛന്ദസ്സിന്. കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ അഗ്നിയ്ക്ക്, കാപ്പി നിറമുള്ളവ സോമയ്ക്ക്, ഉപധ്വസ്താ സാവിത്രിക്ക്, കിടാവുകൾ സർസ്വതിക്ക്, ഇരുണ്ടവ പൂഷണിന്, പാടുള്ളവ മാരുതുകൾക്ക്, അനേകരൂപമുള്ളവ വിശ്വദേവന്മാർക്കായി, അനുസരണയുള്ളവ ദ്യാവാപൃഥിവിക്ക്. ചലിക്കുന്നവയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്: ഇൻദ്ര-അഗ്നി ദ്വന്ദ്വം, കറുത്തവ, വരുണ ദ്വന്ദ്വം, പാടുള്ളവ, മാരുതുകൾ, രൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായവ. അനേകമുഖങ്ങളുള്ള അഗ്നിക്കായി ആദ്യം ജനിച്ചവ മാരുതുകളിൽ നിന്നാണ് സമ്പാദിക്കുന്നത്; താപം നൽകുന്ന മാരുതുകൾക്ക് സവാതി, ഗൃഹസ്ഥ മാരുതുകൾക്ക് ബഷ്കിഹാ, കളിക്കുന്ന മാരുതുകൾക്ക് കലർന്നവ, സ്വമേധയാ ഉള്ള മാരുതുകൾക്ക് അനുഗാമികളായവ. ചലിക്കുന്നവ: ഇൻദ്ര-അഗ്നി ദ്വന്ദ്വം, കൊമ്പുള്ളവ, മഹേന്ദ്രൻ, വിശ്വകർമ്മയുടെ അനേകരൂപങ്ങൾ. പിതാക്കന്മാരിൽ സോമയുള്ളവർക്ക് പുകപ്പിടർന്ന-കാപ്പി നിറമുള്ളവ, ബർഹിസിൽ ഇരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർക്ക് കാപ്പി നിറമുള്ളവ, അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച പിതാക്കന്മാർക്ക് കറുപ്പും കാപ്പി നിറവും ഉള്ളവ, ത്ര്യമ്പകർക്കായി കറുപ്പും പാടുള്ളവ. ചലിക്കുന്നവ: ശുനാസീര, വായുവിന്റെ വെള്ള, സൂര്യന്റെ വെള്ള. വസന്തത്തിനായി കാടാമൃഗം, ഗ്രീഷ്മത്തിനായി കുരുവികൾ, മഴക്കാലത്തിന് കാട, ശരത്കാലത്തിന് ക്വയിലുകൾ, ഹേമന്തത്തിന് കാക്കകൾ, ശിശിരക്കാലത്തിന് കാക്കത്താടികൾ സമർപ്പിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിനായി ടിമിംഗലങ്ങൾ, പർജന്യനു തവളകൾ, ജലങ്ങൾക്ക് മീനുകൾ, മിത്രനു കുലീപയ പക്ഷികൾ, വരുണനു മുത്തലങ്ങൾ. സോമയ്ക്ക് ഹംസങ്ങൾ, വായുവിന് വലക്കഴുത, ഇൻദ്ര-അഗ്നിക്ക് കുരുവികൾ, മിത്രനു പാമ്പുകൾ, വരുണനു ചുവപ്പ് താറാവുകൾ. അഗ്നിക്ക് മരംതൊട്ടി, കാട്ടുമരങ്ങൾക്കായി ആണ്ടിപ്പക്ഷി, അഗ്നി-സോമയ്ക്ക് മയിൽ, അശ്വിനികൾക്ക് മയിൽ, മിത്ര-വരുണർക്കായി പ്രാവുകൾ. സോമയ്ക്ക് കുരുവികൾ, ത്വഷ്ടാവിന് കൗളിക പക്ഷികൾ, ഗോശാലകൾക്ക് ദേവീഭാര്യകളുടെ പക്ഷികൾ, അഗ്നിക്ക് പാരുഷ്ണ പക്ഷികൾ. പകലിനായി പ്രാവ്, രാത്രിക്ക് സീചാപൂ പക്ഷി, പകൽ-രാത്രി സംധിക്കായി ജതൂ പക്ഷി, മാസങ്ങൾക്ക് ദാത്യുഹ, വർഷത്തിനായി വലിയ ഗരുഡൻ. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് എലികൾ, അന്തരിക്ഷത്തിനായി അഞ്ചു നക്കകൾ, ആകാശത്തിന് മൂശികകൾ, ദിശകൾക്കായി നക്കകളും മുണ്ടേലുകളും, ഇടയ്ക്കുള്ള ദിശകൾക്കായി പുള്ളി നക്കകൾ. വസുക്കൾക്ക് കാട്ടുപോത്തി, രുദ്രർക്കായി പുള്ളി മാൻ, ആദിത്യർക്കായി ന്യങ്കു മാൻ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പുള്ളി കാട്ടുപോത്തി, സാധ്യർക്കായി കുലുങ്ക മാൻ. ഈശാനനു പരശ്വത മൃഗങ്ങൾ, മിത്രനു പശുക്കൾ, വരുണനു മഹിഷികൾ, ബൃഹസ്പതിക്കു കാട്ടുപോത്തുകൾ, ത്വഷ്ടാവിന് ഒട്ടകങ്ങൾ. പ്രജാപതിക്ക് മനുഷ്യർ, ഹസ്തിക്ക് ആനകൾ, വാചിന് പ്ലുഷി പക്ഷി, ചക്ഷുഷിന് ഈച്ചകൾ, ശ്രോത്രയ്ക്ക് തേനീച്ചകൾ. പ്രജാപതി-വായുവിന് പശുക്കളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും, വരുണനു കാട്ടാടു, യമനു കറുത്ത കാട്ടുപോത്തി, മനുഷ്യ രാജാവിന് കുരങ്ങൻ, കടുവക്ക് ചുവപ്പ് പശു, കാളയ്ക്ക് കാട്ടുപശു, വേഗമുള്ള പർണ്ണക്കിളിക്ക് ക്വയിലി, നീലക്കഴുത്തിന് പുഴു, സമുദ്രത്തിന് ടിമിംഗല മത്സ്യം, ഹിമപർവതത്തിന് ആന. മയിൽ പ്രജാപതിക്കു, ആണ്ടിപ്പക്ഷി ഹലിക്ഷ്ണയ്ക്ക്, വൃഷദംശം ധാത്രിക്ക്, കുരുവി ദിശകൾക്ക്, കുയിൽ അഗ്നിക്ക്, കലവിങ്ക പക്ഷി ലോഹിതാഹിക്ക്, പുഷ്കരസാദ പക്ഷി ത്വഷ്ടാവിന്, കുരുവി വാചിന്. സോമയ്ക്ക് കുലുങ്ക മാൻ, കാട്ടിന് കാട്ടുപോത്ത്, നകുലയ്ക്ക് നക്ക, ശകയ്ക്ക് പൊഷ്ണ പക്ഷികൾ, നരിക്ക് മയിൽ, ഇൻദ്രയ്ക്ക് കാട്ടുപശു, പിദ്വയ്ക്ക് ന്യങ്കു മാൻ, കക്കടയ്ക്ക് ഞണ്ട്, അനുമതിക്ക് പ്രതിശ്രുത്കാ പക്ഷി, ചക്രവാകയ്ക്ക് ചുവപ്പ് താറാവ്. ബലാകാ പക്ഷി സൂര്യനു, ശാർഗ പക്ഷി സൃജയയ്ക്ക്, ശയാണ്ഡക പക്ഷി മൈത്രയ്ക്ക്, ശാരി പക്ഷി സർസ്വതിക്ക്, പുരുഷവാക് പക്ഷി നായ്ക്ക്, കടുവ ഭൂമിക്ക്, കോരിയൻ പ്രിദാകുവിന്, തത്ത മണ്യുവിന്, ശുക തത്ത സർസ്വതിക്ക്, പുരുഷവാക് പക്ഷി മനുഷ്യനു. സുപർണ പക്ഷി പർജന്യന്, അതിർവാഹസ പക്ഷി ദർവിദയ്ക്ക്, കഴുകൻ വായുവിന്, കലവിങ്ക അഗ്നിക്ക്, പുഷ്കരസാദ ത്വഷ്ടാവിന്, കുരുവി വാചിന്, പ്ലവ പക്ഷി അന്തരിക്ഷത്തിന്, മഡ്ഗു പക്ഷിയും മീനും നദീശ്വരന്, ആമ ദ്യാവാപൃഥിവിക്ക്. പുരുഷമൃഗം ചന്ദ്രനു, ഉണിയൻ കാലകയ്ക്ക്, ദാർവാഘാട പക്ഷി കാട്ടുദൈവങ്ങൾക്ക്, കൃകവാകു പക്ഷി സാവിത്രിക്ക്, ഹംസൻ വായുവിന്, നാക്ര മുത്തല മകരയ്ക്ക്, കുലീപയ പക്ഷി അക്കൂപാരയ്ക്ക്, ശൽപ പക്ഷി ഹ്രീയ്ക്ക്. എണി കാട്ടുപോത്തി പകലിന്, തവള രാത്രിക്ക്, എലി കാടിന്, പാമ്പ് അശ്വിനികൾക്ക്, കറുപ്പ് രാത്രിക്ക്, കരടി ജതുവിന്, സുശിലിക പക്ഷി മറ്റുള്ളവർക്കായി, ജഹക പക്ഷി വിഷ്ണുവിന്. അന്യവാപ പക്ഷി പക്വക്ഷരങ്ങൾക്ക്, ഋശ്യ കാട്ടുപോത്തി മയിലിന്, സുപർണ പക്ഷി ഗന്ധർവ്വർക്കായി, ഉട്ടു ജലങ്ങൾക്ക്, കശ്യപ ആമ മാസങ്ങൾക്ക്, ചുവപ്പ് മീൻ കുണ്ട്രിണാചിക്ക്, ഗൊലട്ടിക പക്ഷി അപ്സരസുകൾക്ക്, അസിത പക്ഷി മരണത്തിന്. വർഷാഹു പക്ഷി ഋതുക്കൾക്ക്, എലി മൂശിക്കു, മാന്താല പക്ഷി പിതൃകൾക്ക്, അജഗരം വസുക്കൾക്ക്, കാടാമൃഗം പ്രാവുകൾക്ക്, ആണ്ടിപ്പക്ഷി മുള്ളനയ്ക്കു, കാട്ടാടു നിരൃതിക്കും വരുണനും. ശിത്ര പക്ഷി ആദിത്യർക്കായി, ഒട്ടകം പ്രകാശവാന്ക്ക്, കഴുകൻ മതിക്ക്, സൃമര കാട്ടിന്, പുള്ളിമാൻ രുദ്രന്, ക്വയി പക്ഷി കുട്ടരുരിന്, ദാത്യൗഹ പക്ഷി കുതിരകൾക്ക്, പിക പക്ഷി കാമത്തിന്. ഖഡ്ഗം വിശ്വദേവന്മാർക്ക്, കറുത്ത നായ്ക്ക് കർണ്ണന്, കഴുത തരക്ഷുവിന്, കരടി രാക്ഷസർക്കായി, പന്നി ഇൻദ്രയ്ക്കായി, സിംഹം മാരുതുകൾക്ക്, കൃകലാസ പക്ഷി പിപ്പകയ്ക്ക്, ശകുനി പക്ഷി ആയുധത്തിന്, പുള്ളി കാട്ടുപോത്തി എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും. ശാദം പക്ഷി തയിരിൽ, അവകാ ഔഷധി പല്ലിന്റെ വേരുകളിൽ, മണ്ണ് യവയുമായി, തേഗാ ഔഷധി പല്ലിനോടൊപ്പം, സർസ്വതി നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ, നാവിന്റെ അടിയിൽ ഉവുല, താൽവം അകത്തുനിന്നുള്ള പല്ലുകൾ, വെള്ളം വായിൽ, പുരുഷാംഗം വൃക്കകളിൽ, ആദിത്യർ താടിയിൽ, പാതു കന്യകളിൽ, ദ്യാവാപൃഥിവി കൺതിമിരിൽ, മിന്നൽ കണ്പൊട്ടികളിൽ, വെള്ള നിറം സ്വാഹയ്ക്ക്, കറുപ്പ് സ്വാഹയ്ക്ക്, മേൽപാകം-താഴ്പാകം അകമ്പടികൾ. കാറ്റ് ശ്വാസത്തിൽ, നാസികയിൽ പ്രവേശനം, താഴെ ചുണ്ടിൽ ശ്രേയസ്, മുകളിൽ പ്രകാശം, അകത്ത് ക്ഷീണപ്രകാശം, പുറത്തു സ്ഥാപനം, തലയിൽ ഇടിമുഴക്കം, തലയ്ക്കുള്ളിൽ മിന്നൽ, ചെവിയിൽ ശ്രവണശേഷി, ശ്രവണത്തിന് ചെവി, താഴെ തൊണ്ടയിൽ വെള്ളം, വരണ്ടതൊണ്ടയിൽ മനസ്സ്, കഴുത്തിൽ അദിതി, തലയിൽ നിരൃതി, തലയിൽ മഹാശബ്ദം, ശ്വാസത്തിൽ രോമം, ശരീരത്തിൽ കൂമ്പാരം. കഴുതയിൽ കൊതുകുകൾ, ഇന്ദ്രന് ഉറക്കം, ബൃഹസ്പതിക്ക് പക്ഷിയുടെ ഇരിപ്പിടം, ആമകൾക്ക് ചിപ്പികൾ, ചുവടിൽ തൊണ്ട, കരടിക്ക് കിടാവുകൾ, കാടാമൃഗത്തിന് വേഗം, യാത്രയ്ക്ക് ഭുജങ്ങൾ, അരണി ദന്തത്തിൽ, അഗ്നിക്ക് മുൻഭുജങ്ങൾ, പൂഷണിന് കൈകൾ, അശ്വിനികൾക്ക് ഭുജങ്ങൾ, രുദ്രന് ഉരുള്. ആദ്യം അഗ്നിക്കായി, രണ്ടാമത് വായുവിന്, മൂന്നാമത് ഇൻദ്രയ്ക്ക്, നാലാമത് സോമയ്ക്ക്, അഞ്ചാമത് അദിതിക്ക്, ആറാമത് ഇൻദ്രാണിക്ക്, ഏഴാമത് മാരുതുകൾക്ക്, എട്ടാമത് ബൃഹസ്പതിക്ക്, ഒൻപതാമത് അര്യമയ്ക്ക്, പത്താമത് ധാതാവിന്, പതിനൊന്നാമത് ഇൻദ്രയ്ക്ക്, പന്ത്രണ്ടാമത് വരുണനു, പതിമൂന്നാമത് യമയ്ക്ക്. ആദ്യം ഇൻദ്ര-അഗ്നിക്ക്, രണ്ടാമത് സർസ്വതിക്ക്, മൂന്നാമത് മിത്രയ്ക്ക്, നാലാമത് ജലങ്ങൾക്ക്, അഞ്ചാമത് നിരൃതിക്ക്, ആറാമത് അഗ്നി-സോമയ്ക്ക്, ഏഴാമത് സർപ്പങ്ങൾക്ക്, എട്ടാമത് വിഷ്ണുവിന്, ഒൻപതാമത് പൂഷണിന്, പത്താമത് ത്വഷ്ടാവിന്, പതിനൊന്നാമത് ഇൻദ്രയ്ക്ക്, പന്ത്രണ്ടാമത് വരുണനു, പതിമൂന്നാമത് യമിക്ക്; തെക്കേ ഭാഗം ദ്യാവാപൃഥിവിക്ക്, വടക്ക് എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും. ഇങ്ങനെ, ഓരോ ദൈവത്തിനും, കാലഘട്ടത്തിനും, പ്രകൃതിയിലെ സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും, അവയുടെ പ്രത്യേകതകളും, അവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദൈവികതയും മഹർഷികൾ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ ഈ ദിവ്യകഥയിൽ, ഓരോ ജീവിയും, അവയുടെ വർണ്ണവും, രൂപവും, സ്വഭാവവും ദൈവികതയുടെ ഭാഗമായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.