രണ്ടു പകുതികളായി കാലം നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ; മാസങ്ങൾ നിന്നെ മുറിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ; പകലും രാത്രിയും, മരുത്ഗണങ്ങളും നിന്നെ ചതച്ചു തകർക്കട്ടെ. ദൈവിക പുരോഹിതന്മാർ നിന്നെ മുറിച്ച് നിയന്ത്രിക്കട്ടെ; നിന്റെ അവയവങ്ങൾ, ബന്ധങ്ങളിൽ, അതിരുകൾ സൃഷ്ടിക്കട്ടെ, അവയവങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ. ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, കാറ്റ് എന്നിവ നിന്റെ തുറവിൽ നിറയട്ടെ; സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും ചേർന്ന് നിന്റെ ലോകം ശുഭമാക്കട്ടെ. നിന്റെ മീതുള്ള അവയവങ്ങൾക്കും കീഴിലുള്ള അവയവങ്ങൾക്കും സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ; അസ്ഥികൾക്കും അസ്ഥിമജ്ജയ്ക്കും ശരീരത്തിനും സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ. ആർ ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കുന്നു? ആർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു? ശീതകാലത്തിന് മരുന്ന് ഏതാണ്? മഹാവസ്ത്രം ഏതാണ് എന്ന് ചോദിക്കുന്നു. സൂര്യൻ ആണ് ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കുന്നത്; ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; അഗ്നിയാണ് ശീതകാലത്തിന് മരുന്ന്; ഭൂമിയാണ് മഹാവസ്ത്രം. സൂര്യപ്രകാശത്തിന് തുല്യം എന്താണ്? സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം ഏതാണ്? ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയത് എന്താണ്? അളക്കാനാവാത്തത് ആരുടേതാണ്? ബ്രഹ്മമാണ് സൂര്യപ്രകാശത്തിന് തുല്യം; ആകാശം സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം; ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയവൻ; പശുവിന്റെ അളവ് അറിയപ്പെടാത്തതാണ്. ദേവമിത്രമേ, നീ മനസ്സിൽ ഇതിനെ ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നോടു ബോധം ചോദിക്കുന്നു: വിഷ്ണു ആരാധിക്കപ്പെട്ട ആ മൂന്നു പടികളിൽ, അതിൽ ലോകം മുഴുവൻ പ്രവേശിച്ചു. ആ മൂന്നു പടികളിൽ ഞാൻ തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഭൂമിയും ആകാശവും ഞാൻ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ആകാശത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്തേക്കു പോലും. ആ മനുഷ്യൻ ഏതിനകത്താണ് പ്രവേശിച്ചത്? ഏതൊക്കെയാണ് മനുഷ്യനിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്? ബ്രഹ്മനേ, ഞങ്ങൾ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു; നീ ഇവിടെ എന്താണ് പറയുന്നത്? അഞ്ചിനകത്താണ് മനുഷ്യൻ പ്രവേശിച്ചത്; അവയാണ് മനുഷ്യനിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ അന്വേഷിക്കുന്നു, മായയാൽ നീ ചിന്തയിൽ ഉന്നതനല്ല. മുൻ ആഗ്രഹം ഏതാണ്? മഹാവേഗം ഏതാണ്? പിലിപ്പിലാ ഏതാണ്? പിശംഗിലാ ഏതാണ്? സ്വർഗ്ഗം മുൻ ആഗ്രഹം; കുതിര മഹാവേഗം; ആട് പിലിപ്പിലാ; രാത്രിയാണ് പിശംഗിലാ. പിശംഗിലാ ആരാണ്? കുറുപിശംഗിലാ ആരാണ്? ആരാണ് കൊമ്പിലേയ്ക്ക് ചാടുന്നത്? ആരാണ് പാതയിലൂടെ സരിച്ച് പോകുന്നത്? ആടാണ് പിശംഗിലാ, നായയാണ് കുറുപിശംഗിലാ; മുയൽ കൊമ്പിലേയ്ക്ക് ചാടുന്നു, പാമ്പ് പാതയിലൂടെ സരിക്കുന്നു. അതിന്റേതായ മലങ്ങൾ എത്ര? അക്ഷരങ്ങൾ എത്ര? ഹോമങ്ങൾ എത്ര? എത്ര മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ അതിനെ പ്രജ്വലിപ്പിക്കുന്നു? യാഗസഭയിൽ എത്ര പുരോഹിതർ സമയോചിതമായി ആരാധിക്കുന്നു? ആറാണ് മലങ്ങൾ, നൂറ് അക്ഷരങ്ങൾ, എൺപത് ഹോമങ്ങൾ, മൂന്നു പ്രജ്വലനകഷ്ഠങ്ങൾ; യാഗസഭയിൽ ഏഴു പുരോഹിതർ സമയോചിതമായി ആരാധിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ നാഭിയെ ആരാണ് അറിയുന്നത്? ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം ആരാണ് അറിയുന്നത്? സൂര്യന്റെ മഹാമൂല്യത്തെ ആരാണ് അറിയുന്നത്? ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചത് എന്ന് ആരാണ് അറിയുന്നത്? ഞാൻ ലോകത്തിന്റെ നാഭിയെ അറിയുന്നു; ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം ഞാൻ അറിയുന്നു; സൂര്യന്റെ മഹാമൂല്യവും ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്ന് ജനിച്ചതെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു. ഭൂമിയുടെ അറ്റത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; ലോകത്തിന്റെ നാഭിയെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു; മഹാകുതിരയുടെ വിത്തിനെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു; വാക്കിന്റെ പരമപദത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുന്നു. ഈ വേദികയാണ് ഭൂമിയുടെ അറ്റം; ഈ യാഗം ലോകത്തിന്റെ നാഭി; ഈ സോമമാണ് മഹാകുതിരയുടെ വിത്ത്; ഈ ബ്രഹ്മമാണ് വാക്കിന്റെ പരമപദം. മഹാസമുദ്രത്തിൽ ആദ്യം സ്വയംഭൂമായ, ഉത്തമജന്മം പ്രാപിച്ചവൻ, കർമത്തിന്റെ ഗർഭം സ്ഥാപിച്ചു; അതിൽ നിന്നാണ് പ്രജാപതി ജനിച്ചത്. പുരോഹിതൻ സോമത്തിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ട് പ്രജാപതിയെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു; അവൻ സന്തോഷിക്കട്ടെ; പുരോഹിതൻ ഹോമം അർപ്പിച്ച് സോമം പാനിയാകട്ടെ. പ്രജാപതേ, നിന്നെ കൂടാതെ ഇതെല്ലാം ആവൃതമാക്കിയവൻ ഇല്ല. ഞങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്ന ആ ആഗ്രഹം നമുക്കാകട്ടെ; സമ്പത്തിന്മേൽ അധികാരികൾ ആകട്ടെ. കുതിരയാണ് മുകളിലത്തെ ഭാഗം; പശുവും മാൻയും പ്രജാപതിയുടെ സന്തതിക്ക്; കറുത്ത കഴുത്തുള്ളത് അഗ്നിക്കു മുന്നിൽ; സരസ്വതിയുടെ ആട് താഴെ മണലിന് കീഴിൽ; അശ്വിനികളുടെ താഴത്തെ തോളുകൾ; സൗമ്യവും പൗഷ്ണവുമാണ് കൈകൾ; കറുത്തത് നാഭിയിൽ; സൂര്യന്റെ ഭാഗങ്ങൾ അരികിൽ; വെള്ളയും കറുപ്പും ത്വഷ്ടാവിന്റെ വശങ്ങൾ; രോമമുള്ളത് വയുവിന്റെ തോളുകൾ; വെള്ളപൂച്ചവാൽ ഇന്ദ്രനു, മനോഹരമായത് സ്വപസ്യയ്ക്ക്; വലിയ വൈഷ്ണവം വാമനൻ. ചുവപ്പും, പുകച്ചുവപ്പും, കർക്കന്ധുചുവപ്പും ഉഗ്രനേ, നിന്റെത്; കപിലവും കപിലശ്യാമവും വെളുത്ത-കപിലവും വരുണന്റെത്; വെളുത്ത പാടുള്ളവ, മറ്റൊരു വെളുത്ത പാടുള്ളവ, ചുറ്റും വെളുത്ത പാടുള്ളവ സാവിത്രിയുടെത്; വെളുത്ത കൈകൾ, മറ്റൊരു വെളുത്ത കൈകൾ, ചുറ്റും വെളുത്ത കൈകൾ ബൃഹസ്പതിയുടെത്; പുള്ളിയുള്ളവ, ചെറിയ പുള്ളിയുള്ളവ, വലിയ പുള്ളിയുള്ളവ മൈത്രാവരുണന്റെത്. ശുദ്ധമുടിയുള്ളവ, മുഴുവൻ ശുദ്ധമുടിയുള്ളവ, രത്നമുടിയുള്ളവ അശ്വിനികളുടെത്; വെള്ള, വെള്ളകണ്ണുള്ളത്, ചുവപ്പ് — ഇവ രുദ്രന്റെത്; ചെവി യമന്റെത്; അളക്കിയവ രൗദ്രന്റെത്; ആകാശസദൃശമായത് പർജന്യന്റെത്. പുള്ളിയുള്ളവ, കുത്തിപ്പുള്ളിയുള്ളവ, മുകളിലേയ്ക്ക് പുള്ളിയുള്ളവ മരുതുകളുടെത്; ചുവപ്പ്, ചുവപ്പുവാൽ, പുള്ളിയുള്ളവ സരസ്വതിയുടെത്; കുരുത്തിച്ചെവി, തണ്ടുചെവി, മുകളിലേയ്ക്ക് ഇരുമ്പുചെവി ത്വഷ്ടാവിന്റെത്; കറുത്ത കഴുത്ത്, വെളുത്ത കണ്ണ്, അടയാളമുള്ള തൊണ്ട ഇന്ദ്ര-അഗ്നിയുടെത്; കറുത്ത വിരൽ, ചെറിയ വിരൽ, വലിയ വിരൽ ഉഷസ്സിന്റെത്. കലാകാരന്മാർ വൈശ്വദേവ്യരുടെത്; ചുവപ്പ് രോഹിണിയുടെത്; മൂന്നു വയസ്സുള്ളവ വാക്കിന്റെത്; അറിയപ്പെടാത്തത് ആദിത്യിയുടെത്; സമാനരൂപം ധാത്രാവിന്റെത്; കാളക്കുട്ടികൾ ദേവികളുടെ ഭാര്യമാരുടെത്. കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ അഗ്നിയുടെത്; വെളുത്ത പുള്ളിയുള്ളവ വസുക്കളുടെത്; ചുവപ്പ് രുദ്രന്റെത്; വെള്ളയും കാഴ്ചയുള്ളതും ആദിത്യരുടെത്; ആകാശസദൃശമായത് പർജന്യന്റെത്. ഉയർന്നത്, കാള, വാമനൻ ഇവ ഇന്ദ്ര-വിഷ്ണുവിന്റെത്; ഉയർന്നത്, വെള്ളകൈ, വെളുത്ത പിന്ഭാഗം ഇന്ദ്ര-ബൃഹസ്പതിയുടെത്; പന്നിരൂപം വേഗമുള്ളവ; പുള്ളിയുള്ളവ അഗ്നി-മരുതുകളുടെത്; ഇരുണ്ടത് പൗഷ്ണവിന്റെത്. ഇവയാണ്: ഇന്ദ്ര-അഗ്നി ദ്വയം, ഇരട്ടരൂപം; അഗ്നി-സോമ ദ്വയം, വാമനരൂപം; അനഡ്വാഹ, അഗ്നി-വിഷ്ണു ദ്വയം, വിനീതരൂപം; മൈത്രാവരുണി, മറ്റൊരു; മൈത്രി, മറ്റൊരു. കറുത്ത കഴുത്തുള്ളത് അഗ്നിയുടെത്; കപിലം സോമയുടെത്; വെള്ളത് വായുവിന്റെത്; അടയാളമില്ലാത്തത് ആദിത്യിയുടെത്; സമാനരൂപം ധാത്രാവിന്റെത്; കാളക്കുട്ടികൾ ദേവികളുടെ ഭാര്യമാരുടെത്. കറുപ്പ് ഭൂമിയുടെത്; പുകച്ചത് അന്തരീക്ഷത്തിന്റെത്; വലിയത് ആകാശത്തിന്റെത്; പുള്ളിയുള്ളത് മിന്നലിന്റെത്; ചാര നിറം നക്ഷത്രത്തിന്റെത്. പുകച്ചവൻ വസന്തത്തിനും, വെള്ളവൻ ഗ്രീഷ്മത്തിനും, കറുത്തവൻ മഴക്കാലത്തിനും, ചുവപ്പു പുള്ളിയുള്ളവൻ ശരത്കാലത്തിനും, കപിലം ശിശിരത്തിനും, കപിലശ്യാമം ഹേമന്തത്തിനും. മൂന്നു വയസ്സുള്ളവ ഗായത്രിക്ക്, അഞ്ചു വയസ്സുള്ളവ തൃഷ്ടുബ്ക്ക്, രണ്ടു വയസ്സുള്ള കാളകൾ ജഗതിക്ക്, മൂന്നു കിടാവുള്ളവ അനുഷ്ടുബ്ക്ക്, നാലു വയസ്സുള്ള കാളകൾ ഉഷ്ണിഹ്ക്കു. ആറ് വയസ്സുള്ള കാളകൾ വിരാജിന്, കാളകൾ ബൃഹതിക്ക്, കാളപ്പൂച്ചകൾ കകുബ്ക്ക്, അനഡ്വാഹ പങ്ക്തിക്ക്, പശു അതിച്ഛന്ദസ്സിന്. കറുത്ത കഴുത്തുള്ളത് അഗ്നിയുടെത്; കപിലം സോമയുടെത്; ഉപധ്വസ്താ സാവിത്രിക്ക്; കാളക്കുട്ടികൾ സരസ്വതിക്ക്; ഇരുണ്ടത് പൂഷണിന്റെത്; പുള്ളിയുള്ളത് മരുതുകളുടെത്; പല രൂപമുള്ളത് വിശ്വദേവരുടെത്; വിനീതരൂപം ദ്യാവാപൃഥിവിക്ക്. ഇവയാണ് ചലിക്കുന്നവ: ഇന്ദ്ര-അഗ്നി ദ്വയം, കറുത്തവ, വരുണ ദ്വയം, പുള്ളിയുള്ളവ, മരുത്ഗണം, രൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നത്. ഇങ്ങനെ ആ സൃഷ്ടിയുടെ, യാഗത്തിന്റെ, ദൈവങ്ങളുടെ, കാലചക്രത്തിന്റെ മഹത്തായ രഹസ്യങ്ങൾ, സങ്കേതങ്ങൾ, യുക്തികൾ, ഈ ശ്രുതി പാരമ്പര്യത്തിൽ പവിത്രമായി വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.