ആഴത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭാഗം ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്കു കൊണ്ടുവരണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിന് ശേഷം, കാള ഈ ഭാഗം വീണ്ടും അതേ സ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതം പോഷിപ്പിക്കുന്ന ആഹാരമാണ് അവൻ. എന്നാൽ, യകാസകൗ, ശകുന്തികാഹലഗ് എന്നിങ്ങനെയാണ് അവൻ വഞ്ചന നടത്തുന്നത്. അവൻ മൃഗത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽ അടിച്ചു, 'നിഗൽഗലീതി' എന്ന ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു, അവൻ തന്നെ അതിന്റെ ഉടമയാണ്. യകോ, അസകൗ, ശകുന്തക, ആഹലഗ്—ഇവയൊക്കെയാണ് അവൻ വഞ്ചന നടത്തുന്നത്. സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അദ്ധ്വര്യുവേ, നിന്റെ വായ് ഞങ്ങളോട് അധികം സംസാരിക്കരുത്. വളരുന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിന്റെ അമ്മയും അച്ഛനും ഉണ്ട്. 'പ്രതിലാമിതി' എന്ന് പറഞ്ഞ് അച്ഛൻ തന്റെ മുഷ്ടി ഗർഭത്തിൽ അമർത്തി. അമ്മയും അച്ഛനും ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ കളിക്കുന്നു. സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മനേ, നിന്റെ വായ് ഞങ്ങളോട് അധികം സംസാരിക്കരുത്. പർവ്വതത്തിൽ ഭാരമുയർത്തുന്ന പോലെ അവളെ മേലോട്ടു ഉയർത്തുക. അതിന് ശേഷം, അവളുടെ നടുവ് ഒരു തണുത്ത കാറ്റിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നപോലെ വളരട്ടെ. പർവ്വതത്തിൽ ഭാരമുയർത്തുന്നപോലെ അവനെയും മേലോട്ടു ഉയർത്തുക. അതിന് ശേഷം, അവന്റെ നടുവ് തണുത്ത കാറ്റിൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നപോലെ ചലിപ്പിക്കട്ടെ. അവളുടെ ഗർഭജലചർമ്മം കട്ടിയാകുമ്പോൾ, അവളുടെ വൃക്കകൾ പശുവിന്റെ കുത്തുകാൽ പോലെ ചലിക്കുന്നു. ദേവതകൾ അലങ്കരിച്ചവളെ, വിശാലശിരസ്സിനെയെ, വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അവളുടെ ഉരുവിൻ്റെ ഭാഗം സത്യത്തിന്റെ കണ്ണ് കുടങ്ങൾ പോലെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. മാൻ യവം തിന്നുമ്പോൾ, അത് പശുക്കളെപ്പോലെ തനിക്കു പോഷകമെന്ന് കരുതുന്നില്ല. ഒരു ശൂദ്രൻ ആര്യ സ്ത്രീയുടെ പ്രേമിയാകുമ്പോൾ, അവൻ സമൃദ്ധിയെ ലക്ഷ്യമിടുന്നില്ല. മാൻ യവം തിന്നുമ്പോൾ, വലിയ പോഷണം കിട്ടിയെന്നു കരുതുന്നില്ല. ശൂദ്രൻ ആര്യ സ്ത്രീയുടെ പ്രേമിയാകുമ്പോൾ, അതിനെ പോഷണമെന്നു കരുതുന്നില്ല. ഞാൻ ദധിക്രാവൻ എന്ന വിജയശാലിയായ വേഗമേറിയ കുതിരയെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവന്റെ വായ് ഞങ്ങൾക്ക് സുഗന്ധമാകട്ടെ; അവൻ ഞങ്ങളെ ദീർഘായുസ്സിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകട്ടെ. ഗായത്രീ, ത്രിഷ്ടുപ്പ്, ജഗതീ, അനുഷ്ടുപ്പ്, പങ്ക്തി, ബ്രഹതീ, ഉഷ്ണിഹ്, കകുഭ് എന്നിവയും സൂചി ശ്ലോകങ്ങളുമൊത്ത്, നിന്നെ ശമിപ്പിക്കട്ടെ. രണ്ടുകാലികളും നാലുകാലികളും മൂന്കാലികളും ആറുകാലികളും, ക്രമരഹിതവും ക്രമശുദ്ധവുമായ ഛന്ദസ്സുകളും, സൂചി ശ്ലോകങ്ങളോടുകൂടി നിന്നെ ശമിപ്പിക്കട്ടെ. മഹത്തായവയും ഭംഗിയുള്ളവയും എല്ലാ ദിക്കുകളും, ശക്തികളും മേഘപോലെയും വൈദ്യുതിപോലെയും ശബ്ദങ്ങളും, സൂചി ശ്ലോകങ്ങളോടുകൂടി നിന്നെ ശമിപ്പിക്കട്ടെ. മനുഷ്യനേ, നിന്റെ ഭാര്യമാർ ജ്ഞാനത്തോടെ നിന്റെ മുടി പിരിയട്ടെ; ദേവതകളുടെ ഭാര്യമാർ, ദിക്കുകൾ, സൂചി ശ്ലോകങ്ങളോടുകൂടി നിന്നെ ശമിപ്പിക്കട്ടെ. വെള്ളി, മാൻ, സിസം, കുത്തുകൾ—ഇവയെല്ലാം കർമ്മങ്ങളാൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കുതിരയുടെ ത്വക്കിലെ അതിരുകളും കയറുകളും കെട്ടി ഉറപ്പിക്കട്ടെ. യവം കൈവശമുള്ളവർ, യവം തന്നെ, ക്രമത്തിൽ ചതച്ചപ്പോൾ; ഇവർക്കായി, ദർഭാപൂജയോടെ ഹോമം ചെയ്യുന്നവർക്ക്, അഹാരം ഒരുക്കുക. ആരൊണു നിന്നെ മുറിക്കുന്നത്? ആരാണ് നിന്നെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നത്? ആരാണ് നിന്റെ അവയവങ്ങൾ ബന്ധിക്കുന്നത്? ആരാണ് സത്യത്തിൽ നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്, മഹാത്മാവേ? ഋതുക്കളും, അവയുടെ സന്ധികളും, ബന്ധിപ്പിക്കുന്നവരും, വർഷത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, കെട്ടലുകളാൽ, നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ. പകുതിമാസങ്ങൾ, അവയവങ്ങൾ, നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ; മാസങ്ങൾ, മുറിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ; പകലും രാത്രിയും, മരുത് ദേവതകളും, നിന്നെ ചതച്ചു തകർക്കട്ടെ. ദൈവിക പുരോഹിതന്മാർ നിന്നെ മുറിച്ച് ആജ്ഞാപിക്കട്ടെ; നിന്റെ അവയവങ്ങൾ സന്ധികളിൽ അതിരുകൾ സൃഷ്ടിച്ച് കെട്ടിക്കട്ടെ. ആകാശവും ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും കാറ്റും നിന്റെ തുറവിൽ നിറയട്ടെ; സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളുമൊത്ത്, നിന്റെ ലോകം ശുഭമാക്കട്ടെ. നിന്റെ മേൽഭാഗങ്ങൾക്കും കീഴ്ഭാഗങ്ങൾക്കും സമാധാനം; അസ്ഥികൾക്കും മജ്ജയ്ക്കും ശരീരത്തിനും സമാധാനം. ആർ സത്യത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കുന്നു? ആർ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു? ശീതകാലത്തിന് എന്താണ് ഔഷധം? എന്താണ് മഹത്തായ മറ? സൂര്യൻ ഒറ്റയ്ക്ക് നടക്കുന്നു; ചന്ദ്രൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; അഗ്നിയാണ് ശീതകാലത്തിന് ഔഷധം; ഭൂമിയാണ് മഹത്തായ മറ. സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിന് സമം എന്താണ്? സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം ഏതാണ്? ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയത് എന്താണ്? എവിടെയാണ് അളവ് അറിയാത്തത്? ബ്രഹ്മമാണ് സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിന് സമം; ആകാശം സമുദ്രത്തിന് തുല്യമായ തടാകം; ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയെക്കാൾ വലിയവൻ; പശുവിന്റെ അളവ് അറിയപ്പെടുന്നില്ല. ദേവതകളുടെ സുഹൃത്തെ, നീ മനസ്സിൽ പിടിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നോട് ബോധം ചോദിക്കുന്നു; വിഷ്ണു ആരാധിക്കപ്പെട്ട ആ മൂന്ന് പടികളിൽ, ആ പടികളിൽ തന്നെ, മുഴുവൻ ലോകവും പ്രവേശിച്ചു. ആ പടികളിലാണ് ഞാൻ, അവിടെ മുഴുവൻ ലോകവും പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ഈ ആകാശത്തിന്റെ പിറകിൽ ഒരു ഭാഗത്തും. ആ മനുഷ്യൻ ഏതിൽ പ്രവേശിച്ചു? ഏവയാണ് മനുഷ്യനിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നവ? ബ്രഹ്മനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; നീ എന്താണ് ഞങ്ങളോട് പറയുക? അഞ്ചിൽ മനുഷ്യൻ പ്രവേശിച്ചു; അവയാണ് മനുഷ്യനിൽ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നവ; ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ അന്വേഷിക്കുന്നു, മായയാൽ അല്ല, നീ ചിന്തയിൽ ഉന്നതനാവുന്നത്. മുന്പത്തെ ഉദ്ദേശ്യം എന്തായിരുന്നു? മഹത്തായ വേഗം എന്തായിരുന്നു? പിലിപ്പിലാ എന്താണ്? പിശംഗിലാ എന്താണ്? ആകാശം മുന്പത്തെ ഉദ്ദേശ്യം; കുതിരയാണ് മഹത്തായ വേഗം; ആടാണ് പിലിപ്പിലാ; രാത്രി പിശംഗിലാ. ആരാണ് ഈ പിശംഗിലാ? ആരാണ് കുരുപിശംഗിലാ? ആരാണ് കൊമ്പിലേയ്ക്ക് ചാടുന്നത്? ആരാണ് വഴിയിൽ നീങ്ങുന്നത്? ആട് ആണ് പിശംഗിലാ; നായയാണ് കുരുപിശംഗിലാ. മൂസ is കൊമ്പിലേയ്ക്ക് ചാടുന്നു; പാമ്പ് വഴിയിൽ നീങ്ങുന്നു. ഇതിന്റെ വിസർജ്ജനം എത്ര? അക്ഷരങ്ങൾ എത്ര? ഹോമങ്ങൾ എത്ര? എത്ര മാർഗ്ഗങ്ങളിലാണു തെളിയുന്നത്? യാഗസഭയിൽ, എത്ര പുരോഹിതന്മാർ സമയബന്ധമായി അർപ്പിക്കുന്നു? ആറാണ് വിസർജ്ജനം, നൂറ് അക്ഷരങ്ങൾ, എൺപത് ഹോമങ്ങൾ, മൂന്ന് തെളിയുന്ന വണ്ടികൾ. യാഗസഭയിൽ, ഏഴു പുരോഹിതന്മാർ സമയബന്ധമായി അർപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ നാഭി ആരാണ് അറിയുന്നത്? ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം ആരാണ് അറിയുന്നത്? സൂര്യന്റെ മഹത്തായ ഉത്ഭവം ആരാണ് അറിയുന്നത്? ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് ആരാണ് അറിയുന്നത്? ഞാൻ ലോകത്തിന്റെ നാഭി അറിയുന്നു. ഞാൻ ആകാശം, ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം അറിയുന്നു. ഞാൻ സൂര്യന്റെ മഹത്തായ ഉത്ഭവം അറിയുന്നു, ചന്ദ്രൻ എവിടുനിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്നതും ഞാൻ അറിയുന്നു.