ಇಮಂ ಮಾ ಹಿꣳಸೀರ್ ದ್ವಿಪಾದಂ ಪಶುꣳ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ಮೇಧಾಯ ಚೀಯಮಾನಃ । ಮಯುಂ ಪಶುಂ ಮೇಧಮ್ ಅಗ್ನೇ ಜುಷಸ್ವ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ ತನ್ವೋ ನಿ ಷೀದ । ಮಯುಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ ತಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು
ಈ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವನೇ, ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬೇಡ. ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳು, ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ಇಮಂ ಮಾ ಹಿꣳಸೀರ್ ಏಕಶಫಂ ಪಶುಂ ಕನಿಕ್ರದಂ ವಾಜಿನಂ ವಾಜಿನೇಷು । ಗೌರಮ್ ಆರಣ್ಯಮ್ ಅನು ತೇ ದಿಶಾಮಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ ತನ್ವೋ ನಿ ಷೀದ । ಗೌರಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ ತಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು
ಈ ಒಂದು ಕುದುರೆಯ ಹೋರುವ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು, ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು, ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬೇಡ. ಕಾಡು ಎಮ್ಮೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳು. ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ಇಮꣳ ಸಾಹಸ್ರꣳ ಶತಧಾರಮ್ ಉತ್ಸಂ ವ್ಯಚ್ಯಮಾನꣳ ಸರಿರಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ । ಘೃತಂ ದುಹಾನಾಮ್ ಅದಿತಿಂ ಜನಾಯಾಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿꣳಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ । ಗವಯಮ್ ಆರಣ್ಯಮ್ ಅನು ತೇ ದಿಶಾಮಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ ತನ್ವೋ ನಿ ಷೀದ । ಗವಯಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ ತಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು
ಈ ಸಾವಿರ ಹರಿವುದಾರಿಗಳಿರುವ, ನೂರಾರು ಹರಿವಿನಿಂದ ದೇಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ, ತುಪ್ಪವನ್ನು ನೀಡುವ, ಜನರಿಗಾಗಿ ಆದಿತಿಯನ್ನು, ಅಗ್ನೇ, ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬೇಡ. ಕಾಡು ಕತ್ತೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳು. ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ಇಮಮೂರ್ಣಾಯುಂ ವರುಣಸ್ಯ ನಾಭಿಂ ತ್ವಚಂ ಪಶೂನಾಂ ದ್ವಿಪದಾಂಚತುಷ್ಪದಾಮ್ । ತ್ವಷ್ಟುಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಜನಿತ್ರಮ್ ಅಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿꣳಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ । ಉಷ್ಟ್ರಮ್ ಆರಣ್ಯಮ್ ಅನು ತೇ ದಿಶಾಮಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ ತನ್ವೋ ನಿ ಷೀದ । ಉಷ್ಟ್ರಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ ತಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು
ಈ ಉಣ್ಣೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ವರಣನ ನಾಭಿಯನ್ನು, ಎರಡು ಕಾಲುಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳೂ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚರ್ಮವನ್ನು, ತ್ವಷ್ಟೃನ ಸಂತಾನದ ಮೊದಲ ಜನಕನನ್ನು, ಅಗ್ನೇ, ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಬೇಡ. ಕಾಡು ಒಂಟೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳು. ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ಅಜೋ ಹ್ಯ್ ಅಗ್ನೇರ್ ಅಜನಿಷ್ಟ ಶೋಕಾತ್ ಸೋ ಽ ಅಪಶ್ಯಜ್ ಜನಿತಾರಮ್ ಅಗ್ರೇ । ತೇನ ದೇವಾ ದೇವತಾಮ್ ಅಗ್ರಮ್ ಆಯꣳಸ್ ತೇನ ರೋಹಮ್ ಆಯನ್ನ್ ಉಪ ಮೇಧ್ಯಾಸಃ । ಶರಭಮ್ ಆರಣ್ಯಮ್ ಅನು ತೇ ದಿಶಾಮಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ ತನ್ವೋ ನಿ ಷೀದ । ಶರಭಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ ತಂ ತೇ ಶುಗ್ ಋಚ್ಛತು
ಮೇಯುವ ಮೇಕೆಯು ಅಗ್ನಿಯ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು, ಅವನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ದೈವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅದರಿಂದ ಯಜಮಾನರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕಾಡು ಶರಭವನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದನ್ನು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಳ್ಳು. ನಾವು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆ ಅವನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ.
ತ್ವಂ ಯವಿಷ್ಠ ದಾಶುಷೋ ನೄꣳಃ ಪಾಹಿ ಶೃಣುಧೀ ಗಿರಃ । ರಕ್ಷಾ ತೋಕಮ್ ಉತ ತ್ಮನಾ
ಅಗ್ನೇ, ನೀನು ಯೌವನದಿಂದಿರುವವನು, ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳು, ಸಂತಾನವನ್ನೂ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಕಾಪಾಡು.
ಅಯಂ ಪುರೋ ಭುವಃ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋ ಭೌವನಾಯಃ । ವಸನ್ತಃ ಪ್ರಾಣಾಯನಃ । ಗಾಯತ್ರೀ ವಾಸನ್ತೀ । ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಗಾಯತ್ರಮ್ । ಗಾಯತ್ರಾದ್ ಉಪಾꣳಶುಃ । ಉಪಾꣳಶೋಸ್ ತ್ರಿವೃತ್ । ತ್ರಿವೃತೋ ರಥನ್ತರಮ್ । ವಸಿಷ್ಠ ಽ ಋಷಿಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯಾ ಪ್ರಾಣಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ
ಇದು ಪೂರ್ವದ ಭುವನ. ಇದರ ಉಸಿರು ಭುವನದ ಉಸಿರು. ವಸಂತವು ಉಸಿರಾಗಿದೆ. ಗಾಯತ್ರಿ ವಸಂತದದು. ಗಾಯತ್ರಿಗೆ ಗಾಯತ್ರ. ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಉಪಾಂಶು. ಉಪಾಂಶುವಿನಿಂದ ತ್ರಿವೃತ್. ತ್ರಿವೃತಿನಿಂದ ರಥಂತರ. ವಸಿಷ್ಠನು ಋಷಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನೀನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ನಾನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ । ತಸ್ಯ ಮನೋ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಮ್ । ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಮಾನಸಃ । ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ ಗ್ರೈಷ್ಮೀ । ತ್ರಿಷ್ಟುಭಃ ಸ್ವಾರಮ್ । ಸ್ವಾರಾದ್ ಅನ್ತರ್ಯಾಮಃ । ಽಅನ್ತರ್ಯಾಮಾತ್ ಪಞ್ಚದಶಃ । ಪಞ್ಚದಶಾದ್ ಬೃಹತ್ । ಭರದ್ವಾಜ ಽ ಋಷಿಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯಾ ಮನೋ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ
ಅಯಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾಃ । ತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರ್ ವೈಶ್ವವ್ಯಚಸಮ್ । ವರ್ಷಾಶ್ ಚಾಕ್ಷುಷ್ಯಃ । ಜಗತೀ ವಾರ್ಷೀ । ಜಗತ್ಯಾ ಽ ಋಕ್ಸಮಮ್ । ಋಕ್ಸಮಾಚ್ ಛುಕ್ರಃ । ಶುಕ್ರಾತ್ ಸಪ್ತದಶಃ । ಸಪ್ತದಶಾದ್ ವೈರೂಪಮ್ । ಜಮದಗ್ನಿರ್ ಋಷಿಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯಾ ಚಕ್ಷುರ್ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ
ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ. ಇದರ ಕಣ್ಣು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕನ ಕಣ್ಣು. ವರ್ಷಗಳು ಕಣ್ಣಿನದು. ಜಗತಿ ವರ್ಷಗಳದು. ಜಗತಿಗೆ ಜಗತಿ. ಜಗತಿಯಿಂದ ಋಕ್ಸಮ. ಋಕ್ಸಮದಿಂದ ಶುಕ್ರ. ಶುಕ್ರದಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇದು. ಹದಿನೇಳನೆಯಿಂದ ವೈರೂಪ. ಜಮದಗ್ನಿ ಋಷಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನೀನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ನಾನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಣ್ಣನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದಂ ಉತ್ತರಾತ್ ಸ್ವಃ । ತಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರꣳ ಸೌವಮ್ । ಶರಚ್ ಛ್ರೌತ್ರೀ । ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶಾರದೀ । ಅನುಷ್ಟುಭ ಽ ಐಡಮ್ । ಐಡಾನ್ ಮನ್ಥೀ । ಮನ್ಥಿನ ಽ ಏಕವಿꣳಶಃ ಽ । ಏಕವಿꣳಶಾದ್ ವೈರಾಜಮ್ । ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಽ ಋಷಿಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯಾ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ
ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿರ್ ಧ್ರುವಯೋನಿರ್ ಧ್ರುವಾಸಿ ಧ್ರುವಂ ಯೋನಿಮ್ ಆ ಸೀದ ಸಾಧುಯಾ । ಉಖ್ಯಸ್ಯ ಕೇತುಂ ಪ್ರಥಮಂ ಜುಷಾಣಾ । ಅಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ನೀನು ಸ್ಥಿರವಾದ ಭೂಮಿ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭಸ್ಥಾನ. ನೀನು ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವಳು, ಶುಭದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುಳುತು. ಜೋಡಿಸಲಾದವನ ಮೊದಲ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಅಶ್ವಿನರು, ಯಜಮಾನರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ಕುಲಾಯಿನೀ ಘೃತವತೀ ಪುರಂಧಿಃ ಸ್ಯೋನೇ ಸೀದ ಸದನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ । ಅಭಿ ತ್ವಾ ರುದ್ರಾ ವಸವೋ ಗೃಣನ್ತ್ವ್ ಇಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಪೀಪಿಹಿ ಸೌಭಗಾಯ । ಅಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ಕುಟಿರ ನಿರ್ಮಿಸುವವಳೇ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಳೇ, ದಾನಶೀಲಳೇ, ಭೂಮಿಯ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುಳುತು. ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ವಸುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಿ; ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸು. ಅಶ್ವಿನರು, ಯಜಮಾನರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ಸ್ವೈರ್ ದಕ್ಷೈರ್ ದಕ್ಷಪಿತೇಹ ಸೀದ ದೇವಾನಾꣳ ಸುಮ್ನೇ ಬೃಹತೇ ರಣಾಯ । ಪಿತೇವೈಧಿ ಸೂನವ ಽ ಆ ಸುಶೇವಾ ಸ್ವಾವೇಶಾ ತನ್ವಾ ಸಂ ವಿಶಸ್ವ । ಅಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೌಶಲ್ಯದ ತಂದೆಯೇ, ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾ ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕುಳುತು. ತಂದೆಯು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ದಯಾಳುವಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ, ದಯೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೆ ಬಾ. ಅಶ್ವಿನರು, ಯಜಮಾನರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪುರೀಷಮ್ ಅಸ್ಯ್ ಅಪ್ಸೋ ನಾಮ ತಾಂ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವೇ ಽ ಅಭಿ ಗೃಣನ್ತು ದೇವಾಃ । ಸ್ತೋಮಪೃಷ್ಠಾ ಘೃತವತೀಹ ಸೀದ ಪ್ರಜಾವದ್ ಅಸ್ಮೇ ದ್ರವಿಣಾ ಯಜಸ್ವ । ಅಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ನೀನು ಭೂಮಿಯ ತೇವ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇ ನೀರು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಿ. ಸ್ತುತಿಪಾತ್ರಳಾದ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಳೇ, ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ನಮಗೆ ಸಂತಾನಸಮೃದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಡು. ಅಶ್ವಿನರು, ಯಜಮಾನರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ಅದಿತ್ಯಾಸ್ ತ್ವಾ ಪೃಷ್ಠೇ ಸಾದಯಾಮ್ಯ್ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಧರ್ತ್ರೀಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭನೀಂ ದಿಶಾಮಧಿಪತ್ನೀಂ ಭುವನಾನಾಮೂರ್ಮಿರ್ ದ್ರಪ್ಸೋ ಽ ಅಪಾಮ್ ಅಸಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ ಽ ಋಷಿಃ । ಅಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ಅದಿತ್ಯರೆ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಆಸನಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಧರಿಸುವವಳು, ಆಕಾಶದ ತೊಡಕು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಲೋಕಗಳ ಅಲೆ, ನೀರಿನ ಹನಿ. ನೀನು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ, ಋಷಿ. ಅಶ್ವಿನರು, ಯಜಮಾನರು, ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ಶುಕ್ರಶ್ ಚ ಶುಚಿಶ್ ಚ ಗ್ರೀಷ್ಮಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಗ್ನೇರ್ ಅನ್ತಃಶ್ಲೇಷೋ ಽಸಿ ಕಲ್ಪೇತಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಆಪ ಽ ಓಷಧಯಃ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಅಗ್ನಯಃ ಪೃಥಙ್ ನಮ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಸವ್ರತಾಃ । ಯೇ ಽ ಅಗ್ನಯಃ ಸಮನಸೋ ಽನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಇಮೇ ಗ್ರೈಷ್ಮಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಭಿಕಲ್ಪಮಾನಾಽ ಇನ್ದ್ರಮ್ ಇವ ದೇವಾ ಽ ಅಭಿಸಂ ವಿಶನ್ತು ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ ಧ್ರುವೇ ಸೀದತಮ್
ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಅಪಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ವ್ಯಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಚಕ್ಷುರ್ ಮ ಽ ಉರ್ವ್ಯಾ ವಿ ಭಾಹಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮೇ ಶ್ಲೋಕಯ । ಅಪಃ ಪಿನ್ವ । ಓಷಧೀರ್ ಜಿನ್ವ । ದ್ವಿಪಾದ್ ಅವ । ಚತುಷ್ಪಾತ್ ಪಾಹಿ । ದಿವೋ ವೃಷ್ಟಿಮ್ ಏರಯ
ನನ್ನ ಉಸಿರನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಅಪಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ವ್ಯಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ. ನನ್ನ ಶ್ರವಣ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಲಿ. ನೀರು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಲಿ. ಔಷಧಿಗಳು ಬಲವಾಗಲಿ. ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿರುವವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿರುವವರನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ಆಕಾಶದಿಂದ ಮಳೆ ಸುರಿಸು.
ಮೂರ್ಧಾ ವಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ ಛನ್ದಃ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಯೋ ಮಯಂದಂ ಛನ್ದಃ । ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋ ವಯೋ ಽಧಿಪತಿಶ್ ಛನ್ದಃ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಯಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಛನ್ದಃ । ವಸ್ತೋ ವಯೋ ವಿವಲಂ ಛನ್ದಃ । ವೃಷ್ಣಿರ್ ವಯೋ ವಿಶಾಲಂ ಛನ್ದಃ । ಪುರುಷೋ ವಯಸ್ ತನ್ದ್ರಂ ಛನ್ದಃ । ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವಯೋ ಽನಾಧೃಷ್ಟಂ ಛನ್ದಃ । ಸಿꣳಹೋ ವಯಶ್ ಛದಿಶ್ ಛನ್ದಃ । ಪಷ್ಠವಾಡ್ ವಯೋ ಬೃಹತೀ ಛನ್ದಃ । ಽ ಉಕ್ಷಾ ವಯಃ ಕಕುಪ್ ಛನ್ದಃ । ಽ ಋಷಭೋ ವಯಃ ಸತೋಬೃಹತೀ ಛನ್ದಃ
ಅನಡ್ವಾನ್ ವಯಃ ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ ಛನ್ದಃ । ಧೇನುರ್ ವಯೋ ಜಗತೀ ಛನ್ದಃ । ತ್ರ್ಯವಿರ್ ವಯಸ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛನ್ದಃ । ದಿತ್ಯವಾಡ್ ವಯೋ ವಿರಾಟ್ ಛನ್ದಃ । ಪಞ್ಚಾವಿರ್ ವಯೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಛನ್ದಃ । ತ್ರಿವತ್ಸೋ ವಯ ಽ ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛನ್ದಃ । ತುರ್ಯವಾಡ್ ವಯೋ ಽನುಷ್ಟುಪ್ ಛನ್ದಃ । [ ಲೋಕಂ ಪೃಣ ಛಿದ್ರಂ ಪೃಣಾಥೋ ಸೀದ ಧ್ರುವಾ ತ್ವಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಯೋನಾವ್ ಅಸೀಷದನ್ । ತಾ ಅಸ್ಯ ಸೂದದೋಹಸಃ ಸೋಮꣳ ಶ್ರೀಣನ್ತಿ ಪೃಶ್ನಯಃ । ಜನ್ಮನ್ ದೇವಾನಾಂ ವಿಶಸ್ ತ್ರಿಷ್ವ್ ಆ ರೋಚನೇ ದಿವಃ । ಇನ್ದ್ರಂ ವಿಶ್ವಾ ಅವೀವೃಧನ್ತ್ ಸಮುದ್ರವ್ಯಚಸಂ ಗಿರಃ । ರಥೀತಮꣳ ರಥೀನಾಂ ವಾಜಾನಾꣳ ಸತ್ಪತಿಂ ಪತಿಮ್ ॥ ]???
ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಎಮ್ಮೆ ವಯಃ, ಪಂಕ್ತಿ ಛಂದಸ್ಸು. ಹಸುವೇ ವಯಃ, ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು. ಮೂವರುಷದದು ವಯಃ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು. ಎರಡು ವರ್ಷವಾದದು ವಯಃ, ವಿರಾಟ್ ಛಂದಸ್ಸು. ಐದು ವರ್ಷವಾದದು ವಯಃ, ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸು. ಮೂರು ಹಸುವಿನದು ವಯಃ, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾದದು ವಯಃ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು.
ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಽ ಅವ್ಯಥಮಾನಾಮ್ ಇಷ್ಟಕಾಂ ದೃꣳಹತಂ ಯುವಮ್ । ಪೃಷ್ಠೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ವಿಬಾಧಸೇ
ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೇ, ನೀವು ಈ ಇಷ್ಟಿಕೆಯನ್ನು ಅಚಲವಾಗಿರಿಸಿರಿ. ಇದರ ಬೆನ್ನಿನಿಂದ ನೀವು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀರಿ.
ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವ್ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ವ್ಯಚಸ್ವತೀಂ ಪ್ರಥಸ್ವತೀಮ್ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯಚ್ಛಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದೃꣳಹಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಾ ಹಿꣳಸೀಃ । ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ ವ್ಯಾನಾಯೋದಾನಾಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಚರಿತ್ರಾಯ । ವಾಯುಷ್ ಟ್ವಾಭಿ ಪಾತು ಮಹ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾ ಛರ್ದಿಷಾ ಶಂತಮೇನ ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ ಧ್ರುವಾ ಸೀದ
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮಧ್ಯಾಕಾಶದ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಿ, ಹಾನಿ ಮಾಡಬೇಡ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಉಸಿರಿಗೆ, ಅಪಾನಕ್ಕೆ, ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ, ಉದಾನಕ್ಕೆ, ಸ್ಥಿರತೆಗೆ, ನಡೆಗೆ. ವಾಯುನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮಹಿಮೆ, ಶುಭ, ರಕ್ಷಣೆ, ಶಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಪಾಡಲಿ; ಆ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಿರಸೇ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳುತು.
ರಾಜ್ಞ್ಯ್ ಅಸಿ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ । ವಿರಾಡ್ ಅಸಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಕ್ । ಸಮ್ರಾಡ್ ಅಸಿ ಪ್ರತೀಚೀ ದಿಕ್ । ಸ್ವರಾಡ್ ಅಸ್ಯ್ ಉದೀಚೀ ದಿಕ್ । ಅಧಿಪತ್ನ್ಯ್ ಅಸಿ ಬೃಹತೀ ದಿಕ್
ನೀನು ರಾಣಿ, ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು. ನೀನು ವಿರಾಟ್, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು. ನೀನು ಸಮ್ರಾಟ್, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು. ನೀನು ಸ್ವರಾಜ್, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು. ನೀನು ಅಧಿಪತಿ, ಮಹಾ ದಿಕ್ಕು.
ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವ್ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಮ್ । ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ ವ್ಯಾನಾಯ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ ಯಚ್ಛ । ವಾಯುಷ್ಟೇ ಽಧಿಪತಿಸ್ ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ ಧ್ರುವಾ ಸೀದ
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮಧ್ಯಾಕಾಶದ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾಗಿ ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಉಸಿರಿಗೆ, ಅಪಾನಕ್ಕೆ, ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ, ಎಲ್ಲ ಬೆಳಕು ನೀಡು. ವಾಯು ನಿನ್ನ ಅಧಿಪತಿ; ಆ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಿರಸೇ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳುತು.
ನಭಶ್ ಚ ನಭಸ್ಯಶ್ ಚ ವಾರ್ಷಿಕಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಗ್ನೇರ್ ಅನ್ತಃಶ್ಲೇಷೋ ಸಿ ಕಲ್ಪೇತಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಆಪ ಽ ಓಷಧಯಃ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಅಗ್ನಯಃ ಪೃಥಙ್ ನಮ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಸವ್ರತಾಃ । ಯೇ ಽ ಅಗ್ನಯಃ ಸಮನಸೋಽನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಇಮೇ ವಾರ್ಷಿಕಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಭಿಕಲ್ಪಮಾನಾಽ ಇನ್ದ್ರಮ್ ಇವ ದೇವಾ ಽ ಅಭಿಸಂ ವಿಶನ್ತು ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ ಧ್ರುವೇ ಸೀದತಮ್
ಇಷಶ್ ಚೋರ್ಜಶ್ ಚ ಶಾರದಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಗ್ನೇರ್ ಅನ್ತಃಶ್ಲೇಷೋಽಸಿ ಕಲ್ಪೇತಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಆಪ ಽ ಓಷಧಯಃ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮ್ ಅಗ್ನಯಃ ಪೃಥಙ್ ನಮ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಸವ್ರತಾಃ । ಯೇ ಽ ಅಗ್ನಯಃ ಸಮನಸೋಽನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಇಮೇ ಶಾರದಾವ್ ಋತೂ ಽ ಅಭಿಕಲ್ಪಮಾನಾ ಽಇನ್ದ್ರಮ್ ಇವ ದೇವಾಽ ಅಭಿಸಂ ವಿಶನ್ತು ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ ಧ್ರುವೇ ಸೀದತಮ್
ಆಯುರ್ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಅಪಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ವ್ಯಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಚಕ್ಷುರ್ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ವಾಚಂ ಮೇ ಪಿನ್ವ । ಮನೋ ಮೇ ಜಿನ್ವ । ಆತ್ಮಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ । ಜ್ಯೋತಿರ್ ಮೇ ಯಚ್ಛ
ನನ್ನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಉಸಿರನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುವ ಉಸಿರನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಹರಡುವ ಉಸಿರನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಲಪಡಿಸು. ನನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡು. ನನಗೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡು.
ಮಾ ಛನ್ದಃ । ಪ್ರಮಾ ಛನ್ದಃ । ಪ್ರತಿಮಾ ಛನ್ದಃ । ಽ ಅಸ್ರೀವಯಶ್ ಛನ್ದಃ । ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ ಛನ್ದಃ । ಽ ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛನ್ದಃ । ಬೃಹತೀ ಛನ್ದಃ । ಽಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛನ್ದಃ । ವಿರಾಟ್ ಛನ್ದಃ । ಗಾಯತ್ರೀ ಛನ್ದಃ । ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛನ್ದಃ । ಜಗತೀ ಛನ್ದಃ
ಮಾ ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಮಾ ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರತಿಮಾ ಛಂದಸ್ಸು, ಅಶ್ರೀವಯ ಛಂದಸ್ಸು, ಪಂಕ್ತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಬೃಹತೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ವಿರಾಟ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸು, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು.
ಅಪಾಂ ತ್ವೇಮನ್ತ್ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವೋದ್ಮನ್ತ್ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಭಸ್ಮನ್ತ್ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾಯನೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅರ್ಣವೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಸಮುದ್ರೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಸರಿರೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಕ್ಷಯೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸಧಿಷಿ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸಧಸ್ಥೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಯೋನೌ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಪುರೀಷೇ ಸಾದಯಾಮಿ । ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಪಾಥಸಿ ಸಾದಯಾಮಿ । ಗಾಯತ್ರೇಣ ತ್ವಾ ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ । ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ । ಜಾಗತೇನ ತ್ವಾ ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ । ಆನುಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ । ಪಾಶ್ರೂನ ತ್ವಾ ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಾಗರದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ದೇಹದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಮಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀರಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜಗತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪಾಶ್ರು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ. ಇದರ ಮನಸ್ಸು ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಮನಸ್ಸು. ಗ್ರೀಷ್ಮವು ಮನಸ್ಸಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಗ್ರೀಷ್ಮದದು. ತ್ರಿಷ್ಟುಭಿಗೆ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್. ತ್ರಿಷ್ಟುಭಿನಿಂದ ಸ್ವಾರ. ಸ್ವಾರಿನಿಂದ ಅಂತರ್ಯಾಮ. ಅಂತರ್ಯಾಮದಿಂದ ಹದಿನೈದನೇದು. ಹದಿನೈದನೆಯಿಂದ ಬೃಹತ್. ಭರದ್ವಾಜನು ಋಷಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಕೈಯಿಂದ ನೀನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ, ನಾನು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇದು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಸ್ವರ್ಗ. ಇದರ ಕಿವಿ ಸೌವಮನು ಎಂಬ ಪಾಠ. ಶರದೃತುವು ಇದರ ಕಿವಿಗೆ ಸಮಾನ. ಶರದೃತುವಿನ ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಪ್. ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಎಂದರೆ ಐಡಂ. ಐಡಂ ಎಂದರೆ ಮಂಥನ. ಮಂಥನವು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದರಷ್ಟು. ಆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದರಿಂದ ವೈರಾಜ ಎಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಋಷಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಿವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಇಯಂ ಉಪರಿ ಮತಿಃ । ತಸ್ಯೈ ವಾಙ್ ಮಾತ್ಯಾ । ಹೇಮನ್ತೋ ವಾಚ್ಯಃ । ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ ಹೈಮನ್ತೀ । ಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈ ನಿಧನವತ್ । ನಿಧನವತ ಽ ಆಗ್ರಯಣಃ । ಆಗ್ರಯಣಾತ್ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿꣳಶೌ । ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿꣳಶಾಭ್ಯಾꣳ ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಽ ಋಷಿಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯಾ ವಾಚಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ । [ ಲೋಕಂ ಪೃಣ ಛಿದ್ರಂ ಪೃಣಾಥೋ ಸೀದ ಧ್ರುವಾ ತ್ವಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ ಅಸ್ಮಿನ್ ಯೋನಾವ್ ಅಸೀಷದನ್ । ತಾ ಅಸ್ಯ ಸೂದದೋಹಸಃ ಸೋಮꣳ ಶ್ರೀಣನ್ತಿ ಪೃಶ್ನಯಃ । ಜನ್ಮನ್ ದೇವಾನಾಂ ವಿಶಸ್ ತ್ರಿಷ್ವ್ ಆ ರೋಚನೇ ದಿವಃ । ಇನ್ದ್ರಂ ವಿಶ್ವಾ ಅವೀವೃಧನ್ತ್ ಸಮುದ್ರವ್ಯಚಸಂ ಗಿರಃ । ರಥೀತಮꣳ ರಥೀನಾಂ ವಾಜಾನಾꣳ ಸತ್ಪತಿಂ ಪತಿಮ್ ॥ ]???
ಇದು ಮೇಲಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಇದರ ತಾಯಿ ಮಾತು. ಹೇಮಂತ ಋತು ಮಾತಿನ ಕಾಲ. ಪಂಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನ ಛಂದಸ್ಸು. ಪಂಕ್ತಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಿದೆ. ಅಂತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಆಗ್ರಯಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಆಗ್ರಯಣದಿಂದ ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂವತ್ತೊಂಬತ್ತರಿಂದ ಶಾಕ್ವರ ಮತ್ತು ರೈವತ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಋಷಿ. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಶುಚಿ ಎಂಬುವು ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುಗಳು. ನೀನು ಅಗ್ನಿಯ ಒಳಗಿನ ಬಂಧನ. ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ದೃಢ ವ್ರತಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಗ್ನಿಗಳು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದಾಗಿ, ಈ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ. ಆ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಿರಸೇ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳುತು.
ಸಜೂರ್ ಋತುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಧಾಭಿಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈರ್ ವಯೋನಾಧೈರ್ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯಾಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ । ಸಜೂರ್ ಋತುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಧಾಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಸುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈರ್ ವಯೋನಾಧೈರ್ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯಾಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ । ಸಜೂರ್ ಋತುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಧಾಭಿಃ ಸಜೂ ರುದ್ರೈಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈರ್ ವಯೋನಾಧೈರ್ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯಾಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ । ಸಜೂರ್ ಋತುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಧಾಭಿಃ ಸಜೂರ್ ಆದಿತ್ಯೈಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈರ್ ವಯೋನಾಧೈರ್ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯಾಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ । ಸಜೂರ್ ಋತುಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಧಾಭಿಃ ಸಜೂರ್ ವಿಶ್ವೈರ್ ದೇವೈಃ ಸಜೂರ್ ದೇವೈರ್ ವಯೋನಾಧೈರ್ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯಾಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮ್ ಇಹ ತ್ವಾ
ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಭಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಗ್ನಿ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗಾಗಿ, ಅಶ್ವಿನರು ಯಜಮಾನರು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಭಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಗ್ನಿ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗಾಗಿ, ಅಶ್ವಿನರು ಯಜಮಾನರು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಭಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಗ್ನಿ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗಾಗಿ, ಅಶ್ವಿನರು ಯಜಮಾನರು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆದಿತ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಭಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಗ್ನಿ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗಾಗಿ, ಅಶ್ವಿನರು ಯಜಮಾನರು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ. ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಗರ್ಭಾಧಿಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಗ್ನಿ ವೈಶ್ವಾನರನಿಗಾಗಿ, ಅಶ್ವಿನರು ಯಜಮಾನರು ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಸನಗೊಳಿಸಲಿ.
ತಲೆಯೇ ವಯಃ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಛಂದಸ್ಸು. ಕ್ಷತ್ರವೇ ವಯಃ, ಮಯಂದ, ಛಂದಸ್ಸು. ಆಧಾರವೇ ವಯಃ, ಅಧಿಪತಿ, ಛಂದಸ್ಸು. ವಿಶ್ವಕರ್ಮನೇ ವಯಃ, ಪರಮೇಷ್ಠಿ, ಛಂದಸ್ಸು. ವಾಸಸ್ಥಾನವೇ ವಯಃ, ವಿವಲಂ, ಛಂದಸ್ಸು. ಬಲವಂತನೇ ವಯಃ, ವಿಶಾಲ, ಛಂದಸ್ಸು. ಪುರುಷನೇ ವಯಃ, ತಂದ್ರ, ಛಂದಸ್ಸು. ಹುಲಿಯೇ ವಯಃ, ಅನಾಧೃಷ್ಠ, ಛಂದಸ್ಸು. ಸಿಂಹನೇ ವಯಃ, ಚದಿಶ್, ಛಂದಸ್ಸು. ಪಷ್ಟವಾಡ್ ವಯಃ, ಬೃಹತೀ, ಛಂದಸ್ಸು. ಎಮ್ಮೆ ವಯಃ, ಕಕುಪ್, ಛಂದಸ್ಸು. ಋಷಭನೇ ವಯಃ, ಸತೋಬೃಹತೀ, ಛಂದಸ್ಸು.
ನಭಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಭಸ್ಯ ಎಂಬುವು ವರ್ಷ ಋತುಗಳು. ನೀನು ಅಗ್ನಿಯ ಒಳಗಿನ ಬಂಧನ. ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ದೃಢ ವ್ರತಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಗ್ನಿಗಳು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಷ ಋತುಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ. ಆ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಿರಸೇ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳುತು.
ಇಷ ಮತ್ತು ಊರ್ಜ ಎಂಬುವು ಶರದೃತುವುಗಳು. ನೀನು ಅಗ್ನಿಯ ಒಳಗಿನ ಬಂಧನ. ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಅಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ, ಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ದೃಢ ವ್ರತಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಗ್ನಿಗಳು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದಾಗಿ, ಈ ಶರದೃತುವುಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ. ಆ ದೈವತ್ವದೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗಿರಸೇ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳುತು.