ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ ಪರಮ್ ಅನ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಯತ್ರ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಃ । ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಣೋ ಽ ಅಶ್ವಸ್ಯ ರೇತಃ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ವಾಚಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮ
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೂರದ ಅಂಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಲೋಕದ ನಾಭಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಬಲಿಷ್ಠ ಕುದುರೆಯ ಬೀಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಮಾತಿನ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಇಯಂ ವೇದಿಃ ಪರೋ ಽ ಅನ್ತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಽ ಅಯಂ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ರ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಃ । ಅಯꣳ ಸೋಮೋ ವೃಷ್ಣೋ ಽ ಅಶ್ವಸ್ಯ ರೇತಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಯಂ ವಾಚಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮ
ಈ ವೇದಿ ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೂರದ ಅಂಚು; ಈ ಯಜ್ಞವೇ ಲೋಕದ ನಾಭಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳ. ಈ ಸೋಮವೇ ಬಲಿಷ್ಠ ಕುದುರೆಯ ಬೀಜ; ಈ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಮಾತಿನ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಳ.
ಸುಭೂಃ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಃ ಪ್ರಥಮೋ ಽನ್ತರ್ ಮಹತ್ಯ್ ಅರ್ಣವೇ । ದಧೇ ಹ ಗರ್ಭಮ್ ಋತ್ವಿಯಂ ಯತೋ ಜಾತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮದ ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಆ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಮೊದಲನೆಯವನಾಗಿ, ಯಜ್ಞದ ಬೀಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಹೋತಾ ಯಕ್ಷತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿꣳ ಸೋಮಸ್ಯ ಮಹಿಮ್ನಃ । ಜುಷತಾಂ ಪಿಬತು ಸೋಮꣳ ಹೋತರ್ ಯಜ
ಹೋತೃವು ಸೋಮದ ಮಹಿಮೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು, ಹೋತೃನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನು ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿ.
ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ ತ್ವದ್ ಏತಾನ್ಯ್ ಅನ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾ ರೂಪಾಣಿ ಪರಿ ತಾ ಬಭೂವ । ಯತ್ಕಾಮಾಸ್ ತೇ ಜುಹುಮಸ್ ತನ್ ನೋ ಽ ಅಸ್ತು । ವಯꣳ ಸ್ಯಾಮ ಪತಯೋ ರಯೀಣಾಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿ, ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಇವೆಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ನಾವೆನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೋ, ಆ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ. ನಾವು ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯರಾಗೋಣ.
ರೋಹಿತೋ ಧೂಮ್ರರೋಹಿತಃ ಕರ್ಕನ್ಧುರೋಹಿತಸ್ ತೇ ಸೌಮ್ಯಾ ಬಭ್ರುರ್ ಅರುಣಬಭ್ರುಃ ಶುಕಬಭ್ರುಸ್ ತೇ ವಾರುಣಾಃ ಶಿತಿರನ್ಧ್ರೋ ಽನ್ಯತಃಶಿತಿರನ್ಧ್ರಃ ಸಮನ್ತಶಿತಿರನ್ಧ್ರಸ್ ತೇ ಸಾವಿತ್ರಾಃ ಶಿತಿಬಾಹುರ್ ಅನ್ಯತಃಶಿತಿಬಾಹುಃ ಸಮನ್ತಶಿತಿಬಾಹುಸ್ ತೇ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾಃ ಪೃಷತೀ ಕ್ಷುದ್ರಪೃಷತೀ ಸ್ಥೂಲಪೃಷತೀ ತಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಃ
ಶುದ್ಧವಾಲಃ ಸರ್ವಶುದ್ಧವಾಲೋ ಮಣಿವಾಲಸ್ ತ ಽ ಆಶ್ವಿನಾಃ ಶ್ಯೆತಃ ಶ್ಯೇತಾಕ್ಷೋ ಽರುಣಸ್ ತೇ ರುದ್ರಾಯ ಪಶುಪತಯೇ ಕರ್ಣಾ ಯಾಮಾ ಽ ಅವಲಿಪ್ತಾ ರೌದ್ರಾ ನಭೋರೂಪಾಃ ಪಾರ್ಜನ್ಯಾಃ
ಶುದ್ಧವಾದ ಕೇಶ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧ ಕೇಶ, ಮಣಿಯಂತೆ ಕೇಶ ಇವುಗಳು ಆಶ್ವಿನಿಯರದು; ಬಿಳಿ, ಬಿಳಿ ಕಣ್ಣಿನದು, ಕೆಂಪು ಇವುಗಳು ರುದ್ರ ಪಶುಪತಿಯದು; ಕಿವಿಗಳು ಯಮನದು; ಲೇಪಿಸಲಾದವು ರೌದ್ರರದು; ಆಕಾಶದ ರೂಪದವು ಪಾರ್ಜನ್ಯನದು.
ಪೃಶ್ನಿಸ್ ತಿರಶ್ಚೀನಪೃಶ್ನಿರ್ ಊರ್ಧ್ವಪೃಶ್ನಿಸ್ ತೇ ಮಾರುತಾಃ ಫಲ್ಗೂರ್ ಲೋಹಿತೋರ್ಣೀ ಪಲಕ್ಷೀ ತಾಃ ಸಾರಸ್ವತ್ಯಃ ಪ್ಲೀಹಾಕರ್ಣಃ ಶುಣ್ಠಾಕರ್ಣೋ ಽದ್ಧ್ಯಾಲೋಹಕರ್ಣಸ್ ತೇ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಃ ಶಿತಿಕಕ್ಷೋ ಽಞ್ಜಿಸಕ್ಥಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಞ್ಜಿರ್ ಅಲ್ಪಾಞ್ಜಿರ್ ಮಹಾಞ್ಜಿಸ್ ತ ಽ ಉಷಸ್ಯಾಃ
ಕಲಂಕದ, ಅಡ್ಡ ಕಲಂಕದ, ಮೇಲಿನ ಕಲಂಕದವು ಮಾರುತರದು; ಕೆಂಪು, ಕೆಂಪು ಬೂಚಿನದು, ಕಲೆಗಳಿರುವದು ಸಾರಸ್ವತಿಯದು; ಪ್ಲಿಹೆಯಂತಿರುವ ಕಿವಿ, ಸೊಂಡಿಲಿನಂತೆ ಕಿವಿ, ಮೇಲಿನ ಲೋಹದ ಕಿವಿ ತ್ವಷ್ಟ್ರನದು; ಕಪ್ಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯದು, ಬಿಳಿ ಕಣ್ಣಿನದು, ಗುರುತು ಇರುವ ತೊಡೆಯದು ಇಂದ್ರಾಗ್ನಿಯದು; ಕಪ್ಪು ಬೆರಳು, ಸಣ್ಣ ಬೆರಳು, ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳು ಉಷಸ್ಸಿನದು.
ಶಿಲ್ಪಾ ವೈಶ್ವದೇವ್ಯೋ ರೋಹಿಣ್ಯಸ್ ತ್ರ್ಯವಯೋ ವಾಚೇ ಽವಿಜ್ಞಾತಾ ಽ ಅದಿತ್ಯೈ ಸರೂಪಾ ಧಾತ್ರೇ ವತ್ಸತರ್ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ
ವೃತ್ತಿಕಾರರು ವೈಶ್ವದೇವ್ಯರದು, ಕೆಂಪುಗಳು ರೋಹಿಣಿಯದು, ಮೂರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವುಗಳು ವಾಕ್ಕಿನದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವುಗಳು ಆದಿತಿಯದು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರೂಪವು ಧಾತ್ರನದು, ಕರುಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರದು.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾಃ ಶಿತಿಭ್ರವೋ ವಸೂನಾꣳ ರೋಹಿತಾ ರುದ್ರಾಣಾꣳ ಶ್ವೇತಾ ಽ ಅವರೋಕಿಣ ಽ ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ನಭೋರೂಪಾಃ ಪಾರ್ಜನ್ಯಾಃ
ಕಪ್ಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯವು ಅಗ್ನಿಯವರದು, ಬಿಳಿ ಕಲೆಗಳಿರುವವು ವಸುಗಳದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವು ರುದ್ರರದು, ಬಿಳಿಯಾದವು ಮತ್ತು ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುವವು ಆದಿತ್ಯರದು, ಆಕಾಶದ ರೂಪದವು ಪಾರ್ಜನ್ಯನದು.
ಉನ್ನತ ಽ ಋಷಭೋ ವಾಮನಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರವೈಷ್ಣವಾ ಽ ಉನ್ನತಃ ಶಿತಿಬಾಹುಃ ಶಿತಿಪೃಷ್ಠಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾಃ ಶುಕರೂಪಾ ವಾಜಿನಾಃ ಕಲ್ಮಾಷಾ ಽ ಆಗ್ನಿಮಾರುತಾಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪೌಷ್ಣಾಃ
ಎತ್ತವಾದವು, ಎಮ್ಮೆ, ಚಿಕ್ಕದವು ಇಂದ್ರವಿಷ್ಣುವಿನದು; ಎತ್ತವಾದವು, ಬಿಳಿ ಕೈಗಳಿರುವವು, ಬಿಳಿ ಬೆನ್ನಿನವು ಇಂದ್ರಬೃಹಸ್ಪತಿಯವರದು; ಹಂದಿಯ ರೂಪದವು ವೇಗಿಗಳದು; ಕಲೆಗಳಿರುವವು ಅಗ್ನಿಮರುತಗಳದು; ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು ಪೌಷ್ಣನದು.
ಏತಾ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾ ದ್ವಿರೂಪಾ ಽ ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯಾ ವಾಮನಾ ಽ ಅನಡ್ವಾಹ ಽ ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಾ ವಶಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯೋಽನ್ಯತ ಏನ್ಯೋ ಽ ಮೈತ್ರ್ಯಃ
ಇವುಗಳೆಂದರೆ: ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಜೋಡಿ, ಎರಡು ರೂಪಗಳಿರುವವು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮನ ಜೋಡಿ, ಚಿಕ್ಕದಾದವು, ಅನಢ್ವಾಹ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜೋಡಿ, ವಿಧೇಯವಾದವು, ಮೈತ್ರಾವರುಣಿಯೊಂದು, ಮತ್ತೊಂದು, ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಯೊಂದು.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾ ಬಭ್ರವಃ ಸೌಮ್ಯಾಃ ಶ್ವೇತಾ ವಾಯವ್ಯಾ ಽ ಅವಿಜ್ಞಾತಾ ಽ ಅದಿತ್ಯೈ ಸರೂಪಾ ಧಾತ್ರೇ ವತ್ಸತರ್ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ
ಕಪ್ಪು ಗರದವು ಅಗ್ನಿಗೆ, ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಸೋಮನಿಗೆ, ಬಿಳಿಯವು ವಾಯುವಿಗೆ, ಗುರುತು ಇಲ್ಲದವು ಆದಿತಿಗೆ, ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು ಧಾತ್ರಿಗೆ, ಹಸುವಿನ ಕಂದಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ.
ಕೃಷ್ಣಾ ಭೌಮಾ ಧೂಮ್ರಾ ಽ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಾ ಬೃಹನ್ತೋ ದಿವ್ಯಾಃ ಶಬಲಾ ವೈದ್ಯುತಾಃ ಸಿಧ್ಮಾಸ್ ತಾರಕಾಃ
ಭೂಮಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ಮಧ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊಗೆ ಬಣ್ಣದವು, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡವು, ಮಿಂಚಿಗೆ ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದವು.
ಧೂಮ್ರಾನ್ ವಸನ್ತಾಯಾ ಲಭತೇ ಶ್ವೇತಾನ್ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಯ ಕೃಷ್ಣಾನ್ ವರ್ಷಾಭ್ಯೋ ಽರುಣಾಞ್ಛರದೇ ಪೃಷತೋ ಹೇಮನ್ತಾಯ ಪಿಶಙ್ಗಾಞ್ಛಿಶಿರಾಯ
ವಸಂತಕ್ಕೆ ಧೂಮ್ರ ಬಣ್ಣದವು, ಗ್ರೀಷ್ಮಕ್ಕೆ ಬಿಳಿಯವು, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ಶರದೃತುವಿಗೆ ಕೆಂಪು ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ಹಿಮಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು, ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವು.
ತ್ರ್ಯವಯೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಪಞ್ಚಾವಯಸ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೇ ದಿತ್ಯವಾಹೋ ಜಗತ್ಯೈ ತ್ರಿವತ್ಸಾ ಽ ಅನುಷ್ಟುಭೇ ತುರ್ಯವಾಹ ಽ ಉಷ್ಣಿಹೇ
ಮೂರು ವರ್ಷವಾದವು ಗಾಯತ್ರಿಗೆ, ಐದು ವರ್ಷವಾದವು ತೃಷ್ಟುಭಿಗೆ, ಎರಡು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ಜಗತಿಗೆ, ಮೂರು ಕಂದಗಳಿರುವವು ಅನುಷ್ಟುಭಿಗೆ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ಉಷ್ಣಿಖಿಗೆ.
ಪಷ್ಠವಾಹೋ ವಿರಾಜ ಽ ಉಕ್ಷಾಣೋ ಬೃಹತ್ಯಾ ಽ ಋಷಭಾಃ ಕಕುಭೇ ಽನಡ್ವಾಹಃ ಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈ ಧೇನವೋ ಽತಿಚ್ಛನ್ದಸೇ
ಆರು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ವಿರಾಜಿಗೆ, ಎತ್ತುಗಳು ಬೃಹತಿಗೆ, ಗಂಡು ಹಸುಗಳು ಕಕುಭಿಗೆ, ಅನಢ್ವಾಹ ಪಂಕ್ತಿಗೆ, ಹಸುಗಳು ಅತಿಚ್ಛಂದಸಿಗೆ.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾ ಬಭ್ರವಃ ಸೌಮ್ಯಾ ಽ ಉಪಧ್ವಸ್ತಾಃ ಸಾವಿತ್ರಾ ವತ್ಸತರ್ಯಃ ಸಾರಸ್ವತ್ಯಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪೌಷ್ಣಾಃ ಪೃಶ್ನಯೋ ಮಾರುತಾ ಬಹುರೂಪಾ ವೈಶ್ವದೇವಾ ವಶಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಯಾಃ
ಕಪ್ಪು ಗರದವು ಅಗ್ನಿಗೆ, ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಸೋಮನಿಗೆ, ಉಪಧ್ವಸ್ತಾ ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ, ಹಸುವಿನ ಕಂದಗಳು ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು ಪೂಷಣಿಗೆ, ಕಲೆಬಣ್ಣದವು ಮಾರುತರಿಗೆ, ನಾನಾ ರೂಪದವು ವಿಶ್ವದೇವರಿಗೆ, ವಿಧೇಯವಾದವು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗೆ.
ಉಕ್ತಾಃ ಸಂಚರಾ ಽ ಏತಾ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ವಾರುಣಾಃ ಪೃಶ್ನಯೋ ಮಾರುತಾಃ ಕಾಯಾಸ್ ತೂಪರಾಃ
ಚಲಿಸುವವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿಯ ಜೋಡಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ವರुणನ ಜೋಡಿ, ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ಮಾರುತರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯು ಮೇಲಿನವು.
ಅಗ್ನಯೇ ಽನೀಕವತೇ ಪ್ರಥಮಜಾನ್ ಆ ಲಭತೇ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸಾಂತಪನೇಭ್ಯಃ ಸವಾತ್ಯಾನ್ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಗೃಹಮೇಧಿಭ್ಯೋ ಬಷ್ಕಿಹಾನ್ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಕ್ರೀಡಿಭ್ಯಃ ಸꣳಸೃಷ್ಟಾನ್ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವತವದ್ಭ್ಯೋಽನುಸೃಷ್ಟಾನ್
ಅನೇಕ ಮುಖಗಳ ಅಗ್ನಿಗೆ ಮೊದಲ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳನ್ನು ಮಾರುತರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತರುವ ಮಾರುತರಿಗೆ ಸಾವಾತಿ; ಗೃಹಸ್ಥರ ಮಾರುತರಿಗೆ ಬಷ್ಕಿಹಾ; ಆಟವಾಡುವ ಮಾರುತರಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣದವು; ಸ್ವಂತದಿರುವ ಮಾರುತರಿಗೆ ಅನುಸರಿಸುವವು.
ಉಕ್ತಾಃ ಸಂಚರಾ ಽ ಏತಾ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾಃ ಪ್ರಾಶೃಙ್ಗಾ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಾ ಬಹುರೂಪಾ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾಃ
ಚಲಿಸುವವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿಯ ಜೋಡಿ, ಕೊಂಬುಗಳಿರುವವು, ಮಹೇಂದ್ರ, ನಾನಾ ರೂಪಗಳಿರುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನವು.
ಧೂಮ್ರಾ ಬಭ್ರುನೀಕಾಶಾಃ ಪಿತೄಣಾꣳ ಸೋಮವತಾಂ ಬಭ್ರವೋ ಬಭ್ರುನೀಕಾಶಾಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಬರ್ಹಿಷದಾಂ ಕೃಷ್ಣಾ ಬಭ್ರುನೀಕಾಶಾಃ ಪಿತೄಣಾಮ್ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾನಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪೃಷನ್ತಸ್ ತ್ರೈಯಮ್ಬಕಾಃ
ಧೂಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಸೋಮಪಾನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಬರ್ಹಿಷಿ ಕುಳಿತ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮವಾದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಲೆಬಣ್ಣದವು ತ್ರೈಯಂಬಕರಿಗೆ.
ಉಕ್ತಾಃ ಸಂಚರಾ ಽ ಏತಾ ಶುನಾಸೀರೀಯಾಃ ಶ್ವೇತಾ ವಾಯವ್ಯಾಃ ಶ್ವೇತಾಃ ಸೌರ್ಯಾಃ
ಚಲಿಸುವವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಶುನಾಸೀರಿಯವು, ಬಿಳಿಯ ವಾಯುವಿನವು, ಬಿಳಿಯ ಸೂರ್ಯನವು.
ವಸನ್ತಾಯ ಕಪಿಞ್ಜಲಾನ್ ಆ ಲಭತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಯ ಕಲವಿಙ್ಕಾನ್ ವರ್ಷಾಭ್ಯಸ್ ತಿತ್ತಿರೀಞ್ಛರದೇ ವರ್ತಿಕಾ ಹೇಮನ್ತಾಯ ಕಕರಾಞ್ಛಿಶಿರಾಯ ವಿಕಕರಾನ್
ವಸಂತಕ್ಕೆ ಕಪಿಂಜಲ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಗ್ರೀಷ್ಮಕ್ಕೆ ಕಲವಿಂಕಗಳನ್ನು, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ತಿತಿರಿಗಳನ್ನು, ಶರದೃತುವಿಗೆ ವರ್ತಿಕಗಳನ್ನು, ಹಿಮಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಗೆಗಳನ್ನು, ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ವಿಕಕರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸಮುದ್ರಾಯ ಶಿಶುಮಾರಾನ್ ಆಲಭತೇ ಪರ್ಜನ್ಯಾಯ ಮಣ್ಡೂಕಾನ್ ಅದ್ಭ್ಯೋ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ಮಿತ್ರಾಯ ಕುಲೀಪಯಾನ್ ವರುಣಾಯ ನಾಕ್ರಾನ್
ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಶಿಶುಮಾರಗಳನ್ನು, ಪರ್ಜನ್ಯನಿಗೆ ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು, ನೀರಿಗೆ ಮೀನುಗಳನ್ನು, ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಕುಳೀಪಯ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ವರಣಿಗೆ ಮುಗಿಲೋನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೋಮಾಯ ಹꣳಸಾನ್ ಆ ಲಭತೇ ವಾಯವೇ ಬಲಾಕಾ ಽ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಕ್ರುಞ್ಚಾನ್ ಮಿತ್ರಾಯ ಮದ್ಗೂನ್ ವರುಣಾಯ ಚಕ್ರವಾಕಾನ್
ಸೋಮನಿಗೆ ಹಂಸಗಳನ್ನು, ವಾಯುವಿಗೆ ಬಲಾಕಗಳನ್ನು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಗೆ ಕುರುಂಜಗಳನ್ನು, ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮದ್ಗುಗಳನ್ನು, ವರಣಿಗೆ ಚಕ್ರವಾಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಗ್ನಯೇ ಕುಟರೂನ್ ಆ ಲಭತೇ ವನಸ್ಪತಿಭ್ಯ ಽ ಉಲೂಕಾನ್ ಅಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಚಾಷಾನ್ ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಮಯೂರಾನ್ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ಕಪೋತಾನ್
ಅಗ್ನಿಗೆ ಕುಟರು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ವನಸ್ಪತಿಗಳಿಗೆ ಗೂಬೆಗಳನ್ನು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮನಿಗೆ ಚಾಷಗಳನ್ನು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳಿಗೆ ಮಯೂರಗಳನ್ನು, ಮೈತ್ರಾವರುಣರಿಗೆ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೋಮಾಯ ಲಬಾನ್ ಆ ಲಭತೇ ತ್ವಷ್ಟ್ರೇ ಕೌಲೀಕಾನ್ ಗೋಷಾದೀರ್ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ ಕುಲೀಕಾ ದೇವಜಾಮಿಭ್ಯೋ ಽಗ್ನಯೇ ಗೃಹಪತಯೇ ಪಾರುಷ್ಣಾನ್
ಸೋಮನಿಗೆ ಲಬ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ತ್ವಷ್ಟ್ರಿಗೆ ಕೌಲಿಕ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಗೋಶಾಲೆಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಅಗ್ನಿಗೆ ಗೃಹಪತಿಗೆ ಪಾರುಷ್ಣ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಹ್ನೇ ಪಾರಾವತಾನ್ ಆ ಲಭತೇ ರಾತ್ರ್ಯೈ ಸೀಚಾಪೂರ್ ಅಹೋರಾತ್ರಯೋಃ ಸಂಧಿಭ್ಯೋ ಜತೂರ್ ಮಾಸೇಭ್ಯೋ ದಾತ್ಯೌಹಾನ್ತ್ ಸಂವತ್ಸರಾಯ ಮಹತಃ ಸುಪರ್ಣಾನ್
ಹಗಲಿಗೆ ಪಾರಿವಾಳಗಳನ್ನು, ರಾತ್ರಿ ಸೀಚಾಪೂ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸಂಧಿಗೆ ಜತು ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು, ತಿಂಗಳಿಗೆ ದಾತ್ಯುಹ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸುಪರ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಶ್ವಸ್ ತೂಪರೋ ಗೋಮೃಗಸ್ ತೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವ ಽ ಆಗ್ನೇಯೋ ರರಾಟೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಸಾರಸ್ವತೀ ಮೇಷ್ಯ್ ಅಧಸ್ತಾದ್ಧನ್ವೋರ್ ಆಶ್ವಿನಾವ್ ಅಧೋರಾಮೌ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸೌಮಪೌಷ್ಣಃ ಶ್ಯಾಮೋ ನಾಭ್ಯಾꣳ ಸೌರ್ಯಯಾಮೌ ಶ್ವೇತಶ್ ಚ ಕೃಷ್ಣಶ್ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಸ್ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೌ ಲೋಮಶಸಕ್ಥೌ ಸಕ್ಥ್ಯೋರ್ ವಾಯವ್ಯಃ ಶ್ವೇತಃ ಪುಚ್ಛ ಽ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಪಸ್ಯಾಯ ವೇಹದ್ ವೈಷ್ಣವೋ ವಾಮನಃ
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ, ಹಸು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆ ನಿನ್ನವು, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸಂತಾನನೇ. ಕಪ್ಪು ಕಣಿವಾಯಿತಾದದ್ದು ಅಗ್ನಿಯದು, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಸಾರಸ್ವತೀ ಕುರಿ ಕೆಳಗಡೆ, ಮರಳಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಅಶ್ವಿನಿಯವರದು ಕೆಳಗಾಲುಗಳಲ್ಲಿ; ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಣ್ಯವು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ; ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದದು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ; ಸೂರ್ಯನದು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ; ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬದಿಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ, ತ್ವಷ್ಟೃನದು; ಕೂದಲುಳ್ಳವು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಯುವಿನದು; ಬಿಳಿ ಬಾಲ ಇಂದ್ರನದು; ಸುಂದರವಾದದು ಸ್ವಪಸ್ಯನದು; ದೊಡ್ಡ ವೈಷ್ಣವನು ಕುಡಿದವನು.
ಕೆಂಪು, ಹೊಗೆಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು, ಕರ್ಕಂಧು ಕೆಂಪು ನಿನಗೆ, ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ; ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು-ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು ಇವುಗಳು ವಾರುಣರದು; ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವವು, ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವವು ಸಾವಿತ್ರಿಯದು; ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳವು, ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳವು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯದು; ಚಿತ್ತರೆ, ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ತರೆ, ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ತರೆ ಮೈತ್ರಾವರುಣರದು.