ಕೇಷ್ವ್ ಅನ್ತಃ ಪುರುಷ ಽ ಆ ವಿವೇಶ ಕಾನ್ಯ್ ಅನ್ತಃ ಪುರುಷೇ ಽ ಅರ್ಪಿತಾನಿ । ಏತದ್ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನ್ ಉಪವಲ್ಹಾಮಸಿ ತ್ವಾ ಕಿꣳ ಸ್ವಿನ್ ನಃ ಪ್ರತಿ ವೋಚಾಸ್ಯ್ ಅತ್ರ
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ? ಯಾವವು ಪುರುಷನೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ? ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ನಾವು ಇದನ್ನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ನೀನು ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀಯೆ?
ಪಞ್ಚಸ್ವ್ ಅನ್ತಃ ಪುರುಷ ಽ ಆ ವಿವೇಶ ತಾನ್ಯ್ ಅನ್ತಃ ಪುರುಷೇ ಽ ಅರ್ಪಿತಾನಿ । ಏತತ್ ತ್ವಾತ್ರ ಪ್ರತಿಮನ್ವಾನೋ ಽ ಅಸ್ಮಿ ನ ಮಾಯಯಾ ಭವಸ್ಯ್ ಉತ್ತರೋ ಮತ್
ಐದುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವು ಪುರುಷನೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮೋಸದಿಂದ ನೀನು ಮೇಲುಗೈ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
ಕಾ ಸ್ವಿದ್ ಆಸೀತ್ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಃ ಕಿꣳ ಸ್ವಿದ್ ಆಸೀದ್ ಬೃಹದ್ ವಯಃ । ಕಾ ಸ್ವಿದ್ ಆಸೀತ್ ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲಾ ಕಾ ಸ್ವಿದ್ ಆಸೀತ್ ಪಿಶಙ್ಗಿಲಾ
ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ದೊಡ್ಡ ವೇಗವೇನು? ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲಾ ಎಂದರೆ ಏನು? ಪಿಶಂಗಿಲಾ ಎಂದರೆ ಏನು?
ದ್ಯೌರ್ ಆಸೀತ್ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಃ ಅಶ್ವಽ ಆಸೀದ್ ಬೃಹದ್ ವಯಃ । ಅವಿರ್ ಆಸೀತ್ ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲಾ ರಾತ್ರಿರ್ ಆಸೀತ್ ಪಿಶಙ್ಗಿಲಾ
ಆಕಾಶವೇ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ; ಕುದುರೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ವೇಗ; ಆಡುವೇ ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲಾ; ರಾತ್ರಿ ಪಿಶಂಗಿಲಾ.
ಕಾ ಽ ಈಮರೇ ಪಿಶಂಗಿಲಾ ಕಾ ಽ ಈಂ ಕುರುಪಿಶಂಗಿಲಾ । ಕ ಽ ಈಮ್ ಆಸ್ಕನ್ದಮ್ ಅರ್ಷತಿ ಕ ಽ ಈಂ ಪನ್ಥಾಂ ವಿ ಸರ್ಪತಿ
ಈ ಪಿಶಂಗಿಲೆ ಯಾರು? ಈ ಕುರುಪಿಶಂಗಿಲೆ ಯಾರು? ಯಾರು ಕೊಂಬೆ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಾಳೆ? ಯಾರು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ?
ಅಜಾರೇ ಪಿಶಂಗಿಲಾ ಶ್ವಾವಿತ್ ಕುರುಪಿಶಂಗಿಲಾ । ಶಶ ಆಸ್ಕನ್ದಮ್ ಅರ್ಷತ್ಯ್ ಅಹಿಃ ಪನ್ಥಾಂ ವಿ ಸರ್ಪತಿ
ಆಡು ಹೆಣ್ಣು ಪಿಶಂಗಿಲೆ, ನಾಯಿಯು ಕುರುಪಿಶಂಗಿಲೆ. ಮೊಲ ಕೊಂಬೆ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತದೆ, ಹಾವು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಕತ್ಯ್ ಅಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಾಃ ಕತ್ಯ್ ಅಕ್ಷರಾಣಿ ಕತಿ ಹೋಮಾಸಃ ಕತಿಧಾ ಸಮಿದ್ಧಃ । ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತ್ವಾ ವಿದಥಾ ಪೃಚ್ಛಮ್ ಅತ್ರ ಕತಿ ಹೋತಾರ ಽ ಋತುಶೋ ಯಜನ್ತಿ
ಇದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮಲಗಳು? ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳು? ಎಷ್ಟು ಹೋಮಗಳು? ಎಷ್ಟು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ? ಯಜ್ಞದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ, ಎಷ್ಟು ಯಜಮಾನರು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
ಷಡ್ ಅಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಾಃ ಶತಮ್ ಅಕ್ಷರಾಣ್ಯ್ ಅಶೀತಿರ್ ಹೋಮಾಃ ಸಮಿಧೋ ಹ ತಿಸ್ರಃ । ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತೇ ವಿದಥಾ ಪ್ರ ಬ್ರವೀಮಿ ಸಪ್ತ ಹೋತಾರ ಋತುಶೋ ಯಜನ್ತಿ
ಇದಕ್ಕೆ ಆರು ಮಲಗಳು, ನೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಎಂಭತ್ತು ಹೋಮಗಳು, ಮೂರು ಸಮಿಧಗಳು. ಯಜ್ಞದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಏಳು ಯಜಮಾನರು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಕೋ ಽ ಅಸ್ಯ ವೇದ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಂ ಕೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮ್ । ಕಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವೇದ ಬೃಹತೋ ಜನಿತ್ರಂ ಕೋ ವೇದ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಯತೋಜಾಃ
ಈ ಲೋಕದ ನಾಭಿಯನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ? ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ? ಭಾರಿ ಸೂರ್ಯನ ಹುಟ್ಟುವ ಮೂಲವನ್ನು ಯಾರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ? ಚಂದ್ರನು ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಯಾರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ?
ವೇದಾಹಮ್ ಅಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಂ ವೇದ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಽ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮ್ । ವೇದ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಬೃಹತೋ ಜನಿತ್ರಂ ಅಥೋ ವೇದ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಯತೋಜಾಃ
ನಾನು ಈ ಲೋಕದ ನಾಭಿಯನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಭಾರಿ ಸೂರ್ಯನ ಹುಟ್ಟುವ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಂದ್ರನು ಎಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಕೂಡ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ.
ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ ಪರಮ್ ಅನ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ಯತ್ರ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಃ । ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಣೋ ಽ ಅಶ್ವಸ್ಯ ರೇತಃ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ವಾಚಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮ
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೂರದ ಅಂಚಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಲೋಕದ ನಾಭಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಬಲಿಷ್ಠ ಕುದುರೆಯ ಬೀಜದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ನಾನು ಮಾತಿನ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಇಯಂ ವೇದಿಃ ಪರೋ ಽ ಅನ್ತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಽ ಅಯಂ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ರ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಃ । ಅಯꣳ ಸೋಮೋ ವೃಷ್ಣೋ ಽ ಅಶ್ವಸ್ಯ ರೇತಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಯಂ ವಾಚಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮ
ಈ ವೇದಿ ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ದೂರದ ಅಂಚು; ಈ ಯಜ್ಞವೇ ಲೋಕದ ನಾಭಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳ. ಈ ಸೋಮವೇ ಬಲಿಷ್ಠ ಕುದುರೆಯ ಬೀಜ; ಈ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಮಾತಿನ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಳ.
ಸುಭೂಃ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಃ ಪ್ರಥಮೋ ಽನ್ತರ್ ಮಹತ್ಯ್ ಅರ್ಣವೇ । ದಧೇ ಹ ಗರ್ಭಮ್ ಋತ್ವಿಯಂ ಯತೋ ಜಾತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮದ ಸ್ವಯಂ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಆ ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಮೊದಲನೆಯವನಾಗಿ, ಯಜ್ಞದ ಬೀಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಹೋತಾ ಯಕ್ಷತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿꣳ ಸೋಮಸ್ಯ ಮಹಿಮ್ನಃ । ಜುಷತಾಂ ಪಿಬತು ಸೋಮꣳ ಹೋತರ್ ಯಜ
ಹೋತೃವು ಸೋಮದ ಮಹಿಮೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು, ಹೋತೃನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನು ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿ.
ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ ತ್ವದ್ ಏತಾನ್ಯ್ ಅನ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾ ರೂಪಾಣಿ ಪರಿ ತಾ ಬಭೂವ । ಯತ್ಕಾಮಾಸ್ ತೇ ಜುಹುಮಸ್ ತನ್ ನೋ ಽ ಅಸ್ತು । ವಯꣳ ಸ್ಯಾಮ ಪತಯೋ ರಯೀಣಾಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿ, ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಇವೆಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ನಾವೆನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೋ, ಆ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ. ನಾವು ಸಂಪತ್ತಿನ ಒಡೆಯರಾಗೋಣ.
ರೋಹಿತೋ ಧೂಮ್ರರೋಹಿತಃ ಕರ್ಕನ್ಧುರೋಹಿತಸ್ ತೇ ಸೌಮ್ಯಾ ಬಭ್ರುರ್ ಅರುಣಬಭ್ರುಃ ಶುಕಬಭ್ರುಸ್ ತೇ ವಾರುಣಾಃ ಶಿತಿರನ್ಧ್ರೋ ಽನ್ಯತಃಶಿತಿರನ್ಧ್ರಃ ಸಮನ್ತಶಿತಿರನ್ಧ್ರಸ್ ತೇ ಸಾವಿತ್ರಾಃ ಶಿತಿಬಾಹುರ್ ಅನ್ಯತಃಶಿತಿಬಾಹುಃ ಸಮನ್ತಶಿತಿಬಾಹುಸ್ ತೇ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾಃ ಪೃಷತೀ ಕ್ಷುದ್ರಪೃಷತೀ ಸ್ಥೂಲಪೃಷತೀ ತಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಃ
ಶುದ್ಧವಾಲಃ ಸರ್ವಶುದ್ಧವಾಲೋ ಮಣಿವಾಲಸ್ ತ ಽ ಆಶ್ವಿನಾಃ ಶ್ಯೆತಃ ಶ್ಯೇತಾಕ್ಷೋ ಽರುಣಸ್ ತೇ ರುದ್ರಾಯ ಪಶುಪತಯೇ ಕರ್ಣಾ ಯಾಮಾ ಽ ಅವಲಿಪ್ತಾ ರೌದ್ರಾ ನಭೋರೂಪಾಃ ಪಾರ್ಜನ್ಯಾಃ
ಶುದ್ಧವಾದ ಕೇಶ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧ ಕೇಶ, ಮಣಿಯಂತೆ ಕೇಶ ಇವುಗಳು ಆಶ್ವಿನಿಯರದು; ಬಿಳಿ, ಬಿಳಿ ಕಣ್ಣಿನದು, ಕೆಂಪು ಇವುಗಳು ರುದ್ರ ಪಶುಪತಿಯದು; ಕಿವಿಗಳು ಯಮನದು; ಲೇಪಿಸಲಾದವು ರೌದ್ರರದು; ಆಕಾಶದ ರೂಪದವು ಪಾರ್ಜನ್ಯನದು.
ಪೃಶ್ನಿಸ್ ತಿರಶ್ಚೀನಪೃಶ್ನಿರ್ ಊರ್ಧ್ವಪೃಶ್ನಿಸ್ ತೇ ಮಾರುತಾಃ ಫಲ್ಗೂರ್ ಲೋಹಿತೋರ್ಣೀ ಪಲಕ್ಷೀ ತಾಃ ಸಾರಸ್ವತ್ಯಃ ಪ್ಲೀಹಾಕರ್ಣಃ ಶುಣ್ಠಾಕರ್ಣೋ ಽದ್ಧ್ಯಾಲೋಹಕರ್ಣಸ್ ತೇ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಃ ಶಿತಿಕಕ್ಷೋ ಽಞ್ಜಿಸಕ್ಥಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಞ್ಜಿರ್ ಅಲ್ಪಾಞ್ಜಿರ್ ಮಹಾಞ್ಜಿಸ್ ತ ಽ ಉಷಸ್ಯಾಃ
ಕಲಂಕದ, ಅಡ್ಡ ಕಲಂಕದ, ಮೇಲಿನ ಕಲಂಕದವು ಮಾರುತರದು; ಕೆಂಪು, ಕೆಂಪು ಬೂಚಿನದು, ಕಲೆಗಳಿರುವದು ಸಾರಸ್ವತಿಯದು; ಪ್ಲಿಹೆಯಂತಿರುವ ಕಿವಿ, ಸೊಂಡಿಲಿನಂತೆ ಕಿವಿ, ಮೇಲಿನ ಲೋಹದ ಕಿವಿ ತ್ವಷ್ಟ್ರನದು; ಕಪ್ಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯದು, ಬಿಳಿ ಕಣ್ಣಿನದು, ಗುರುತು ಇರುವ ತೊಡೆಯದು ಇಂದ್ರಾಗ್ನಿಯದು; ಕಪ್ಪು ಬೆರಳು, ಸಣ್ಣ ಬೆರಳು, ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳು ಉಷಸ್ಸಿನದು.
ಶಿಲ್ಪಾ ವೈಶ್ವದೇವ್ಯೋ ರೋಹಿಣ್ಯಸ್ ತ್ರ್ಯವಯೋ ವಾಚೇ ಽವಿಜ್ಞಾತಾ ಽ ಅದಿತ್ಯೈ ಸರೂಪಾ ಧಾತ್ರೇ ವತ್ಸತರ್ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ
ವೃತ್ತಿಕಾರರು ವೈಶ್ವದೇವ್ಯರದು, ಕೆಂಪುಗಳು ರೋಹಿಣಿಯದು, ಮೂರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವುಗಳು ವಾಕ್ಕಿನದು, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವುಗಳು ಆದಿತಿಯದು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರೂಪವು ಧಾತ್ರನದು, ಕರುಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರದು.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾಃ ಶಿತಿಭ್ರವೋ ವಸೂನಾꣳ ರೋಹಿತಾ ರುದ್ರಾಣಾꣳ ಶ್ವೇತಾ ಽ ಅವರೋಕಿಣ ಽ ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ನಭೋರೂಪಾಃ ಪಾರ್ಜನ್ಯಾಃ
ಕಪ್ಪು ಕುತ್ತಿಗೆಯವು ಅಗ್ನಿಯವರದು, ಬಿಳಿ ಕಲೆಗಳಿರುವವು ವಸುಗಳದು, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವು ರುದ್ರರದು, ಬಿಳಿಯಾದವು ಮತ್ತು ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುವವು ಆದಿತ್ಯರದು, ಆಕಾಶದ ರೂಪದವು ಪಾರ್ಜನ್ಯನದು.
ಉನ್ನತ ಽ ಋಷಭೋ ವಾಮನಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರವೈಷ್ಣವಾ ಽ ಉನ್ನತಃ ಶಿತಿಬಾಹುಃ ಶಿತಿಪೃಷ್ಠಸ್ ತ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾಃ ಶುಕರೂಪಾ ವಾಜಿನಾಃ ಕಲ್ಮಾಷಾ ಽ ಆಗ್ನಿಮಾರುತಾಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪೌಷ್ಣಾಃ
ಎತ್ತವಾದವು, ಎಮ್ಮೆ, ಚಿಕ್ಕದವು ಇಂದ್ರವಿಷ್ಣುವಿನದು; ಎತ್ತವಾದವು, ಬಿಳಿ ಕೈಗಳಿರುವವು, ಬಿಳಿ ಬೆನ್ನಿನವು ಇಂದ್ರಬೃಹಸ್ಪತಿಯವರದು; ಹಂದಿಯ ರೂಪದವು ವೇಗಿಗಳದು; ಕಲೆಗಳಿರುವವು ಅಗ್ನಿಮರುತಗಳದು; ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು ಪೌಷ್ಣನದು.
ಏತಾ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾ ದ್ವಿರೂಪಾ ಽ ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯಾ ವಾಮನಾ ಽ ಅನಡ್ವಾಹ ಽ ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಾ ವಶಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯೋಽನ್ಯತ ಏನ್ಯೋ ಽ ಮೈತ್ರ್ಯಃ
ಇವುಗಳೆಂದರೆ: ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಜೋಡಿ, ಎರಡು ರೂಪಗಳಿರುವವು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮನ ಜೋಡಿ, ಚಿಕ್ಕದಾದವು, ಅನಢ್ವಾಹ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜೋಡಿ, ವಿಧೇಯವಾದವು, ಮೈತ್ರಾವರುಣಿಯೊಂದು, ಮತ್ತೊಂದು, ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಯೊಂದು.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾ ಬಭ್ರವಃ ಸೌಮ್ಯಾಃ ಶ್ವೇತಾ ವಾಯವ್ಯಾ ಽ ಅವಿಜ್ಞಾತಾ ಽ ಅದಿತ್ಯೈ ಸರೂಪಾ ಧಾತ್ರೇ ವತ್ಸತರ್ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ
ಕಪ್ಪು ಗರದವು ಅಗ್ನಿಗೆ, ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಸೋಮನಿಗೆ, ಬಿಳಿಯವು ವಾಯುವಿಗೆ, ಗುರುತು ಇಲ್ಲದವು ಆದಿತಿಗೆ, ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು ಧಾತ್ರಿಗೆ, ಹಸುವಿನ ಕಂದಗಳು ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ.
ಕೃಷ್ಣಾ ಭೌಮಾ ಧೂಮ್ರಾ ಽ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಾ ಬೃಹನ್ತೋ ದಿವ್ಯಾಃ ಶಬಲಾ ವೈದ್ಯುತಾಃ ಸಿಧ್ಮಾಸ್ ತಾರಕಾಃ
ಭೂಮಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ಮಧ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊಗೆ ಬಣ್ಣದವು, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡವು, ಮಿಂಚಿಗೆ ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣದವು.
ಧೂಮ್ರಾನ್ ವಸನ್ತಾಯಾ ಲಭತೇ ಶ್ವೇತಾನ್ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಯ ಕೃಷ್ಣಾನ್ ವರ್ಷಾಭ್ಯೋ ಽರುಣಾಞ್ಛರದೇ ಪೃಷತೋ ಹೇಮನ್ತಾಯ ಪಿಶಙ್ಗಾಞ್ಛಿಶಿರಾಯ
ವಸಂತಕ್ಕೆ ಧೂಮ್ರ ಬಣ್ಣದವು, ಗ್ರೀಷ್ಮಕ್ಕೆ ಬಿಳಿಯವು, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ಶರದೃತುವಿಗೆ ಕೆಂಪು ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ಹಿಮಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು, ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದವು.
ತ್ರ್ಯವಯೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಪಞ್ಚಾವಯಸ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೇ ದಿತ್ಯವಾಹೋ ಜಗತ್ಯೈ ತ್ರಿವತ್ಸಾ ಽ ಅನುಷ್ಟುಭೇ ತುರ್ಯವಾಹ ಽ ಉಷ್ಣಿಹೇ
ಮೂರು ವರ್ಷವಾದವು ಗಾಯತ್ರಿಗೆ, ಐದು ವರ್ಷವಾದವು ತೃಷ್ಟುಭಿಗೆ, ಎರಡು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ಜಗತಿಗೆ, ಮೂರು ಕಂದಗಳಿರುವವು ಅನುಷ್ಟುಭಿಗೆ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ಉಷ್ಣಿಖಿಗೆ.
ಪಷ್ಠವಾಹೋ ವಿರಾಜ ಽ ಉಕ್ಷಾಣೋ ಬೃಹತ್ಯಾ ಽ ಋಷಭಾಃ ಕಕುಭೇ ಽನಡ್ವಾಹಃ ಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈ ಧೇನವೋ ಽತಿಚ್ಛನ್ದಸೇ
ಆರು ವರ್ಷವಾದ ಎತ್ತುಗಳು ವಿರಾಜಿಗೆ, ಎತ್ತುಗಳು ಬೃಹತಿಗೆ, ಗಂಡು ಹಸುಗಳು ಕಕುಭಿಗೆ, ಅನಢ್ವಾಹ ಪಂಕ್ತಿಗೆ, ಹಸುಗಳು ಅತಿಚ್ಛಂದಸಿಗೆ.
ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಾ ಽ ಆಗ್ನೇಯಾ ಬಭ್ರವಃ ಸೌಮ್ಯಾ ಽ ಉಪಧ್ವಸ್ತಾಃ ಸಾವಿತ್ರಾ ವತ್ಸತರ್ಯಃ ಸಾರಸ್ವತ್ಯಃ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಪೌಷ್ಣಾಃ ಪೃಶ್ನಯೋ ಮಾರುತಾ ಬಹುರೂಪಾ ವೈಶ್ವದೇವಾ ವಶಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಯಾಃ
ಕಪ್ಪು ಗರದವು ಅಗ್ನಿಗೆ, ಕಪಿಲ ಬಣ್ಣದವು ಸೋಮನಿಗೆ, ಉಪಧ್ವಸ್ತಾ ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ, ಹಸುವಿನ ಕಂದಗಳು ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಗೆ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು ಪೂಷಣಿಗೆ, ಕಲೆಬಣ್ಣದವು ಮಾರುತರಿಗೆ, ನಾನಾ ರೂಪದವು ವಿಶ್ವದೇವರಿಗೆ, ವಿಧೇಯವಾದವು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವಿಗೆ.
ಉಕ್ತಾಃ ಸಂಚರಾ ಽ ಏತಾ ಽ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ವಾರುಣಾಃ ಪೃಶ್ನಯೋ ಮಾರುತಾಃ ಕಾಯಾಸ್ ತೂಪರಾಃ
ಚಲಿಸುವವುಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿಯ ಜೋಡಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು, ವರुणನ ಜೋಡಿ, ಕಲೆಬಣ್ಣದವು, ಮಾರುತರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯು ಮೇಲಿನವು.
ಅಶ್ವಸ್ ತೂಪರೋ ಗೋಮೃಗಸ್ ತೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವ ಽ ಆಗ್ನೇಯೋ ರರಾಟೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಸಾರಸ್ವತೀ ಮೇಷ್ಯ್ ಅಧಸ್ತಾದ್ಧನ್ವೋರ್ ಆಶ್ವಿನಾವ್ ಅಧೋರಾಮೌ ಬಾಹ್ವೋಃ ಸೌಮಪೌಷ್ಣಃ ಶ್ಯಾಮೋ ನಾಭ್ಯಾꣳ ಸೌರ್ಯಯಾಮೌ ಶ್ವೇತಶ್ ಚ ಕೃಷ್ಣಶ್ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಸ್ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೌ ಲೋಮಶಸಕ್ಥೌ ಸಕ್ಥ್ಯೋರ್ ವಾಯವ್ಯಃ ಶ್ವೇತಃ ಪುಚ್ಛ ಽ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಪಸ್ಯಾಯ ವೇಹದ್ ವೈಷ್ಣವೋ ವಾಮನಃ
ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ, ಹಸು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆ ನಿನ್ನವು, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸಂತಾನನೇ. ಕಪ್ಪು ಕಣಿವಾಯಿತಾದದ್ದು ಅಗ್ನಿಯದು, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಸಾರಸ್ವತೀ ಕುರಿ ಕೆಳಗಡೆ, ಮರಳಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಅಶ್ವಿನಿಯವರದು ಕೆಳಗಾಲುಗಳಲ್ಲಿ; ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಣ್ಯವು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ; ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದದು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ; ಸೂರ್ಯನದು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ; ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬದಿಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ, ತ್ವಷ್ಟೃನದು; ಕೂದಲುಳ್ಳವು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಯುವಿನದು; ಬಿಳಿ ಬಾಲ ಇಂದ್ರನದು; ಸುಂದರವಾದದು ಸ್ವಪಸ್ಯನದು; ದೊಡ್ಡ ವೈಷ್ಣವನು ಕುಡಿದವನು.
ಕೆಂಪು, ಹೊಗೆಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಪು, ಕರ್ಕಂಧು ಕೆಂಪು ನಿನಗೆ, ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ; ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು-ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ-ಕಪ್ಪು ಇವುಗಳು ವಾರುಣರದು; ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವವು, ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿಳಿ ಗುರುತು ಇರುವವು ಸಾವಿತ್ರಿಯದು; ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳವು, ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿಳಿ ಕೈಯುಳ್ಳವು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯದು; ಚಿತ್ತರೆ, ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ತರೆ, ದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ತರೆ ಮೈತ್ರಾವರುಣರದು.