ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸರ್ವಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನೇ ಏಕಾಇಕವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಜನನೆಯಾದವುಗಳ ಒಬ್ಬನೇ ಅಧಿಪತಿ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಅವನೇ ಧರಿಸಿದನು. ಇಂತಹ ದೇವರಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾರಿಗೆ ಹವನ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಮೇಶ್ವರ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಉಪಯಾಮದೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಏರುತ್ತೇವೆ; ನೀನು ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರು. ಇದು ನಿನ್ನ ಗರ್ಭ; ಸೂರ್ಯನೇ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಕಾಶದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ದೊರಕಿದ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಆ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ. ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಳುವ ರಾಜನು ಅವನೇ. ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಾನ್. ಎರಡು ಕಾಲು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಆಳುವ ಅವನಿಗೆ ನಾವು ಯಾರಿಗೆ ಹವನ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು? ಪುನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಉಪಯಾಮದೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಏರುತ್ತೇವೆ; ನೀನು ನಮಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರು. ಇದು ನಿನ್ನ ಗರ್ಭ; ಚಂದ್ರನೇ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ. ರಾತ್ರಿ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ದೊರಕಿದ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಆ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ. ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರ ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕುಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ, ಕೆಂಪು, ದಟ್ಟ ಕೇಶಗಳಿರುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ರಥಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಕುದುರೆಗಳು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಪುರುಷರನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಗಾಳಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಹೊರಟಾಗ, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ರೂಪವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡುಗಾರನೇ, ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಪುನಃ ತಂದುಕೊಡು. ವಸುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲಿ; ರುದ್ರರು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ; ಆದಿತ್ಯರು ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲಿ. ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ—ಅನ್ನ, ಹುರಿದ ಜೋಳ, ಹಾಲು ನಿನ್ನದು; ಇದು ಆಹಾರ—ದೇವತೆಗಳೇ, ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ; ಪ್ರಜಾಪತೇ, ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸು. ಯಾರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಯಾರು ಪುನಃ ಜನನ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ? ಈ ಚಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವೇನು? ಮಹಾ ಆವರಣವೇನು? ಸೂರ್ಯನೇ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಂದ್ರನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿಯೇ ಈ ಚಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ; ಭೂಮಿಯೇ ಮಹಾ ಆವರಣ. ಹಿಂದಿನ ಸಂಕಲ್ಪವೇನು? ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯೇನು? ಪಿಲಿಪಿಲಾ ಏನು? ಪಿಶಂಗಿಲಾ ಏನು? ಆಕಾಶವೇ ಹಿಂದಿನ ಸಂಕಲ್ಪ; ಕುದುರೆಯೇ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ; ಮೇಷವೇ ಪಿಲಿಪಿಲಾ; ರಾತ್ರಿ ಪಿಶಂಗಿಲಾ. ವಾದು ನಿನ್ನನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರದಿಂದ, ಕಪ್ಪು ಗಂಟಲಿರುವ ಮೇಕೆಗಳಿಂದ, ನ್ಯಗ್ರೋಧ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ, ಶಲ್ಮಲಿ ಮರದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಇದು ರಥದ ಎಮ್ಮೆ; ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಪ್ಪು ಬ್ರಹ್ಮನೋ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಅಗ್ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ರಥವು ಲಗಾಮಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಕುದುರೆಯೂ ಲಗಾಮಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಜಲಜನ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿರುವನು, ಸೋಮಯಜ್ಞದ ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ. ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುದುರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸು; ನೀನೇ ಯಜ್ಞ ಮಾಡು, ನೀನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾರರು. ನೀನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನೀನು ದೇವತೆಗಳ ಈ ಶುಭ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತೀಯ. ಸುಕರ್ಮಿಗಳು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ಜನರು ಹೋದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವತೆ ಸವಿತೃ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ. ಅಗ್ನಿಯೇ ಪಶು; ಅವನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿಯಿರುವ ಲೋಕ ಯಾವದು, ಅದು ನಿನಗೆ ಸಿಗುವುದು; ನೀನು ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯು. ವಾಯುವೇ ಪಶು; ಅವನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ವಾಯುವಿರುವ ಲೋಕ ಯಾವದು, ಅದು ನಿನಗೆ ಸಿಗುವುದು; ನೀನು ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯು. ಸೂರ್ಯನೇ ಪಶು; ಅವನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಸೂರ್ಯನಿರುವ ಲೋಕ ಯಾವದು, ಅದು ನಿನಗೆ ಸಿಗುವುದು; ನೀನು ಅದನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯು. ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ; ಅಪಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ; ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ. ಅಮ್ಮ, ಅಂಬಿಕಾ, ಅಂಬಾಲಿಕಾ, ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಹೋಗದಿರಲಿ. ಶುಭದಾಯಕ ಕುದುರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಕಾಮ್ಪ್ಲವೆಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಹೋಗಲಿ. ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು, ಸೇನೆಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು, ಪ್ರಿಯನ ಪ್ರಿಯನಾದ ದೇವರನ್ನು, ಧನಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ. ವಸು, ನೀನು ನನ್ನವಾಗು. ನಾನು ಗರ್ಭಧಾರಕನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಕೂಡ ಗರ್ಭಧಾರಕನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೀಯ. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಾಗಿರಿ; ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರಿ. ಎಮ್ಮೆ, ಕುದುರೆ, ವೀರ್ಯಧಾರಿಯು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಲಿ. ಮರೆಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಆಸನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸು; ಎಮ್ಮೆ ಅದನ್ನು ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಿ. ಅವನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಜೀವದಾಯಕ ಆಹಾರ. ಯಕಾಸಕೌ, ಶಕುಂತಿಕಾಹಲಗ್—ಹೀಗೆ ಅವನು ಮೋಸಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರಾಣಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ನಿಗಲ್ಗಲೀತಿ' ಎಂದು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಕೋ, ಅಸಕೌ, ಶಕುಂತಕ, ಆಹಲಗ್—ಹೀಗೆ ಅವನು ಮೋಸಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾತಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವಂತೆ, ಅಧ್ವರ್ಯು ನೀನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡಬೇಡ. ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. 'ಪ್ರತಿಲಾಮಿತಿ' ಎಂದು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಠಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿದನು. ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಮರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮನ್ ನೀನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡಬೇಡ. ಅವಳನ್ನು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಭಾರವನ್ನೆತ್ತುವಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ; ನಂತರ ಅವಳ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಂಡಂತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿ. ಅವನನ್ನು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಭಾರವನ್ನೆತ್ತುವಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ; ನಂತರ ಅವನ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧಗೊಂಡಂತೆ ಚಲಿಸಲಿ. ಅವಳ ಅಮ್ನಿಯೋಟಿಕ್ ಛಿಲೆಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಅವಳ ವೃಷಣಗಳು ಹಸುವಿನ ಕಾಲಿನ ಜೋಡಿಗಳಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವತೆಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ವಿಶಾಲ ನಿತಂಬವಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ, ಅವಳು ಸತ್ಯದ ಕಣ್ಗೋಳಗಳಂತೆ ತೊಡೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಹರಿಣವು ಜೋಳ ತಿಂದಾಗ, ಅದು ಹಸುವಿನಂತೆ ತಾನು ಪೋಷಿತನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶೂದ್ರನು ಆರ್ಯಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಿಯನಾದಾಗ, ಅವನು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಆಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹರಿಣವು ಜೋಳ ತಿಂದಾಗ, ಅದು ತಾನು ಬಹಳ ಪೋಷಿತನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶೂದ್ರನು ಆರ್ಯಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಿಯನಾದಾಗ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ದಧಿಕ್ರಾವನ್ ಎಂಬ ವೇಗದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವನ ಬಾಯಿಯು ನಮಗೆ ಸುಗಂಧವಾಗಿರಲಿ; ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿ. ಗಾಯತ್ರಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್, ಜಗತಿ, ಅನುಷ್ಟುಭ್, ಪಂಕ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಬೃಹತಿ, ಉಷ್ಣಿಕ್, ಕಕುಭ್, ಸೂಚೀ ಋಕ್ಪಾಠಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಶಮನಪಡಿಸಲಿ. ಎರಡು ಕಾಲು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲು, ಮೂರು ಕಾಲು, ಆರು ಕಾಲುಳ್ಳ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ನಿಯಮಿತ ಹಾಗೂ ಅನಿಯಮಿತ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಸೂಚೀ ಋಕ್ಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಮನಪಡಿಸಲಿ. ಮಹಾನ್, ದ್ಯುತಿಮಾನ್, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಬಲಿಷ್ಠ, ಮೇಘಸನ್ನಿವೇಶ, ಮಿಂಚಿನಂತ ಶಬ್ದಗಳು, ಸೂಚೀ ಋಕ್ಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಮನಪಡಿಸಲಿ. ಪುರುಷನೇ, ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯರು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕೂದಲನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಿ; ದೇವತೆಗಳ ಪತ್ನಿಯರು, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸೂಚೀ ಋಕ್ಪಾಠಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಮನಪಡಿಸಲಿ. ಬೆಳ್ಳಿ, ಜಿಂಕೆಗಳು, ಸೀಸೆ, ಜೋಡಣೆಗಳು—allವನ್ನು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕುದುರೆಯ ಚರ್ಮದ ಮಿತಿಗಳು, ಬಂಧನಗಳು ಕಟ್ಟಲ್ಪಡಲಿ. ಬಹುಷಃ ಜೋಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಜೋಳವೇ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ, ಅವರು ದರ್ಭೆಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡು. ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ನಿನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಯಾರು ನಿನಗೆ ಬಂಧನಗಾರ, ಋಷಿಯೇ? ಋತುಗಳು, ಋತುಸಂಧಿಗಳು, ಬಂಧಕರು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಿ; ವರ್ಷದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಬಂಧನಗಳಿಂದ, ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿ. ಹೀಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ವೈಭವ, ದೇವತೆಗಳ ಮಹಿಮೆ, ಯಜ್ಞದ ರಹಸ್ಯ, ಜೀವಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಪಯಣ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಈ ಪವಿತ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳು ನಮಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.