દીક્ષાયૈ રૂપꣳ શષ્પાણિ પ્રાયણીયસ્ય તોક્માનિ । ક્રયસ્ય રૂપꣳ સોમસ્ય લાજાઃ સોમાꣳશવો મધુ
દીક્ષા માટે ઘાસનું રૂપ છે; યાત્રાના ચિહ્નો કૂંપળો છે; ખરીદેલા સોમનું રૂપ છે; સોમના દાણા મધ છે.
આતિથ્યરૂપં માસરં મહાવીરસ્ય નગ્નહુઃ । રૂપમ્ ઉપસદામ્ એતત્ તિસ્રો રાત્રીઃ સુરાસુતા
આતિથ્યનું રૂપ માસિક અર્પણ છે; મહાવીરનું રૂપ નગ્નહુ છે; ઉપસદ વિધિનું રૂપ ત્રણ રાતો છે, જે દેવસંતાન છે.
સોમસ્ય રૂપ ક્રીતસ્ય પરિસ્રુત્ પરિ ષિચ્યતે । અશ્વિભ્યાં દુગ્ધં ભેષજમ્ ઇન્દ્રાયૈન્દ્રꣳ સરસ્વત્યા
ખરીદેલા સોમનું રૂપ વહેતી ધારા રૂપે વહે છે; અશ્વિનીકુમારો, ઇન્દ્ર અને સરસ્વતી માટે દૂધ ઔષધિ રૂપે દોહાય છે.
આસન્દી રૂપꣳ રાજાસન્દ્યૈ વેદ્યૈ કુમ્ભી સુરાધાની । અન્તર ઽ ઉત્તરવેદ્યા રૂપં કારોતરો ભિષક્
આસનનું રૂપ રાજાસન માટે છે; વેદી અર્પણપાત્ર છે; ઉપરની વેદીઓ વચ્ચે વૈદ્યનું રૂપ છે.
વેદ્યા વેદિઃ સમ્ આપ્યતે બર્હિષા બર્હિર્ ઇન્દ્રિયમ્ । યૂપેન યૂપ ઽ આપ્યતે પ્રણીતો ઽ અગ્નિર્ અગ્નિના
વેદી વેદી સાથે જોડાય છે; બર્હિ બર્હિ સાથે, શક્તિ સાથે જોડાય છે; યૂપ યૂપ સાથે જોડાય છે; અગ્નિ અગ્નિ વડે આગે વધે છે.
ક્ષત્રસ્ય યોનિર્ અસિ ક્ષત્રસ્ય નાભિર્ અસિ । મા ત્વા હિꣳસીન્ મા મા હિꣳસીઃ
તું રાજ્યશક્તિનું મૂળ છે, તું રાજ્યશક્તિનું કેન્દ્ર છે; હું તને દુઃખ ન પહોંચાડું, તું મને દુઃખ ન પહોંચાડ.
નિ ષસાદ ઘૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વ્ આ । સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ । મૃત્યોઃ પાહિ । વિદ્યોત્ પાહિ
ઘીનું વ્રત ધારણ કરનાર વરુણ ઘરગથ્થુઓમાં સ્થિર થયો છે; સારા સંકલ્પથી સામ્રાજ્ય માટે; મૃત્યુથી રક્ષા કર; વિનાશથી રક્ષા કર.
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । અશ્વિનોર્ ભૈષજ્યેન તેજસે બ્રહ્મવર્ચસાયાભિ ષિઞ્ચામિ । સરસ્વત્યૈ ભૈષજ્યેન વીર્યાયાન્નાદ્યાયાભિ ષિઞ્ચામિ । ઇન્દ્રસ્યેન્દ્રિયેણ બલાય શ્રિયૈ યશસેઽભિ ષિઞ્ચામિ
દૈવી સવિતાના પ્રેરણા, અશ્વિનીકુમારોના હાથ, પુષણના હાથથી હું તને છાંટું છું; અશ્વિનીકુમારોની ઔષધિથી તેજ અને બ્રાહ્મણત્વ માટે; સરસ્વતીની ઔષધિથી વીરતા અને પોષણ માટે; ઇન્દ્રની શક્તિથી બળ, સૌંદર્ય અને યશ માટે છાંટું છું.
કો ઽસિ કતમો ઽસિ કસ્મૈ ત્વા કાય ત્વા । સુશ્લોક સુમઙ્ગલ સત્યરાજન્
તું કોણ છે? કયું છે? કોના માટે, કઈ માટે છે? શુભ ગાનવાળો, શુભલક્ષી, સત્યરાજા.
શિરો મે શ્રીર્ યશો મુખં ત્વિષિઃ કેશાશ્ ચ શ્મશ્રૂણિ । રાજા મે પ્રાણો ઽ અમૃતꣳ સમ્રાટ્ ચક્ષુર્ વિરાટ્ શ્રોત્રમ્
મારું માથું કીર્તિ બને, મારો મોં યશ બને, મારા વાળ અને દાઢી તેજ બને; મારો શ્વાસ રાજા બને, અમૃત બને; મારી આંખ સમ્રાટ બને, મારું કાન વિભૂતિ બને.
જિહ્વા મે ભદ્રં વાઙ્ મહો મનો મન્યુઃ સ્વરાડ્ ભામઃ । મોદાઃ પ્રમોદા ઽ અઙ્ગુલીર્ અઙ્ગાનિ મિત્રં મે સહઃ
મારી જીભ શુભ રહે, મારું બોલવું મહાન રહે, મારું મન સ્વતંત્ર અને શાંત રહે, મારું ક્રોધ નિયંત્રિત રહે, મારી તેજસ્વિતા ઉજળી રહે. આનંદ અને પ્રસન્નતા મને મળે, મારી આંગળીઓ અને અંગો મજબૂત રહે. મિત્ર દેવતા મારી સાથે રહે અને મને શક્તિ મળે.
બાહૂ મે બલમ્ ઇન્દ્રિયꣳ હસ્તૌ મે કર્મ વીર્યમ્ । આત્મા ક્ષત્રમ્ ઉરો મમ
મારા બાહુઓમાં બળ અને શક્તિ રહે, મારા હાથોમાં કાર્ય કરવાની ક્ષમતા અને પરાક્રમ રહે. મારું આત્મા ઉદારતા ધરાવે અને મારું છાતી દૃઢ રહે.
પૃષ્ટીર્ મે રાષ્ટ્રમ્ ઉદરમ્ અꣳસૌ ગ્રીવાશ્ ચ શ્રોણી । ઊરૂ ઽ અરત્ની જાનુની વિશો મે ઽઙ્ગાનિ સર્વતઃ
મારો પીઠ દેશ સમાન મજબૂત રહે, મારું પેટ આધારરૂપ રહે, મારા ખભા અને ગળું મજબૂત રહે, મારી કટિ સ્થિર રહે. મારા જાંઘ, ઘૂંટણ અને પગ મજબૂત રહે, મારા બધા અંગો સર્વત્ર સુરક્ષિત રહે.
નાભિર્ મે ચિત્તં વિજ્ઞાનં પાયુર્ મે ઽપચિતિર્ ભસત્ । આનન્દનન્દાવ્ આણ્ડૌ મે ભગઃ સૌભાગ્યં પસઃ । જઙ્ઘાભ્યાં પદ્ભ્યાં ધર્મો ઽસ્મિ વિશિ રાજા પ્રતિષ્ઠિતઃ
મારી નાભિ વિચાર અને સમજનું સ્થાન બને, મારું ગુદા શુદ્ધિનું સ્થાન બને. આનંદ અને પરમ આનંદ મારા વંશાણુમાં વસે, ભાગ્ય અને સમૃદ્ધિ મારા પ્રજન અંગમાં રહે. મારા પગ અને પગના પિંજર દ્વારા હું ધર્મમાં સ્થિર છું, લોકોમાં રાજા સમાન પ્રતિષ્ઠિત છું.
પ્રતિ ક્ષત્રે પ્રતિ તિષ્ઠામિ રાષ્ટ્રે પ્રત્ય્ અશ્વેષુ પ્રતિ તિષ્ઠામિ ગોષુ । પ્રત્ય્ અઙ્ગેષુ પ્રતિ તિષ્ઠામ્ય્ આત્મન્ પ્રતિ પ્રાણેષુ ક્ષત્રે પ્રતિ તિષ્ઠામિ પુષ્ટે પ્રતિ દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ પ્રતિ તિષ્ઠામિ
હું રાજાશાહી અને રાજ્યમાં સ્થિર છું, ઘોડાઓ અને ગાયોમાં સ્થિર છું. દરેક અંગમાં, આત્મામાં, શ્વાસોમાં, બળમાં, પોષણમાં, આકાશ અને ધરતીમાં સ્થિર છું.
ત્રયા દેવા ઽ એકાદશ ત્રયસ્ત્રિꣳશાઃ સુરાધસઃ । બૃહસ્પતિપુરોહિતા દેવસ્ય સવિતુઃ સવે । દેવા દેવૈર્ અવન્તુ મા
ત્રણ દેવતાઓ, અગિયાર, ત્રેતીસ સુખદાતા દેવતાઓ, બૃહસ્પતિ પુરોહિત અને દેવસૂર્યના પ્રભાવથી—દેવતાઓ અને અન્ય દેવતાઓ મને રક્ષા કરે.
પ્રથમા દ્વિતીયૈર્ દ્વિતીયાસ્ તૃતીયૈસ્ તૃતીયાઃ સત્યેન સત્યં યજ્ઞેન યજ્ઞો યજુર્ભિર્ યજૂꣳષિ સામભિઃ સામાન્ય્ ઋગ્ભિર્ ઋચઃ પુરોનુઽવાક્યાભિઃ પુરોઽનુવાક્યા યાજ્યાભિર્ યાજ્યા વષટ્કારૈર્ વષટ્કારા ઽ આહુતિભિર્ આહુતયો મે કામાન્ત્ સમ્ અર્ધયન્તુ ભૂઃ સ્વાહા
પ્રથમ બીજા સાથે, બીજું ત્રીજા સાથે, ત્રીજું સત્ય સાથે જોડાય; સત્ય સત્ય સાથે, યજ્ઞ યજ્ઞ સાથે, યજુરમંત્રો યજુરમંત્રો સાથે, સામગાન સામગાન સાથે, ઋચાઓ ઋચાઓ સાથે, પ્રારંભિક સ્તુતિઓ અને મુખ્ય સ્તુતિઓ, યાજ્ઞિક સ્તોત્રો, વષટ્કાર અને આહુતિઓ દ્વારા મારા બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય. ધરતી, સ્વાહા.
લોમાનિ પ્રયતિર્ મમ ત્વઙ્ મ ઽ આનતિર્ આગતિઃ । માꣳસં મ ઽ ઉપનતિર્ વસ્વ્ અસ્થિ મજ્જા મ ઽ આનતિઃ
મારા વાળ સજ્જતા બને, મારી ત્વચા વિનમ્રતા અને નજીક આવવું બને, મારું માંસ સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરવાનું બને, મારી હાડકાં અને મજ્જા શ્રદ્ધા બને.
યદ્ દેવા દેવહેડનં દેવાસશ્ ચકૃમા વયમ્ । અગ્નિર્ મા તસ્માદ્ એનસો વિશ્વાન્ મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ
દેવતાઓ, જો અમે આપના પ્રત્યે કોઈ અપમાન કર્યું હોય, તો અગ્નિ બધા પાપ અને દુઃખમાંથી મને મુક્ત કરે.
યદિ દિવા યદિ નક્તમ્ એનાꣳસિ ચકૃમા વયમ્ । વાયુર્ મા તસ્માદ્ એનસો વિશ્વાન્ મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ
દિવસે કે રાત્રે, જો અમે કોઈ પાપ કર્યું હોય, તો વાયુ બધા પાપ અને દુઃખમાંથી મને મુક્ત કરે.
યદિ જાગ્રદ્ યદિ સ્વપ્ન ઽ એનાꣳસિ ચકૃમા વયમ્ । સૂર્યો મા તસ્માદ્ એનસો વિશ્વાન્ મુઞ્ચત્વ્ અꣳહસઃ
જાગૃત કે ઊંઘતી સ્થિતિમાં, જો અમે કોઈ પાપ કર્યું હોય, તો સૂર્ય બધા પાપ અને દુઃખમાંથી મને મુક્ત કરે.
યદ્ ગ્રામે યદ્ અરણ્યે યત્ સભાયાં યદ્ ઇન્દ્રિયે । યચ્છૂદ્રે યદ્ અર્યે યદ્ એનશ્ ચકૃમા વયં યદ્ એકસ્યાધિ ધર્મણિ તસ્યાવયજનમ્ અસિ
ગામમાં, જંગલમાં, સભામાં, ઇન્દ્રિયોમાં, નીચા કે ઉંચા લોકોમાં, કે પોતાના કર્તવ્યમાં, અમે જે પાપ કર્યું હોય તે દૂર થઈ જાય.
યદ્ આપો ઽ અઘ્ન્યા ઽ ઇતિ વરુણેતિ શપામહે તતો વરુણ નો મુઞ્ચ । અવભૃથ નિચુમ્પુણ નિચેરુર્ અસિ નિચુમ્પુણઃ । અવ દેવૈર્ દેવકૃતમ્ એનો ઽયક્ષ્ય્ અવ મર્ત્યૈર્ મર્ત્યકૃતમ્ । પુરુરાવ્ણો દેવ રિષસ્ પાહિ
જળમાં જે કંઈ છે, અઘ્ન્યા અને વરુણ! અમે તમને પોકારીયે છીએ; વરુણ, તેમાંથી અમને મુક્ત કરો. તમે અપવિત્રતા દૂર કરનાર અને શુદ્ધિકર્તા છો. દેવો અને મનુષ્યો દ્વારા કરાયેલા પાપ દૂર કરો. અનેક દાન આપનારા દેવ, અમને દુઃખથી બચાવો.
સમુદ્રે તે હૃદયમ્ અપ્સ્વ્ અન્તઃ સં ત્વા વિશન્ત્વ્ ઓષધીર્ ઉતાપઃ । સુમિત્રિયા ન ઽ આપ ઽ ઓષધયઃ સન્તુ દુર્મિત્રિયાસ્ તસ્મૈ સન્તુ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ
તમારું હૃદય સમુદ્રમાં, જળમાં રહે; ઔષધિઓ અને જળો તમારી અંદર પ્રવેશે. જળ અને ઔષધિઓ અમારે માટે મિત્ર બને અને જે અમને દ્વેષે છે અને જેને અમે દ્વેષીએ છીએ, તેમના માટે દુશ્મન બને.
દ્રુપદાદ્ ઇવ મુમુચાનઃ સ્વિન્નઃ સ્નાતો મલાદ્ ઇવ । પૂતં પવિત્રેણેવાજ્યમ્ આપઃ શુન્ધન્તુ મૈનસઃ
જેમ બાંધણમાંથી મુક્ત થાય છે, જેમ સ્નાન પછી પસીનાથી શુદ્ધ થાય છે, જેમ છાણવામાંથી ઘી શુદ્ધ થાય છે, તેમ જળો મને પાપથી શુદ્ધ કરે.
ઉદ્ વયં તમસસ્ પરિ સ્વઃ પશ્યન્ત ઽ ઉત્તરમ્ । દેવં દેવત્રા સૂર્યમ્ અગન્મ જ્યોતિર્ ઉત્તમમ્
અમે અંધકારમાંથી બહાર આવીને ઉન્નત પ્રકાશ જોયો; અમે દેવતાઓમાં સર્વોચ્ચ તેજસ્વી સૂર્યને પ્રાપ્ત કર્યો.
અપો ઽ અદ્યાન્વ્ અચારિષꣳ રસેન સમ્ અસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાન્ અગ્ન ઽ આગમં તં મા સꣳ સૃજ વર્ચસા પ્રજયા ચ ધનેન ચ
આજે મેં જળનો સંપર્ક કર્યો; તેમના રસથી અમે એક થયા. દૂધથી ભરપૂર જળો, હું તમારી પાસે આવ્યો છું; મને તેજ, સંતાન અને ધન આપો.
એધોઽસ્ય્ એધિષીમહિ । સમિદ્ અસિ તેજો ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ । સમાવવર્તિ પૃથિવી સમ્ ઉષાઃ સમ્ ઉ સૂર્યઃ । સમ્ ઉ વિશ્વમ્ ઇદં જગત્ । વૈશ્વાનરજ્યોતિર્ ભૂયાસં વિભૂન્ કામાન્ વ્યશ્નવૈ ભૂઃ સ્વાહા
તમે પ્રજ્વલિત થાઓ, અમે તમને પ્રજ્વલિત કરીએ. તમે સમિધ છો, તમે તેજ છો; તમારું તેજ મને આપો. ધરતી, ઉષા અને સૂર્ય એકતા પામે; સમગ્ર જગત એક થાય. હું વૈશ્વાનર અગ્નિનું તેજ બની જાઉં, સર્વ કામનાઓનો આનંદ માણું. ધરતી, સ્વાહા.
અભ્યાદધામિ સમિધમ્ અગ્ને વ્રતપતે ત્વયિ । વ્રતં ચ શ્રદ્ધાં ચોપૈમીન્ધે ત્વા દીક્ષિતોઽઅહમ્
હે અગ્નિ, વ્રતના સ્વામી, હું તારી ઉપર સમિધ મૂકી રહ્યો છું. તારી અંદર હું વ્રત અને શ્રદ્ધા ધરું છું. હું દીક્ષા લીધેલો છું, તને પ્રજ્વલિત કરું છું.
યત્ર બ્રહ્મ ચ ક્ષત્રં ચ સમ્યઞ્ચો ચરતઃ સહ । તં લોકં પુણ્યં પ્રજ્ઞેષં યત્ર દેવાઃ સહાગ્નિના
જ્યાં બ્રહ્મ અને ક્ષત્રિય એકતા અને સુખથી ચાલે છે, એ જગત પવિત્ર છે, જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, જ્યાં દેવતાઓ અગ્નિ સાથે વસે છે.