પૃથિવ્યા ઽ અહમ્ ઉદ્ અન્તરિક્ષમ્ આરુહમ્ અન્તરિક્ષાદ્ દિવમ્ આરુહમ્ । દિવો નાકસ્ય પૃષ્ઠાત્ સ્વર્ જ્યોતિર્ અગામ્ અહમ્
હું પૃથ્વી પરથી અંતરિક્ષમાં, અંતરિક્ષમાંથી સ્વર્ગમાં ગયો. સ્વર્ગના શિખર પરથી પ્રકાશ સુધી પહોંચ્યો છું.
સ્વર્ યન્તો નાપેક્ષન્ત ઽ આ દ્યાꣳ રોહન્તિ રોદસી । યજ્ઞં યે વિશ્વતોધારꣳ સુવિદ્વાꣳસો વિતેનિરે
જે પ્રકાશ તરફ જાય છે, તેઓ પાછા ન જુએ. તેઓ સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર ચઢે છે, જેઓ સર્વ આધાર યજ્ઞને વિસ્તારતા જ્ઞાની છે.
અગ્ને પ્રેહિ પ્રથમો દેવયતાં ચક્ષુર્ દેવાનામ્ ઉત મર્ત્યાનામ્ । ઇયક્ષમાણા ભૃગુભિઃ સજોષાઃ સ્વર્ યન્તુ યજમાનાઃ સ્વસ્તિ
હે અગ્નિ, દેવોની ઉપાસના કરનારા પૈકી પ્રથમ, દેવો અને મનુષ્યોના નેત્ર, ભૃગુઓ સાથે જોડાયેલા ઉપાસકો, યજ્ઞકર્તાઓ શુભતાથી પ્રકાશ તરફ જાય.
નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમ્ એકꣳ સમીચી । દ્યાવાક્ષામા રુક્મો ઽ અન્તર્ વિ ભાતિ દેવા ઽ અગ્નિં ધારયન્ દ્રવિણોદાઃ
રાત અને ઉષા, અલગ સ્વરૂપ હોવા છતાં એક મનથી, એક જ સંતાનને પોષે છે. દ્યૌ અને પૃથ્વી, સોનાની જેમ અંદર તેજ આપે છે, દેવતાઓ, ધનની દાતાઓ, અગ્નિને ધારણ કરે છે.
અગ્ને સહસ્રાક્ષ શતમૂર્ધઞ્ છતં તે પ્રાણાઃ સહસ્રં વ્યાનાઃ । ત્વꣳ સાહસ્રસ્ય રાય ઽ ઈશિષે તસ્મૈ તે વિધેમ વાજાય સ્વાહા
હે અગ્નિ, તારા હજારો નેત્રો છે, સો માથાં છે, તારા સો શ્વાસ છે અને હજારો પ્રાણવાયુ છે. તું હજારો પ્રકારના ધનનો સ્વામી છે. અમારે તને બળ માટે પૂજા અર્પણ કરીએ છીએ. સ્વાહા.
સુપર્ણો ઽસિ ગરુત્માન્ પૃષ્ઠે પૃથિવ્યાઃ સીદ । ભાસાન્તરિક્ષમ્ આ પૃણ જ્યોતિષા દિવમ્ ઉત્ તભાન તેજસા દિશ ઽ ઉદ્ દૃꣳહ
તુ જ તેજસ્વી પાંખો ધરાવતો ગરુડ છે; પૃથ્વી પર સ્થિર થા. તારા પ્રકાશથી આકાશને ભરી દે, તારા તેજથી સ્વર્ગને પ્રકાશિત કર અને તારા જ્યોતિથી દિશાઓને મજબૂત બનાવ.
આજુહ્વાનઃ સુપ્રતીકઃ પુરસ્તાદ્ અગ્ને યોનિમ્ આ સીદ સાધુયા । અસ્મિન્ત્સધસ્થે ઽ અધ્ય્ ઉત્તરસ્મિન્ વિશ્વે દેવા યજમાનશ્ ચ સીદત
હે સુંદર રૂપ ધરાવનારા અગ્નિ, અર્પણ સાથે આગળના યોગ્ય સ્થાને બેસ. આ પવિત્ર બેઠકે અને ઉપરની બેઠકે બધા દેવતાઓ અને યજમાન પણ બેસે.
તꣳ સવિતુર્ વરેણ્યસ્ય ચિત્રામ્ આહં વૃણે સુમતિં વિશ્વજન્યામ્ । યામ્ અસ્ય કણ્વો અદુહત્ પ્રપીનાꣳ સહસ્રધારાં પયસા મહીં ગામ્
હું સવિતૃ દેવની તેજસ્વી અને સર્વેને કલ્યાણ આપતી કૃપા પસંદ કરું છું, જેને કણ્વે મહાન ગાયમાંથી, હજારો ધારાવાળી દૂધથી, દોહી હતી.
વિધેમ તે પરમે જન્મન્ન્ અગ્ને વિધેમ સ્તોમૈર્ અવરે સધસ્થે । યસ્માદ્ યોનેર્ ઉદારિથા યજે તં પ્ર ત્વે હવીꣳષિ જુહુરે સમિદ્ધે
હે અગ્નિ, અમે તારા સર્વોચ્ચ જન્મસ્થળે તારી પૂજા કરીએ છીએ, અને નીચલા સ્થાને સ્તુતિથી પણ તારી આરાધના કરીએ છીએ. જે યોનિમાંથી તું ઉત્પન્ન થયો, ત્યાં હું તારી પૂજા કરું છું; જ્યારે તું પ્રગટે છે ત્યારે તને હવન અર્પણ થાય છે.
પ્રેદ્ધો ઽ અગ્ને દીદિહિ પુરો નો ઽજસ્રયા સૂર્મ્યા યવિષ્ઠ । ત્વાꣳ શશ્વન્ત ઽ ઉપ યન્તિ વાજાઃ
હે અગ્નિ, તું અમારે આગળ અવિનાશી અને યુવાન શક્તિથી તેજ પાથર. હંમેશા તારી પાસે વિજય અને પુરસ્કાર આવે છે.
અગ્ને તમ્ અદ્યાશ્વં ન સ્તોમૈઃ ક્રતું ન ભદ્રꣳ હૃદિસ્પૃશમ્ । ઋધ્યામા ત ઽ ઓહૈઃ
હે અગ્નિ, આજે અમારા સ્તુતિથી એ ઝડપી ઘોડો, એ બુદ્ધિશાળી અને શુભ શક્તિ, જે હૃદયને સ્પર્શે છે, તારી કૃપાથી અમને પ્રાપ્ત થાય.
ચિત્તિં જુહોમિ મનસા ઘૃતેન યથા દેવા ઽ ઇહાગમન્ વીતિહોત્રા ઽ ઋતાવૃધઃ । પત્યે વિશ્વસ્ય ભૂમનો જુહોમિ વિશ્વકર્મણે વિશ્વાહાદાભ્યꣳ હવિ
હું મનથી અને ઘીથી ચિંતન અર્પણ કરું છું, જેમ દેવતાઓ અહીં આવ્યા હતા, સત્ય અને ધર્મ પાળનારા. સર્વ જીવોના સ્વામી, સર્વ સર્જનહાર માટે, સર્વ ઇચ્છાઓ માટે આ હવન અર્પણ કરું છું.
સપ્ત તે ઽ અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વાઃ સપ્ત ઽ ઋષયઃ સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ । સપ્ત હોત્રાઃ સપ્તધા ત્વા યજન્તિ સપ્ત યોનીર્ આ પૃણસ્વ ઘૃતેન સ્વાહા
હે અગ્નિ, તારી સાત પ્રજ્વલનાઓ છે, સાત જીભો છે, સાત ઋષિઓ છે, સાત પ્રિય નિવાસસ્થાન છે. સાત યજ્ઞકર્તાઓ છે, સાત રીતે તારી પૂજા કરે છે; સાત યોનિઓ ઘીથી ભરી દે. સ્વાહા.
શુક્રજ્યોતિશ્ ચ ચિત્રજ્યોતિશ્ ચ સત્યજ્યોતિશ્ ચ જ્યોતિષ્માꣳશ્ ચ । શુક્રશ્ ચ ઽ ઋતપાશ્ ચાત્યꣳહાઃ
પ્રભાસ્વરૂપ પ્રકાશ, રંગબેરંગી પ્રકાશ, સત્ય પ્રકાશ અને તેજસ્વી; તેજવંત, સત્યના રક્ષક અને મહાન લોકો.
ઈદૃઙ્ ચાન્યદૃઙ્ ચ સદૃઙ્ ચ પ્રતિસદૃઙ્ ચ । મિતશ્ ચ સંમિતશ્ ચ સભરાઃ
આ જેવું, અને જુદું, અને સમાન, અને અનુરૂપ; માપેલું, સારી રીતે માપેલું અને સાથે લઈ જનાર.
ઋતશ્ ચ સત્યશ્ ચ ધ્રુવશ્ ચ ધરુણશ્ ચ । ધર્તા ચ વિધર્તા ચ વિધારયઃ
સત્ય, સચ્ચાઈ, સ્થિરતા અને આધાર; ધારણ કરનાર, વ્યવસ્થાપક અને પોષક.
ઋતજિચ્ ચ સત્યજિચ્ ચ સેનજિચ્ ચ સુષેણશ્ ચ । અન્તિમિત્રશ્ ચ દૂરેઽઅમિત્રશ્ ચ ગણઃ
સત્યથી જીતનાર, સચ્ચાઈથી જીતનાર, યુદ્ધમાં જીતનાર, સારા સૈનિકો સાથે; સીમાએ મિત્ર, દૂર દુશ્મન, અને સમૂહ.
ઈદૃક્ષાસ ઽ એતાદૃક્ષાસ ઽ ઊ ષુ ણઃ સદૃક્ષાસઃ પ્રતિસદૃક્ષાસ ઽ એતન । મિતાસશ્ ચ સંમિતાસો નો ઽ અદ્ય સભરસો મરુતો યજ્ઞે ઽ અસ્મિન્
આવા અને આવા જેવા, અને જે સમાન છે, અને અનુરૂપ છે—તેઓ આવે. માપેલા અને સારી રીતે માપેલા, હે મરુતો, શક્તિ સાથે, આજના અમારા યજ્ઞમાં હાજર રહે.
સ્વતવાꣳશ્ ચ પ્રઘાસી ચ સાંતપનશ્ ચ ગૃહમેધી ચ । ક્રીડી ચ શાકી ચોજ્જેષી
ધનવાન, ભક્ષક, ઉશ્કેરનાર, ગૃહસ્થ; રમણિય, ડાળધારી અને ઉત્તેજક.
ઉગ્રશ્ ચ ભીમશ્ ચ ધ્વાન્તશ્ ચ ધુનિશ્ ચ । સાસહ્વાꣳશ્ ચાભિયુગ્વા ચ વિક્ષિપઃ સ્વાહા । ઇન્દ્રં દૈવીર્ વિશો મરુતો ઽનુવર્ત્માનો ઽભવન્ યથેન્દ્રં દૈવીર્ વિશો મરુતો ઽનુવર્ત્માનો ઽભવન્ । એવમ્ ઇમં યજમાનં દૈવીશ્ ચ વિશો માનુષીશ્ ચાનુવર્ત્માનો ભવન્તુ
ભયાનક, ભયજનક, અંધકારમય, કંપાવનાર; શક્તિશાળી, હુમલાખોર અને ફેંકનાર—સ્વાહા. જેમ દેવતાઓના સમૂહે, હે મરુતો, ઇન્દ્રનું અનુસરણ કર્યું હતું, તેમ દેવ અને માનવ સમૂહ આ યજમાનનું અનુસરણ કરે.
ઇમꣳ સ્તનમૂર્જસ્વન્તં ધયાપાં પ્રપીનમ્ અગ્ને સરિરસ્ય મધ્યે । ઉત્સં જુષસ્વ મધુમન્તમ્ અર્વન્ત્ સમુદ્રિયꣳ સદનમ્ આ વિશસ્વ
હે અગ્નિ, શરીરના મધ્યમાં આવેલું આ પોષક અને પુષ્કળ સ્તન પી. મધુર અને વહેતું ઝરણું, સમુદ્ર સમાન બેઠકે તું પ્રવેશ કર.
ઘૃતં મિમિક્ષે ઘૃતમ્ અસ્ય યોનિર્ ઘૃતે શ્રિતો ઘૃતમ્ વ્ અસ્ય ધામ । અનુષ્વધમ્ આ વહ માદયસ્વ સ્વાહાકૃતં વૃષભ વક્ષિ હવ્યમ્
ઘી ઉત્પન્ન થયું છે; ઘી એનું યોનિ છે; ઘીમાં એ સ્થિર છે; ઘી એનું નિવાસસ્થાન છે. યોગ્ય ક્રમમાં તેને અહીં લાવ, આનંદિત થા; હે વૃષભ, સ્વાહા સાથે કરેલું હવન લઈ જા.
સમુદ્રાદ્ ઊર્મિર્ મધુમાꣳઽ ઉદ્ આરદ્ ઉપાꣳશુના સમ્ અમૃતત્વમ્ આનટ્ । ઘૃતસ્ય નામ ગુહ્યં યદ્ અસ્તિ જિહ્વા દેવાનામ્ અમૃતસ્ય નાભિઃ
સમુદ્રમાંથી મધુરતા ભરેલી એક લહેર ઉઠી છે; એ સૂક્ષ્મ રીતે અમરત્વ સાથે લાવી છે. ઘીનું રહસ્યમય નામ જે છે—દેવતાઓની જીભ એ અમૃતનું કેન્દ્ર, એમ કહેવાય છે.
વયં નામ પ્ર બ્રવામા ઘૃતસ્યાસ્મિન્ યજ્ઞે ધારયામા નમોભિઃ । ઉપ બ્રહ્મા શૃણવચ્ છસ્યમાનં ચતુઃશૃઙ્ગો ઽવમીદ્ ગૌર એતત્
અમે ઘીનું નામ ઉચ્ચારીએ છીએ; આ યજ્ઞમાં અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેને ધારીએ છીએ. પ્રેરિત બ્રાહ્મણ એ સ્તુતિ સાંભળે છે; આ ચાર શિંગાવાળો વાછરો છે, જે નીચે ઉતર્યો છે.
ચત્વારિ શૃઙ્ગા ત્રયો ઽ અસ્ય પાદા દ્વે શીર્ષે સપ્ત હસ્તાસો ઽ અસ્ય । ત્રિધા બદ્ધો વૃષભો રોરવીતિ મહો દેવો મર્ત્યાꣳ ઽ આ વિવેશ
તેને ચાર શિંગા, ત્રણ પગ, બે માથાં અને સાત હાથ છે. ત્રણ રીતે બંધાયેલો એ વાછરો ગર્જના કરે છે; મહાન દેવ મનુષ્યોમાં પ્રવેશી ગયો છે.
ત્રિધા હિતં પણિભિર્ ગુહ્યમાનં ગવિ દેવાસો ઘૃતમ્ અન્વ્ અવિન્દન્ । ઇન્દ્ર ઽ એકꣳ સૂર્ય ઽ એકં જજાન વેનાદ્ એકꣳ સ્વધયા નિષ્ટતક્ષુઃ
દેવતાઓએ ગાયમાં છુપાયેલું, ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું અને હાથોથી છુપાવેલું ઘી શોધી કાઢ્યું. ઇન્દ્રે એક ઉત્પન્ન કર્યું, સૂર્યે એક, અને વેનાએ પોતાના બળથી એક દબાવી કાઢ્યું.
એતા ઽઅર્ષન્તિ હૃદ્યાત્ સમુદ્રાચ્ છતવ્રજા રિપુણા નાવચક્ષે । ઘૃતસ્ય ધારા ઽ અભિ ચાકશીમિ હિરણ્યયો વેતસો મધ્ય ઽ આસામ્
આ ધારાઓ હૃદયમાંથી, સમુદ્રમાંથી, સો ગણી વહે છે, દુશ્મન તેને રોકી શકતો નથી. હું ઘી ની ધારાઓને જોઉં છું; તેમની વચ્ચે એક સુવર્ણ વાંસ છે.
સમ્યક્ સ્રવન્તિ સરિતો ન ધેના ઽ અન્તર્ હૃદા મનસા પૂયમાનાઃ । એતે ઽ અર્ષન્ત્ય્ ઊર્મયો ઘૃતસ્ય મૃગા ઽઇવ ક્ષિપણોર્ ઈષમાણાઃ
નદીઓની જેમ, ગાયોની જેમ, આ ધારાઓ હૃદય અને મનમાં શુદ્ધ થઈને એકસાથે વહે છે. ઘી ની આ લહેરો હરણની જેમ તીક્ષ્ણ તીરે દોડે છે.
સિન્ધોર્ ઇવ પ્રાધ્વને શૂઘનાસો વાતપ્રમિયઃ પતયન્તિ યહ્વાઃ । ઘૃતસ્ય ધારા ઽ અરુષો ન વાજી કાષ્ઠા ભિન્દન્ન્ ઊર્મિભિઃ પિન્વમાનઃ
નદીઓના ગર્જનાવાળા પ્રવાહની જેમ, પવન જેટલી ઝડપી, મહાન શક્તિશાળી ધારો ઉડી જાય છે. ઘી ની ધારાઓ લાલ ઘોડાની જેમ અવરોધ તોડી, લહેરોથી ભરપૂર થઈને વહે છે.
અભિ પ્રવન્ત સમનેવ યોષાઃ કલ્યાણ્યઃ સ્મયમાનાસો ઽ અગ્નિમ્ । ઘૃતસ્ય ધારાઃ સમિધો નસન્ત તા જુષાણો હર્યતિ જાતવેદાઃ
સુંદર રીતે શણગારેલી સ્ત્રીઓની જેમ, હસતી હસતી અગ્નિ તરફ, આ ધારાઓ એકસાથે વહે છે. ઘી ની ધારાઓ હવન સમીધા બનીને જાતવેદાને પોષે છે; તે તેમને આનંદથી સ્વીકારે છે.