ય ઽ ઇમા વિશ્વા ભુવનાનિ જુહ્વદ્ ઋષિર્ હોતા ન્ય્ અસીદત્ પિતા નઃ । સ ઽ આશિષા દ્રવિણમ્ ઇચ્છમાનઃ પ્રથમચ્છદ્ અવરાꣳ ઽ આ વિવેશ
જે ઋષિએ આ બધા જગતોનું યજ્ઞમાં અર્પણ કર્યું, એ આપણા પિતા સમાન યજમાન બનીને બેઠા. તેઓ આશીર્વાદ સાથે ધન મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, સૌપ્રથમ નીચલા લોકોમાં પ્રવેશ્યા.
કિꣳ સ્વિદ્ આસીદ્ અધિષ્ઠાનમ્ આરમ્ભણં કતમત્ સ્વિત્ કથાસીત્ । યતો ભૂમિં જનયન્ વિશ્વકર્મા વિ દ્યામ્ ઔર્ણોન્ મહિના વિશ્વચક્ષાઃ
મૂળ આધાર શું હતું? શરૂઆત શું હતી? કઈ વાર્તા હતી? વિશ્વકર્માએ કયાંથી પૃથ્વીનું સર્જન કર્યું અને પોતાની મહિમાથી આકાશને વિસ્તૃત કર્યું?
વિશ્વતશ્ચક્ષુર્ ઉત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોબાહુર્ ઉત વિશ્વતસ્પાત્ । સં બાહુભ્યાં ધમતિ સં પતત્રૈર્ દ્યાવાભૂમી જનયન્ દેવ ઽ એકઃ
જેની આંખો સર્વત્ર છે, ચહેરો સર્વત્ર છે, હાથ અને પગ સર્વત્ર છે, એ દેવ પોતાના હાથ અને પાંખોથી સર્વત્ર ફૂંકે છે; એ એક દેવ છે, જેણે આકાશ અને પૃથ્વીનું સર્જન કર્યું.
કિꣳ સ્વિદ્ વનં ક ઽ ઉ સ વૃક્ષ ઽ આસ યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદ્ ઉ તદ્ યદ્ અધ્યતિષ્ઠદ્ ભુવનાનિ ધારયન્
કયું વન હતું? કયું વૃક્ષ હતું, જેના પરથી આકાશ અને પૃથ્વી રચાયા? જ્ઞાની લોકો મનથી એ વાત શોધે છે કે કયું તત્વ જગતોને ધારણ કરીને સ્થિર રાખે છે.
યા તે ધામાનિ પરમાણિ યાવમા યા મધ્યમા વિશ્વકર્મન્ન્ ઉતેમા । શિક્ષા સખિભ્યો હવિષિ સ્વધાવઃ સ્વયં યજસ્વ તન્વં વૃધાનઃ
હે વિશ્વકર્મા! તારા સર્વોચ્ચ, મધ્યમ અને આ અહીંના ધામો તું તારા મિત્રોને શીખવી. હે સ્વયં નિર્ભર, તું પોતાને યજ્ઞમાં અર્પણ કર અને તારી શક્તિ વધાર.
વિશ્વકર્મન્ હવિષા વાવૃધાનઃ સ્વયં યજસ્વ પૃથિવીમ્ ઉત દ્યામ્ । મુહ્યન્ત્વ્ અન્યે ઽ અભિતો સપત્ના ઽ ઇહાસ્માકં મઘવા સૂરિર્ અસ્તુ
વિશ્વકર્મા, યજ્ઞથી વધીને, તું પૃથ્વી અને આકાશને પોતાને અર્પણ કર. અમારા આસપાસના અન્ય વિરોધીઓ ભ્રમિત થાય અને અહીં મેઘાવાન અમારો કલ્યાણકર્તા બને.
વાચસ્ પતિં વિશ્વકર્માણમૂતયે મનોજુવં વાજે ઽ અદ્યા હુવેમ । સ નો વિશ્વાનિ હવનાનિ જોષદ્ વિશ્વશમ્ભૂર્ અવસે સાધુકર્મા
આજે આપણે વાણીના સ્વામી, મનથી ઝડપી, વિશ્વકર્માને બળ માટે બોલાવીએ. એ સર્વે હવનમાં પ્રસન્ન થાય, સર્વેનું કલ્યાણ કરનાર અને સારા કર્મો કરનાર, અમને સહાય આપે.
વિશ્વકર્મન્ હવિષા વર્ધનેન ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રમ્ અકૃણોર્ અવધ્યમ્ । તસ્મૈ વિશઃ સમનમન્ત પૂર્વીર્ અયમ્ ઉગ્રો વિહવ્યો યથાસત્
વિશ્વકર્માએ યજ્ઞના વધારા વડે ઇન્દ્રને રક્ષક અને અજેય બનાવ્યા. પ્રાચીન સમયથી લોકો એમને એકસાથે નમન કરે છે; આ મહાન દેવને યોગ્ય રીતે પોકારવો જોઈએ.
ચક્ષુષઃ પિતા મનસા હિ ધીરો ઘૃતમ્ એને અજનન્ નમ્નમાને । યદેદ્ અન્તા ઽ અદદૃહન્ત પૂર્વ ઽ આદ્ ઇદ્ દ્યાવાપૃથિવી ઽ અપ્રથેતામ્
દ્રષ્ટિના પિતા, જ્ઞાની મનથી, નામોમાં ઘીનું સર્જન કરે છે. જ્યારે અંતો મજબૂત રીતે સ્થાપિત થયા, ત્યારે આકાશ અને પૃથ્વી વિસ્તૃત થયા.
વિશ્વકર્મા વિમના ઽ આદ્ વિહાયા ધાતા વિધાતા પરમોત સંદૃક્ । તેષામ્ ઇષ્ટાનિ સમ્ ઇષા મદન્તિ યત્રા સપ્તઋષીન્ પર ઽ એકમ્ આહુઃ
વિશ્વકર્માએ મનથી અહીંથી વિદાય લીધી; એ સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક, સર્વોચ્ચ અને દ્રષ્ટા છે. જ્યાં સાત ઋષિઓ એક પરમ તત્વની વાત કરે છે, ત્યાં તેઓ ઇચ્છિત હવનનો આનંદ માણે છે.
યો નઃ પિતા જનિતા યો વિધાતા ધામાનિ વેદ ભુવનાનિ વિશ્વા । યો દેવાનાં નામધા ઽ એક ઽ એવ તꣳ સંપ્રશ્નં ભુવના યન્ત્ય્ અન્યા
જે આપણા પિતા, સર્જક અને વ્યવસ્થાપક છે, જે ધામો અને બધા જગતો જાણે છે, જે દેવતાઓના નામ આપનાર એકમાત્ર છે—અન્ય જગતો પ્રશ્ન માટે એના પાસે જાય છે.
ત ઽ આયજન્ત દ્રવિણꣳ સમ્ અસ્મા ઽ ઋષયઃ પૂર્વે જરિતારો ન ભૂના । અસૂર્તે સૂર્તે રજસિ નિષત્તે યે ભૂતાનિ સમકૃણ્વન્ન્ ઇમાનિ
પૂર્વજ ઋષિઓએ, ગાયકોએ, અમારા માટે એકસાથે ધન અર્પણ કર્યું. પ્રકાશ અને અંધકારના ક્ષેત્રમાં, જે જીવ હતા, તેમણે આ જગતોનું સર્જન કર્યું.
પરો દિવા પર ઽ એના પૃથિવ્યા પરો દેવેભિર્ અસુરૈર્ યદ્ અસ્તિ । કꣳ સ્વિદ્ ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર આપો યત્ર દેવાઃ સમપશ્યન્ત પૂર્વે
આકાશથી પણ પરે, પૃથ્વીથી પણ પરે, દેવો અને અસુરોમાં જે કંઈ છે, તેનાથી પણ પરે; પાણીમાં કયું પ્રથમ બીજ હતું, જ્યાં પ્રાચીન દેવોએ એકસાથે દર્શન કર્યું?
તમ્ ઇદ્ ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર ઽ આપો યત્ર દેવાઃ સમગચ્છન્ત વિશ્વે । અજસ્ય નાભાવ્ અધ્ય્ એકમ્ અર્પિતં યસ્મિન્ વિશ્વાનિ ભુવનાનિ તસ્થુઃ
પાણીએ જે પ્રથમ બીજ ધારણ કર્યું, ત્યાં બધા દેવો એકત્ર થયા; અજન્માના નાભિ પર એ એક તત્વ સ્થાપિત થયું, જેમાં બધા જગતો સ્થિર છે.
ન તં વિદાથ ય ઽ ઇમા જજાનાન્યદ્ યુષ્માકમ્ અન્તરં બભૂવ । નીહારેણ પ્રાવૃતા જલ્પ્યા ચાસુતૃપ ઽ ઉક્થશાસશ્ ચરન્તિ
તમે એને જાણતા નથી, જેણે આ બધાનું સર્જન કર્યું; તમારી વચ્ચે કંઈક અલગ ઊભું થયું છે; ધૂંધથી ઢંકાયેલા, ગૂંચવાયેલા શબ્દો બોલતા, અસંતૃપ્ત રહીને, સ્તુતિઓ ગાતા ફર્યા કરે છે.
વિશ્વકર્મા હ્ય્ અજનિષ્ટ દેવ ઽ આદ્ ઇદ્ ગન્ધર્વો ઽ અભવદ્ દ્વિતીયઃ । તૃતીયઃ પિતા જનિતૌષધીનામ્ અપાં ગર્ભં વ્યદધાત્ પુરુત્રા
વિશ્વકર્મા દેવરૂપે જન્મ્યા; પછી ગંધર્વ બીજા થયા; ત્રીજા પિતાએ ઔષધિઓનું સર્જન કર્યું અને અનેક જગ્યાએ પાણીના બીજ સ્થાપિત કર્યા.
આશુઃ શિશાનો વૃષભો ન ભીમો ઘનાઘનઃ ક્ષોભણશ્ ચર્ષણીનામ્ । સંક્રન્દનોઽનિમિષ ઽ એકવીરઃ શતꣳ સેના ઽ અજયત્ સાકમ્ ઇન્દ્રઃ
ઝડપી, ગર્જનારા, વાછરડા જેવા ભયંકર, મેઘની જેમ ગર્જનારા, પ્રજાઓને હલાવનાર; વિજયી, પલક ન ઝપકાવનાર, એકમાત્ર વીર, ઇન્દ્ર સાથે મળીને સો સેના જીતે છે.
સંક્રન્દનેનાનિમિષેણ જિષ્ણુના યુત્કારેણ દુશ્ચ્યવનેન ધૃષ્ણુના । તદ્ ઇન્દ્રેણ જયત તત્ સહધ્વં યુધો નર ઇષુહસ્તેન વૃષ્ણા
વિજયી, પલક ન ઝપકાવનાર, દ્રઢ, ઉગ્ર, અડગ અને બહાદુર સાથે; ઇન્દ્ર સાથે જીતો, યુદ્ધમાં એકસાથે ઊભા રહો, હે પુરુષો, બળવાન, તીરસંધ ધરાવનાર સાથે.
સ ઽ ઇષુહસ્તૈઃ સ નિષઙ્ગિભિર્ વશી સꣳસ્રષ્ટા સ યુધ ઽ ઇન્દ્રો ગણેન । સꣳસૃષ્ટજિત્ સોમપા બાહુશર્ધ્ય્ ઉગ્રધન્વા પ્રતિહિતાભિર્ અસ્તા
જે તીક્ષ્ણ બાણો અને તલવાર ધારણ કરનાર છે, જે સર્વ પર શાસન કરે છે, એ ઇન્દ્ર પોતાના સહયોગીઓ સાથે યુદ્ધમાં જોડાય છે; જે સંયુક્ત વિજયી, સોમપાન કરનાર, બાહુબલશાળી અને ભયાનક ધનુષધારી છે, તે વિરોધ કરનાર સામે અડગ ઊભો રહે છે.
બૃહસ્પતે પરિ દીયા રથેન રક્ષોહામિત્રાઁ૨ઽ અપબાધમાનઃ । પ્રભઞ્જન્ત્ સેનાઃ પ્રમૃણો યુધા જયન્ન્ અસ્માકમ્ એધ્ય્ અવિતા રથાનામ્
હે બૃહસ્પતિ, તમે રથમાં ચઢીને દૈત્ય અને દુશ્મનોને દૂર હટાવો; તેમની સેનાઓને તોડી નાખો, યુદ્ધમાં તેમને હરાવો, અને અમારા રથોને સમૃદ્ધિ અને રક્ષણ આપો.
બલવિજ્ઞાય સ્થવિરઃ પ્રવીરઃ સહસ્વાન્ વાજી સહમાન ઽ ઉગ્રઃ । અભિવીરો ઽ અભિસત્વા સહોજા જૈત્રમ્ ઇન્દ્ર રથમ્ આ તિષ્ઠ ગોવિત્
જે બળને ઓળખે છે, જે સ્થિર અને પરાક્રમી છે, જે શક્તિશાળી, ઝડપી, સહનશીલ અને ભયાનક છે; જે પરાક્રમમાં અને શક્તિમાં સર્વેને અતિક્રમ કરે છે, એ ઇન્દ્ર, વિજયી રથમાં બેસો અને ગાયો આપો.
ગોત્રભિદં ગોવિદં વજ્રબાહું જયન્તમ્ અજ્મ પ્રમૃણન્તમ્ ઓજસા । ઇમꣳ સજાતા ઽ અનુ વીરયધ્વમ્ ઇન્દ્રꣳ સખાયો ઽ અનુ સꣳ રભધ્વમ્
જે વાડ તોડે છે, ગાયો શોધે છે, વજ્રધારી છે, વિજયી છે અને શક્તિથી અવરોધો દૂર કરે છે, એ ઇન્દ્ર જેવા સહયોગી બનો, મિત્રો, અને એકસાથે પ્રયત્ન કરો.
અભિ ગોત્રાણિ સહસા ગાહમાનો ઽદયો વીરઃ શતમન્યુર્ ઇન્દ્રઃ । દુશ્ચ્યવનઃ પૃતનાષાડ્ અયુધ્યો ઽસ્માકꣳ સેના અવતુ પ્ર યુત્સુ
ઇન્દ્ર, શતશક્તિમાન વીર, જોરથી વાડોમાં પ્રવેશ કરે છે; જેને હટાવવો મુશ્કેલ છે, જે સેનાઓનો વિનાશક અને અજેય છે—એવા ઇન્દ્ર અમારી સેના યુદ્ધમાં રક્ષે.
ઇન્દ્ર ઽ આસાં નેતા બૃહસ્પતિર્ દક્ષિણા યજ્ઞઃ પુર ઽ એતુ સોમઃ । દેવસેનાનામ્ અભિભઞ્જતીનાં જયન્તીનાં મરુતો યન્ત્વ્ અગ્રમ્
ઇન્દ્ર નેતા બને, બૃહસ્પતિ દક્ષિણ બાજુ રહે, યજ્ઞ આધાર બને, સોમ આગળ ચાલે; દેવસેનાઓમાં વિજયી અને જીતનારાઓને મારુતો માર્ગદર્શન આપે.
ઇન્દ્રસ્ય વૃષ્ણો વરુણસ્ય રાજ્ઞ ઽ આદિત્યાનાં મરુતાꣳ શર્ધ ઽ ઉગ્રમ્ । મહામનસાં ભુવનચ્યવાનાં ઘોષો દેવાનાં જયતામ્ ઉદ્ અસ્થાત્
ઇન્દ્રના પરાક્રમી, વરુણ રાજાના, આદિત્યોના અને ભયાનક મારુતોના, મહાન મનવાળા અને જગતને હલાવનારા દેવોના વિજયના જયઘોષ ઊંચો ઉઠે.
ઉદ્ ધર્ષય મઘવન્ન્ આયુધાન્ય્ ઉત્ સત્વનાં મામકાનાં મનાꣳસિ । ઉદ્ વૃત્રહન્ વાજિનાં વાજિનાન્ય્ ઉદ્ રથાનાં જયતાં યન્તુ ઘોષાઃ
હે મઘવાન, હથિયારો ઊંચા કરો; મારા વીરોનાં મન ઊંચા કરો; હે વૃત્રનાશક, ઘોડાઓને ઊંચા કરો; વિજયી રથોના જયઘોષ ગૂંજતાં રહે.
અસ્માકમ્ ઇન્દ્રઃ સમૃતેષુ ધ્વજેષ્વ્ અસ્માકં યા ઽ ઇષવસ્ તા જયન્તુ । અસ્માકં વીરા ઽ ઉત્તરે ભવન્ત્વ્ અસ્માꣳઽ ઉ દેવા ઽ અવતા હવેષુ
અમારા ધ્વજોમાં ઇન્દ્ર જોડાય; અમારા બાણો વિજયી થાય; અમારા વીર શ્રેષ્ઠ બને; હે દેવો, અર્પણ સમયે અમને રક્ષો.
અમીષાં ચિત્તં પ્રતિલોભયન્તી ગૃહાણાઙ્ગાન્ય્ અપ્વે પરેહિ । અભિ પ્રેહિ નિર્ દહ હૃત્સુ શોકૈર્ અન્ધેનામિત્રાસ્ તમસા સચન્તામ્
આ લોકોના મનને લલચાવી, તેમના અંગો લઈ દૂર જા; આગળ વધ, તેમના હૃદયમાં અગ્નિથી દાઝી દે; દુશ્મનો અંધકાર અને અંધત્વમાં ફસાઈ જાય.
અવસૃષ્ટા પરા પત શરવ્યે બ્રહ્મસꣳશિતે । ગચ્છામિત્રાન્ પ્ર પદ્યસ્વ મામીષાં કં ચનોચ્ છિષઃ
મુક્ત થયેલી બાણ, પ્રાર્થનાથી તીક્ષ્ણ થયેલી, દૂર ઉડી જા; દુશ્મનોને ભેદી નાખ, અને કોઈને પણ બાકી ન રાખ.
પ્રેતા જયતા નર ઽ ઇન્દ્રો વઃ શર્મ યચ્છતુ । ઉગ્રા વઃ સન્તુ બાહવો ઽનાધૃષ્યા યથાસથ
આગળ વધો, વિજય મેળવો, હે પુરુષો; ઇન્દ્ર તમને રક્ષણ આપે; તમારી બાહુઓ ભયાનક અને અજેય રહે, જેમ તમે છો તેમ.