અપામ્ ઇદં ન્યયનꣳ સમુદ્રસ્ય નિવેશનમ્ । અન્યાꣳસ્ ઽ તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો ઽ અસ્મભ્યꣳ શિવો ભવ
આ પાણીની અવરજવર છે, સમુદ્રનું નિવાસસ્થાન છે. તારી જ્વાલાઓ બીજાને દહાવે, અમને નહીં. તું અમારે માટે શુદ્ધ અને શુભ થા.
અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્ વક્ષિ યક્ષિ ચ
હે શુદ્ધ અગ્નિ, તારી તેજસ્વી કિરણો અને મીઠી દેવવાણીથી દેવતાઓને લાવ અને તેમને આહુતિ અર્પણ કર.
સ નઃ પાવક દીદિવો ગ્ને દેવાꣳ ઽ ઇહા વહ । ઉપ યજ્ઞꣳ હવિશ્ ચ નઃ
હે તેજસ્વી શુદ્ધ અગ્નિ, દેવતાઓને અહીં લાવ. અમારો યજ્ઞ અને આહુતિ પણ લાવ.
પાવકયા યશ્ ચિતયન્ત્યા કૃપા ક્ષામન્ રુરુચ ઽ ઉષસો ન ભાનુના । તૂર્વન્ ન યામન્ન્ એતશસ્ય નૂ રણ ઽ આ યો ઘૃણે ન તતૃષાણો ઽ અજરઃ
શુદ્ધ, વિવેકી અને દયાળુ એ અગ્નિએ પૃથ્વીને પ્રકાશિત કરી, જેમ ઉષા પોતાના કિરણોથી પ્રકાશ આપે છે; ઝડપથી દોડતા ઘોડા જેવી, પવન જેવી, પ્રશંસા માટે તરસેલી અને કદી ન વયસ્ક થતી.
નમસ્ તે હરસે શોચિષે નમસ્ તે ઽ અસ્ત્વ્ અર્ચિષે । અન્યાꣳસ્ તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો ઽ અસ્મભ્યꣳ શિવો ભવ
હે અગ્નિ, તારી જ્વાલાને, તારી તપતને, તારા તેજને વંદન. તારી જ્વાલાઓ બીજાને દહાવે, અમને નહીં. તું અમારે માટે શુદ્ધ અને શુભ થા.
નૃષદે વેટ્ । અપ્સુષદે વેટ્ । બર્હિષદે વેટ્ । વનસદે વેટ્ । સ્વર્વિદે વેટ્
તુ પુરુષોમાં સ્વામી છે, પાણીમાં સ્વામી છે, ઘાસમાં સ્વામી છે, વૃક્ષોમાં સ્વામી છે, પ્રકાશમાં સ્વામી છે.
યે દેવા દેવાનાં યજ્ઞિયા યજ્ઞિયાનાꣳ સંવત્સરીણમ્ ઉપ ભાગમ્ આસતે । અહુતાદો હવિષો યજ્ઞે ઽ અસ્મિન્ત્ સ્વયં પિબન્તુ મધુનો ઘૃતસ્ય
જે દેવતાઓ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, યજ્ઞમાં યજ્ઞિય છે, વર્ષના ભાગે બેસે છે—તેઓ, આમંત્રિત કર્યા વિના, આ યજ્ઞમાં પોતે જ મધ અને ઘી પીવે.
યે દેવા દેવેષ્વ્ અધિ દેવત્વમ્ આયન્ યે બ્રહ્મણઃ પુરએતારો ઽ અસ્ય । યેભ્યો ન ઽ ઋતે પવતે ધામ કિં ચન ન તે દિવો ન પૃથિવ્યા ઽ અધિ સ્નુષુ
જે દેવતાઓ, દેવોમાં દેવત્વ પામ્યા છે, જે બ્રહ્માના પૂર્વજ છે—તેમના વિના કશું શુદ્ધ થતું નથી; ન સ્વર્ગમાં, ન પૃથ્વી પર, ન જળમાં.
પ્રાણદા ઽ અપાનદા વ્યાનદા વર્ચોદા વરિવોદાઃ । અન્યાꣳસ્ ઽ તે અસ્મત્ તપન્તુ હેતયઃ પાવકો ઽ અસ્મભ્યꣳ શિવો ભવ
શ્વાસ આપનારા, નિશ્વાસ આપનારા, સંચાર આપનારા, તેજ આપનારા, જગ્યા આપનારા. તારી જ્વાલાઓ બીજાને દહાવે, અમને નહીં. તું અમારે માટે શુદ્ધ અને શુભ થા.
અગ્નિસ્ તિગ્મેન શોચિષા યાસદ્ વિશ્વં ન્ય્ અત્રિણમ્ । અગ્નિર્ નો વનતે રયિમ્
હે અગ્નિ, તારી તીવ્ર જ્વાળાથી બધું અશુદ્ધ દહાવી દે. અગ્નિ અમને સંપત્તિ આપે.
ય ઽ ઇમા વિશ્વા ભુવનાનિ જુહ્વદ્ ઋષિર્ હોતા ન્ય્ અસીદત્ પિતા નઃ । સ ઽ આશિષા દ્રવિણમ્ ઇચ્છમાનઃ પ્રથમચ્છદ્ અવરાꣳ ઽ આ વિવેશ
જે ઋષિએ આ બધા જગતોનું યજ્ઞમાં અર્પણ કર્યું, એ આપણા પિતા સમાન યજમાન બનીને બેઠા. તેઓ આશીર્વાદ સાથે ધન મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, સૌપ્રથમ નીચલા લોકોમાં પ્રવેશ્યા.
કિꣳ સ્વિદ્ આસીદ્ અધિષ્ઠાનમ્ આરમ્ભણં કતમત્ સ્વિત્ કથાસીત્ । યતો ભૂમિં જનયન્ વિશ્વકર્મા વિ દ્યામ્ ઔર્ણોન્ મહિના વિશ્વચક્ષાઃ
મૂળ આધાર શું હતું? શરૂઆત શું હતી? કઈ વાર્તા હતી? વિશ્વકર્માએ કયાંથી પૃથ્વીનું સર્જન કર્યું અને પોતાની મહિમાથી આકાશને વિસ્તૃત કર્યું?
વિશ્વતશ્ચક્ષુર્ ઉત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોબાહુર્ ઉત વિશ્વતસ્પાત્ । સં બાહુભ્યાં ધમતિ સં પતત્રૈર્ દ્યાવાભૂમી જનયન્ દેવ ઽ એકઃ
જેની આંખો સર્વત્ર છે, ચહેરો સર્વત્ર છે, હાથ અને પગ સર્વત્ર છે, એ દેવ પોતાના હાથ અને પાંખોથી સર્વત્ર ફૂંકે છે; એ એક દેવ છે, જેણે આકાશ અને પૃથ્વીનું સર્જન કર્યું.
કિꣳ સ્વિદ્ વનં ક ઽ ઉ સ વૃક્ષ ઽ આસ યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ । મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદ્ ઉ તદ્ યદ્ અધ્યતિષ્ઠદ્ ભુવનાનિ ધારયન્
કયું વન હતું? કયું વૃક્ષ હતું, જેના પરથી આકાશ અને પૃથ્વી રચાયા? જ્ઞાની લોકો મનથી એ વાત શોધે છે કે કયું તત્વ જગતોને ધારણ કરીને સ્થિર રાખે છે.
યા તે ધામાનિ પરમાણિ યાવમા યા મધ્યમા વિશ્વકર્મન્ન્ ઉતેમા । શિક્ષા સખિભ્યો હવિષિ સ્વધાવઃ સ્વયં યજસ્વ તન્વં વૃધાનઃ
હે વિશ્વકર્મા! તારા સર્વોચ્ચ, મધ્યમ અને આ અહીંના ધામો તું તારા મિત્રોને શીખવી. હે સ્વયં નિર્ભર, તું પોતાને યજ્ઞમાં અર્પણ કર અને તારી શક્તિ વધાર.
વિશ્વકર્મન્ હવિષા વાવૃધાનઃ સ્વયં યજસ્વ પૃથિવીમ્ ઉત દ્યામ્ । મુહ્યન્ત્વ્ અન્યે ઽ અભિતો સપત્ના ઽ ઇહાસ્માકં મઘવા સૂરિર્ અસ્તુ
વિશ્વકર્મા, યજ્ઞથી વધીને, તું પૃથ્વી અને આકાશને પોતાને અર્પણ કર. અમારા આસપાસના અન્ય વિરોધીઓ ભ્રમિત થાય અને અહીં મેઘાવાન અમારો કલ્યાણકર્તા બને.
વાચસ્ પતિં વિશ્વકર્માણમૂતયે મનોજુવં વાજે ઽ અદ્યા હુવેમ । સ નો વિશ્વાનિ હવનાનિ જોષદ્ વિશ્વશમ્ભૂર્ અવસે સાધુકર્મા
આજે આપણે વાણીના સ્વામી, મનથી ઝડપી, વિશ્વકર્માને બળ માટે બોલાવીએ. એ સર્વે હવનમાં પ્રસન્ન થાય, સર્વેનું કલ્યાણ કરનાર અને સારા કર્મો કરનાર, અમને સહાય આપે.
વિશ્વકર્મન્ હવિષા વર્ધનેન ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રમ્ અકૃણોર્ અવધ્યમ્ । તસ્મૈ વિશઃ સમનમન્ત પૂર્વીર્ અયમ્ ઉગ્રો વિહવ્યો યથાસત્
વિશ્વકર્માએ યજ્ઞના વધારા વડે ઇન્દ્રને રક્ષક અને અજેય બનાવ્યા. પ્રાચીન સમયથી લોકો એમને એકસાથે નમન કરે છે; આ મહાન દેવને યોગ્ય રીતે પોકારવો જોઈએ.
ચક્ષુષઃ પિતા મનસા હિ ધીરો ઘૃતમ્ એને અજનન્ નમ્નમાને । યદેદ્ અન્તા ઽ અદદૃહન્ત પૂર્વ ઽ આદ્ ઇદ્ દ્યાવાપૃથિવી ઽ અપ્રથેતામ્
દ્રષ્ટિના પિતા, જ્ઞાની મનથી, નામોમાં ઘીનું સર્જન કરે છે. જ્યારે અંતો મજબૂત રીતે સ્થાપિત થયા, ત્યારે આકાશ અને પૃથ્વી વિસ્તૃત થયા.
વિશ્વકર્મા વિમના ઽ આદ્ વિહાયા ધાતા વિધાતા પરમોત સંદૃક્ । તેષામ્ ઇષ્ટાનિ સમ્ ઇષા મદન્તિ યત્રા સપ્તઋષીન્ પર ઽ એકમ્ આહુઃ
વિશ્વકર્માએ મનથી અહીંથી વિદાય લીધી; એ સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક, સર્વોચ્ચ અને દ્રષ્ટા છે. જ્યાં સાત ઋષિઓ એક પરમ તત્વની વાત કરે છે, ત્યાં તેઓ ઇચ્છિત હવનનો આનંદ માણે છે.
યો નઃ પિતા જનિતા યો વિધાતા ધામાનિ વેદ ભુવનાનિ વિશ્વા । યો દેવાનાં નામધા ઽ એક ઽ એવ તꣳ સંપ્રશ્નં ભુવના યન્ત્ય્ અન્યા
જે આપણા પિતા, સર્જક અને વ્યવસ્થાપક છે, જે ધામો અને બધા જગતો જાણે છે, જે દેવતાઓના નામ આપનાર એકમાત્ર છે—અન્ય જગતો પ્રશ્ન માટે એના પાસે જાય છે.
ત ઽ આયજન્ત દ્રવિણꣳ સમ્ અસ્મા ઽ ઋષયઃ પૂર્વે જરિતારો ન ભૂના । અસૂર્તે સૂર્તે રજસિ નિષત્તે યે ભૂતાનિ સમકૃણ્વન્ન્ ઇમાનિ
પૂર્વજ ઋષિઓએ, ગાયકોએ, અમારા માટે એકસાથે ધન અર્પણ કર્યું. પ્રકાશ અને અંધકારના ક્ષેત્રમાં, જે જીવ હતા, તેમણે આ જગતોનું સર્જન કર્યું.
પરો દિવા પર ઽ એના પૃથિવ્યા પરો દેવેભિર્ અસુરૈર્ યદ્ અસ્તિ । કꣳ સ્વિદ્ ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર આપો યત્ર દેવાઃ સમપશ્યન્ત પૂર્વે
આકાશથી પણ પરે, પૃથ્વીથી પણ પરે, દેવો અને અસુરોમાં જે કંઈ છે, તેનાથી પણ પરે; પાણીમાં કયું પ્રથમ બીજ હતું, જ્યાં પ્રાચીન દેવોએ એકસાથે દર્શન કર્યું?
તમ્ ઇદ્ ગર્ભં પ્રથમં દધ્ર ઽ આપો યત્ર દેવાઃ સમગચ્છન્ત વિશ્વે । અજસ્ય નાભાવ્ અધ્ય્ એકમ્ અર્પિતં યસ્મિન્ વિશ્વાનિ ભુવનાનિ તસ્થુઃ
પાણીએ જે પ્રથમ બીજ ધારણ કર્યું, ત્યાં બધા દેવો એકત્ર થયા; અજન્માના નાભિ પર એ એક તત્વ સ્થાપિત થયું, જેમાં બધા જગતો સ્થિર છે.
ન તં વિદાથ ય ઽ ઇમા જજાનાન્યદ્ યુષ્માકમ્ અન્તરં બભૂવ । નીહારેણ પ્રાવૃતા જલ્પ્યા ચાસુતૃપ ઽ ઉક્થશાસશ્ ચરન્તિ
તમે એને જાણતા નથી, જેણે આ બધાનું સર્જન કર્યું; તમારી વચ્ચે કંઈક અલગ ઊભું થયું છે; ધૂંધથી ઢંકાયેલા, ગૂંચવાયેલા શબ્દો બોલતા, અસંતૃપ્ત રહીને, સ્તુતિઓ ગાતા ફર્યા કરે છે.
વિશ્વકર્મા હ્ય્ અજનિષ્ટ દેવ ઽ આદ્ ઇદ્ ગન્ધર્વો ઽ અભવદ્ દ્વિતીયઃ । તૃતીયઃ પિતા જનિતૌષધીનામ્ અપાં ગર્ભં વ્યદધાત્ પુરુત્રા
વિશ્વકર્મા દેવરૂપે જન્મ્યા; પછી ગંધર્વ બીજા થયા; ત્રીજા પિતાએ ઔષધિઓનું સર્જન કર્યું અને અનેક જગ્યાએ પાણીના બીજ સ્થાપિત કર્યા.
આશુઃ શિશાનો વૃષભો ન ભીમો ઘનાઘનઃ ક્ષોભણશ્ ચર્ષણીનામ્ । સંક્રન્દનોઽનિમિષ ઽ એકવીરઃ શતꣳ સેના ઽ અજયત્ સાકમ્ ઇન્દ્રઃ
ઝડપી, ગર્જનારા, વાછરડા જેવા ભયંકર, મેઘની જેમ ગર્જનારા, પ્રજાઓને હલાવનાર; વિજયી, પલક ન ઝપકાવનાર, એકમાત્ર વીર, ઇન્દ્ર સાથે મળીને સો સેના જીતે છે.
સંક્રન્દનેનાનિમિષેણ જિષ્ણુના યુત્કારેણ દુશ્ચ્યવનેન ધૃષ્ણુના । તદ્ ઇન્દ્રેણ જયત તત્ સહધ્વં યુધો નર ઇષુહસ્તેન વૃષ્ણા
વિજયી, પલક ન ઝપકાવનાર, દ્રઢ, ઉગ્ર, અડગ અને બહાદુર સાથે; ઇન્દ્ર સાથે જીતો, યુદ્ધમાં એકસાથે ઊભા રહો, હે પુરુષો, બળવાન, તીરસંધ ધરાવનાર સાથે.
સ ઽ ઇષુહસ્તૈઃ સ નિષઙ્ગિભિર્ વશી સꣳસ્રષ્ટા સ યુધ ઽ ઇન્દ્રો ગણેન । સꣳસૃષ્ટજિત્ સોમપા બાહુશર્ધ્ય્ ઉગ્રધન્વા પ્રતિહિતાભિર્ અસ્તા
જે તીક્ષ્ણ બાણો અને તલવાર ધારણ કરનાર છે, જે સર્વ પર શાસન કરે છે, એ ઇન્દ્ર પોતાના સહયોગીઓ સાથે યુદ્ધમાં જોડાય છે; જે સંયુક્ત વિજયી, સોમપાન કરનાર, બાહુબલશાળી અને ભયાનક ધનુષધારી છે, તે વિરોધ કરનાર સામે અડગ ઊભો રહે છે.
બૃહસ્પતે પરિ દીયા રથેન રક્ષોહામિત્રાઁ૨ઽ અપબાધમાનઃ । પ્રભઞ્જન્ત્ સેનાઃ પ્રમૃણો યુધા જયન્ન્ અસ્માકમ્ એધ્ય્ અવિતા રથાનામ્
હે બૃહસ્પતિ, તમે રથમાં ચઢીને દૈત્ય અને દુશ્મનોને દૂર હટાવો; તેમની સેનાઓને તોડી નાખો, યુદ્ધમાં તેમને હરાવો, અને અમારા રથોને સમૃદ્ધિ અને રક્ષણ આપો.