પૃથિવી છન્દઃ । ઽઅન્તરિક્ષં છન્દઃ । દ્યૌશ્ છન્દઃ । સમાશ્ છન્દઃ । નક્ષત્રાણિ છન્દઃ । વાક્ છન્દઃ । મનશ્ છન્દઃ । કૃષિશ્ છન્દઃ । હિરણ્યં છન્દઃ । ગૌશ્ છન્દઃ । ઽઅજા છન્દઃ । ઽઅશ્વશ્ છન્દઃ
પૃથ્વી છંદ છે. અંતરિક્ષ છંદ છે. દ્યૌ છંદ છે. વર્ષ છંદ છે. નક્ષત્રો છંદ છે. વાણી છંદ છે. મન છંદ છે. ખેતી છંદ છે. સોનું છંદ છે. ગાય છંદ છે. બકરી છંદ છે. ઘોડો છંદ છે.
અગ્નિર્ દેવતા । વાતો દેવતા । સૂર્યો દેવતા । ચન્દ્રમા દેવતા । વસવો દેવતા । રુદ્રા દેવતા । ઽઽઆદિત્યા દેવતા । મરુતો દેવતા । વિશ્વે દેવા દેવતા । બૃહસ્પતિર્ દેવતા । ઇન્દ્રો દેવતા । વરુણો દેવતા
અગ્નિ દેવતા છે. વાયુ દેવતા છે. સૂર્ય દેવતા છે. ચંદ્રમા દેવતા છે. વસુઓ દેવતા છે. રુદ્રો દેવતા છે. આદિત્યો દેવતા છે. મરુતો દેવતા છે. બધા દેવો દેવતા છે. બૃહસ્પતિ દેવતા છે. ઇન્દ્ર દેવતા છે. વરુણ દેવતા છે.
મૂર્ધાસિ રાડ્ ધ્રુવાસિ ધરુણા ધર્ત્ર્ય્ અસિ ધરણી । આયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા
તમે મસ્તક છો, રાજા છો, અડગ આધાર છો, ધારણ કરનાર છો, ધરતી છો. આયુષ્ય માટે, તેજ માટે, ખેતી માટે, કલ્યાણ માટે, હું તમને અર્પણ કરું છું.
અગ્નેર્ ભાગો ઽસિ દીક્ષાયા ઽ આધિપત્યં બ્રહ્મ સ્પૃતં ત્રિવૃત્ સ્તોમઃ । ઇન્દ્રસ્ય ભાગો ઽસિ વિષ્ણોર્ આધિપત્યં ક્ષત્રꣳ સ્પૃતં પઞ્ચદશઃ સ્તોમઃ । નૃચક્ષસાં ભાગો ઽસિ ધાતુર્ આધિપત્યં જનિત્રꣳ સ્પૃતꣳ સપ્તદશઃ સ્તોમઃ । મિત્રસ્ય ભાગો ઽસિ વરુણસ્યાધિપત્યં દિવો વૃષ્ટિર્ વાત સ્પૃત ઽએકવિꣳશ સ્તોમઃ
વસૂનાં ભાગો ઽસિ રુદ્રાણામ્ આધિપત્યં ચતુષ્પાત્ સ્પૃતં ચતુર્વિꣳશ સ્તોમઃ । આદિત્યાનાં ભાગો ઽસિ મરુતામ્ આધિપત્યં ગર્ભા સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિꣳશ સ્તોમઃ । અદિત્યૈ ભાગો ઽસિ પૂષ્ણ ઽ આધિપત્યમ્ ઓજ સ્પૃતં ત્રિણવ સ્તોમઃ । દેવસ્ય સવિતુર્ ભાગો ઽસિ બૃહસ્પતેર્ આધિપત્યꣳ સમીચીર્ દિશ સ્પૃતાશ્ ચતુષ્ટોમ સ્તોમઃ
યવાનાં ભાગો ઽસ્ય્ અયવાનામ્ આધિપત્યં પ્રજા સ્પૃતાશ્ ચતુશ્ચત્વારિꣳશ સ્તોમઃ । ઋભૂણાં ભાગો ઽસિ વિશ્વેષાં દેવાનામ્ આધિપત્યં ભૂતꣳ સ્પૃતં ત્રયસ્ત્રિꣳશ સ્તોમઃ
તમે જવારનો ભાગ છો, અજવાર પર રાજ છે, સંતાનનો સ્પર્શ છે, ચૌમાલીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે ઋભુઓનો ભાગ છો, બધા દેવો પર રાજ છે, ભૂતનો સ્પર્શ છે, ત્રેત્રીસગુણ સ્તોત્ર છે.
સહશ્ ચ સહસ્યશ્ ચ હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસો ન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસંવિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
સહ અને સહસ્ય, બંને હિમંત ઋતુઓ, તમે અગ્નિની આંતરિક જોડાણ છો; દ્યાવપૃથ્વી તૈયાર થાઓ, પાણી અને ઔષધિઓ તૈયાર થાઓ, અગ્નિઓ અલગથી તૈયાર થાઓ, શ્રેષ્ઠ માનથી, નિયમમાં સ્થિર રહો. જે અગ્નિઓ દ્યાવપૃથ્વી વચ્ચે એકરૂપ છે, આ બંને હિમંત ઋતુઓ તૈયાર થઈ, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે; એ દિવ્યતાથી, અંગિરસ, અડગ બેસો.
એકયાસ્તુવત પ્રજા ઽ અધીયન્ત પ્રજાપતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । તિસૃભિર્ અસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચભિર્ અસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અસૃજ્યન્ત ભૂતાનાં પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તભિર્ અસ્તુવત સપ્ત ઋષયો ઽસૃજ્યન્ત ધાતાધિપતિર્ આસીત્
એક સ્તોત્રથી સંતાનનો અભ્યાસ થયો; પ્રજાપતિ સ્વામી હતા. ત્રણ સ્તોત્રથી બ્રહ્મા સર્જાયા; બૃહસ્પતિ સ્વામી હતા. પાંચ સ્તોત્રથી ભૂત સર્જાયા; ભૂતોના સ્વામી હતા. સાત સ્તોત્રથી સાત ઋષિઓ સર્જાયા; આધારના સ્વામી હતા.
નવભિર્ અસ્તુવત પિતરો ઽસૃજ્યન્તાદિતિર્ અધ્નિપત્ન્ય્ આસીત્ । એકાદશભિર્ અસ્તુવત ઽ ઋતવો ઽસૃજ્યન્તાર્તવા ઽ અધિપતય ઽ આસન્ । ત્રયોદશભિર્ અસ્તુવત માસા ઽ અસૃજ્યન્ત સંવત્સરો ઽધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચદશભિર્ અસ્તુવત ક્ષત્રમ્ અસૃજ્યતેન્દ્રો ઽધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તદશભિર્ અસ્તુવત ગ્રામ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્
નવ સ્તોત્રથી પિતૃઓ સર્જાયા; અદિતી સ્વામિની હતી. અગિયાર સ્તોત્રથી ઋતુઓ સર્જાયા; ઋતુઓના સ્વામી હતા. તેર સ્તોત્રથી મહિના સર્જાયા; વર્ષ સ્વામી હતું. પંદર સ્તોત્રથી શાસન સર્જાયું; ઇન્દ્ર સ્વામી હતા. સત્તર સ્તોત્રથી ઘરનાં પશુઓ સર્જાયા; બૃહસ્પતિ સ્વામી હતા.
નવદશભિર્ અસ્તુવત શૂદ્રાર્યાવ્ અસૃજ્યેતામ્ અહોરાત્રે ઽ અધિપત્ની આસ્તામ્ । એકવિꣳશત્યાસ્તુવતૈકશફાઃ પશવો સૃજ્યન્ત વરુણો ઽધિપતિર્ આસીત્ । ત્રયોવિꣳશત્યાસ્તુવત ક્ષુદ્રાં પશવો ઽસૃજ્યન્ત પૂષાધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચવિꣳશત્યાસ્તુવતાઽઽરણ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત વાયુર્ અધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તવિꣳશત્યાસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈતાં વસવો રુદ્રાઽ આદિત્યાઽ અનુવ્ય્ આયꣳસ્ ત ઽ એવાધિપતય ઽ આસન્
અગ્ને જાતાન્ પ્ર ણુદ નઃ સપત્નાન્ પ્રત્ય્ અજાતાન્ નુદ જાતવેદઃ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમના ઽ અહેડꣳસ્ તવ સ્યામ શર્મꣳસ્ ત્રિવરૂથ ઽ ઉદ્ભૌ
અગ્નિ, અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર કરો; જાતવેદ, હજુ જન્મ્યા નથી એવા શત્રુઓને પણ દૂર કરો. અમારે પ્રીતિથી બોલો; અમે અહિતથી બચી જઈએ, અને તમારા ત્રિવચન રક્ષણમાં રહીએ.
સહસા જાતાન્ પ્ર ણુદા નઃ સપત્નાન્ પ્રત્ય્ અજાતાન્ જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયꣳ સ્યામ પ્ર ણુદા નઃ સપત્નાન્
શક્તિથી, અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર કરો; જાતવેદ, હજુ જન્મ્યા નથી એવા શત્રુઓને દૂર કરો. અમારે શુભભાવથી બોલો; અમે રહીએ, અમારા શત્રુઓને દૂર કરો.
ષોડશી સ્તોમ ઽ ઓજો દ્રવિણમ્ । ચતુશ્ચત્વારિꣳશ સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણમ્ । અગ્નેઃ પુરીષમ્ અસ્ય અપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે ઽ અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ । સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદ્ અસ્મે દ્રવિણા યજસ્વ
છોળીસ ગુણવત્તાવાળું સ્તોત્ર બળ અને ધન છે. ચૌમાલીસ ગુણવત્તાવાળું સ્તોત્ર તેજ અને ધન છે. અગ્નિનું વિસર્જન આ છે; પાણીમાં તેનું નામ છે; બધા દેવો તમારી સ્તુતિ કરે. ઘૃતયુક્ત સ્તોત્ર પર બેસી, અમને સંતાન અને ધન આપો, અને યજ્ઞ કરો.
એવશ્ છન્દઃ । વરિવશ્ છન્દઃ । શંભૂશ્ છન્દઃ । પરિભૂશ્ છન્દઃ । ઽ આચ્છચ્ છન્દઃ । મનશ્ છન્દઃ । વ્યચશ્ છન્દઃ । સિન્ધુશ્ છન્દઃ । સમુદ્રશ્ છન્દઃ । સરિરં છન્દઃ । કકુપ્ છન્દઃ । ત્રિકકુપ્ છન્દઃ । કાવ્યં છન્દઃ । ઽ અઙ્કુપં છન્દઃ । અક્ષરપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । પદપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । વિષ્ટારપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ક્ષુરો ભ્રાજશ્ છન્દઃ
એવા છંદ છે, વરિવ છંદ છે, શંભુ છંદ છે, પરિભૂ છંદ છે, આચ્છ છંદ છે, મન છંદ છે, વ્યાચ છંદ છે, સિંધુ છંદ છે, સમુદ્ર છંદ છે, શરીર છંદ છે, કકુપ છંદ છે, ત્રિકકુપ છંદ છે, કાવ્ય છંદ છે, અંકુપ છંદ છે, અક્ષરપંક્તિ છંદ છે, પદપંક્તિ છંદ છે, વિશ્તારપંક્તિ છંદ છે, ક્ષુરો ભ્રાજ છંદ છે.
આચ્છચ્ છન્દઃ । પ્રચ્છચ્ છન્દઃ । સંયચ્ છન્દઃ । વિયચ્ છન્દઃ । બૃહચ્ છન્દઃ । રથન્તરં છન્દઃ । નિકાયશ્ છન્દઃ । વિવધશ્ છન્દઃ । ગિરશ્ છન્દઃ । ભ્રજશ્ છન્દઃ । સꣳસ્તુપ્ છન્દઃ । ઽ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । ઽ એવશ્ છન્દઃ । વરિવશ્ છન્દઃ । વયશ્ છન્દઃ । વયસ્કૃચ્ છન્દઃ । વિષ્પર્ધાશ્ છન્દઃ । વિશાલં છન્દઃ । છદિશ્ છન્દઃ । દૂરોહણં છન્દઃ । તન્દ્રં છન્દઃ । ઽ અઙ્કાઙ્કં છન્દઃ
આચ્છ છંદ છે, પ્રચ્છ છંદ છે, સંયચ છંદ છે, વ્યચ છંદ છે, બૃહત્ છંદ છે, રથંતર છંદ છે, નિકાય છંદ છે, વિવધ છંદ છે, ગિર છંદ છે, ભ્રજ છંદ છે, સંસ્તુપ છંદ છે, અનુષ્ટુપ છંદ છે, એવા છંદ છે, વરિવ છંદ છે, વય છંદ છે, વયસ્કૃત્ છંદ છે, વિશ્પર્ધા છંદ છે, વિશાળ છંદ છે, છદિ છંદ છે, દૂરોહણ છંદ છે, તંદ્ર છંદ છે, અંકાંક છંદ છે.
રશ્મિના સત્યાય સત્યં જિન્વ । પ્રેતિના ધર્મણા ધર્મં જિન્વ । અન્વિત્યા દિવા દિવં જિન્વ । સંધિનાન્તરિક્ષેણાન્તરિક્ષં જિન્વ । પ્રતિધિના પૃથિવ્યા પૃથિવીં જિન્વ । વિષ્ટમ્ભેન વૃષ્ટ્યા વૃષ્ટિં જિન્વ । પ્રવયા ઽહ્નાહર્ જિન્વ । અનુયા રાત્ર્યા રાત્રીં જિન્વ । ઉશિજા વસુભ્યો વસૂન્ જિન્વ । પ્રકેતેનાદિત્યેભ્ય ઽ આદિત્યાન્ જિન્વ
તન્તુના રાયસ્પોષેણ રાયસ્પોષં જિન્વ । સꣳસર્પેણ શ્રુતાય શ્રુતં જિન્વ । ઐડેનૌષધીભિર્ ઓષધીર્ જિન્વ । ઉત્તમેન તનૂભિસ્ તનૂર્ જિન્વ । વયોધસાધીતેનાધીતં જિન્વ । અભિજિતા તેજસા તેજો જિન્વ
તંતુ અને સમૃદ્ધિથી સમૃદ્ધિને પ્રેર, ગતિ અને શ્રવણથી શ્રવણને પ્રેર, સહાય અને ઔષધિઓથી ઔષધિઓને પ્રેર, શ્રેષ્ઠતા અને શરીરોથી શરીરને પ્રેર, આયુષ્ય અને અધ્યયનથી અધ્યયનને પ્રેર, વિજય અને તેજથી તેજને પ્રેર.
પ્રતિપદ્ અસિ પ્રતિપદે ત્વા । અનુપદ્ અસ્ય્ અનુપદે ત્વા । સમ્પદ્ અસિ સમ્પદે ત્વા । તેજો ઽસિ તેજસે ત્વા
તુ પ્રથમ પગલાં છે, પ્રથમ પગલાં માટે તને સ્થાપું છું. તુ અનુપદ છે, અનુપદ માટે તને સ્થાપું છું. તુ સંપૂર્ણ પગલાં છે, સંપૂર્ણ પગલાં માટે તને સ્થાપું છું. તુ તેજ છે, તેજ માટે તને સ્થાપું છું.
રાજ્ઞ્ય્ અસિ પ્રાચી દિગ્ વસવસ્ તે દેવા ઽ અધિપતયો ઽગ્નિર્ હેતીનાં પ્રતિધર્તા ત્રિવૃત્ ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાꣳ શ્રયત્વ્ આજ્યમ્ ઉક્થમ્ અવ્યથાયૈ સ્તભ્નાતુ રથન્તરꣳ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યાઽ અન્તરિક્ષ ઽ ઋષયસ્ ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ ચ તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ
વિરાડ્ અસિ દક્ષિણા દિગ્ રુદ્રાસ્ તે દેવા ઽ અધિપતય ઽ ઇન્દ્રો હેતીનાં પ્રતિધર્તા પઞ્ચદશસ્ ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાꣳ શ્રયતુ પ્રૌગમ્ ઉક્થમ્ અવ્યથાયૈ સ્તભ્નાતુ બૃહત્ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઽ અન્તરિક્ષ ઽ ઋષયસ્ ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ ચ તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ
સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિગ્ આદિત્યાસ્ તે દેવા ઽ અધિપતયો વરુણો હેતીનાં પ્રતિધર્તા સપ્તદશસ્ ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાꣳ શ્રયતુ મરુત્વતીયમ્ ઉક્થમ્ અવ્યથાયૈ સ્તભ્નાતુ વૈરૂપꣳ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઽ અન્તરિક્ષ ઽ ઋષયસ્ ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ ચ તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ
સ્વરાડ્ અસ્ય્ ઉદીચ્ય્ દિઙ્ મરુતસ્ તે દેવા ઽ અધિપતયઃ સોમો હેતીનાં પ્રતિધર્તૈકવિꣳશસ્ ત્વા સ્તોમઃ પૃથિવ્યાꣳ શ્રયતુ નિષ્કેવલ્યમ્ ઉક્થમ્ અવ્યથાયૈ સ્તભ્નાતુ વૈરાજꣳ સામ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઽ અન્તરિક્ષ ઽ ઋષયસ્ ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ ચ તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ
તુ. કૂર્મપુરાણમ્ [https://sa.wikisource.org/s/41y ૧.૪૩.૩], બ્રહ્માણ્ડપુરાણમ્ [https://sa.wikisource.org/s/17qn ૧.૨.૨૪.૬૮], વાયુપુરાણમ્ [https://sa.wikisource.org/s/5nr ૫૩.૪૪]અયં પુરો હરિકેશઃ સૂર્યરશ્મિસ્ તસ્ય રથગૃત્સશ્ ચ રથૌજાશ્ ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ । પુઞ્જિકસ્થલા ચ ક્રતુસ્થલા ચાપ્સરસૌ દઙ્ક્ષ્ણવઃ પશવો હેતિઃ પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિસ્ તેભ્યો નમો ઽ અસ્તુ તે નો ઽવન્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ ચ નો દ્વેષ્ટિ તમ્ એષાં જમ્ભે દધ્મઃ
અયં દક્ષિણા વિશ્વકર્મા તસ્ય રથસ્વનશ્ ચ રથેચિત્રશ્ ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ । મેનકા ચ સહજન્યા ચાપ્સરસૌ યાતુધાના હેતી રક્ષાꣳસિ પ્રહેતિસ્ તેભ્યો નમો ઽઅસ્તુ તે નો ઽવન્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ ચ નો દ્વેષ્ટિ તમ્ એષાં જમ્ભે દધ્મઃ
આ દક્ષિણ છે: વિશ્વકર્મા; તેનો રથચાલક રથસ્વન છે, અને રથેચિત્ર મુખ્ય સેનાપતિ છે. મેનકા અને સહજન્યા અપ્સરાઓ છે; યાતુધાન હથિયાર છે; રાક્ષસો પ્રહરણ છે. તેમને નમન, તેઓ અમને રક્ષે, અમને કૃપા કરે. જેને અમે દુષ્મન માનીએ છીએ અને જે અમારો દુશ્મન છે, તેને અમે તેમના મોંમાં મૂકી દઈએ છીએ.
અયં પશ્ચાદ્ વિશ્વવ્યચાસ્ તસ્ય રથપ્રોતશ્ ચાસમરથશ્ ચ સેનાનીગ્રામણ્યૌ । પ્રમ્લોચન્તી ચાનુમ્લોચન્તી ચાપ્સરસૌ વ્યાઘ્રા હેતિઃ સર્પા પ્રહેતિસ્ તેભ્યો નમો ઽ અસ્તુ તે નો ઽવન્તુ તે નો મૃડયન્તુ તે યં દ્વિષ્મો યશ્ ચ નો દ્વેષ્ટિ તમ્ એષાં જમ્ભે દધ્મઃ
આ પશ્ચિમ છે: વિશ્વવ્યાચાસ; તેનો રથચાલક રથપ્રોત છે, અને અસમરથ મુખ્ય સેનાપતિ છે. પ્રમ્લોચન્તી અને અનુમ્લોચન્તી અપ્સરાઓ છે; વાઘ હથિયાર છે; સાપો પ્રહરણ છે. તેમને નમન, તેઓ અમને રક્ષે, અમને કૃપા કરે. જેને અમે દુષ્મન માનીએ છીએ અને જે અમારો દુશ્મન છે, તેને અમે તેમના મોંમાં મૂકી દઈએ છીએ.
યન્ત્રી રાડ્ યન્ત્ર્ય્ અસિ યમની ધ્રુવાસિ ધરિત્રી । ઇષે ત્વોર્જે ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા । લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્
તમે નિયંત્રક છો, રાજા છો, સંયમક છો, અડગ છો, આધાર આપનાર છો. અન્ન માટે, તાકાત માટે, ધન માટે, સમૃદ્ધિ માટે, હું તમને અર્પણ કરું છું. જગતને ભરો, ખાલી જગ્યા ભરો, સ્થિર બેસો. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, બૃહસ્પતિએ તમને આ ગર્ભમાં સ્થાપ્યા છે. પૃશ્નિ ગાયો તેના માટે સોમ તૈયાર કરે છે. દેવોના જન્મ સમયે, સ્વર્ગના ત્રણ પ્રકાશમય લોકોએ વંશો બનાવ્યા. બધા સ્વરો ઇન્દ્રનું મહિમા ગાય છે, જે સમુદ્રના સ્વામી છે, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને સાચા વિજયપતિ છે.
આશુર્ ત્રિવૃત્ । ભાન્તઃ પઞ્ચદશઃ । વ્યોમા સપ્તદશઃ । ધરુણ ઽ એકવિꣳશઃ । પ્રતૂર્તિર્ અષ્ટાદશઃ । તપો નવદશઃ । ઽઅભીવર્તઃ સવિꣳશઃ । વર્ચો દ્વાવિꣳશઃ । સંભરણસ્ ત્રયોવિꣳશઃ । યોનિશ્ ચતુર્વિꣳશઃ । ગર્ભાઃ પઞ્ચવિꣳશઃ । ઽ ઓજસ્ ત્રિણવઃ । ક્રતુર્ એકત્રિꣳશઃ । પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ । બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં ચતુસ્ત્રિꣳશઃ । નાકઃ ષટ્ત્રિꣳશઃ । વિવર્તો ષ્ટાચત્વારિꣳશઃ । ધર્ત્રં ચતુષ્ટોમઃ
ઝડપ ત્રિગુણ છે. તેજ પંદરગુણ છે. આકાશ સત્તરગુણ છે. આધાર એકવીસગુણ છે. વહાવટ અઢારગુણ છે. તાપ ઓગણીસગુણ છે. પાછું ફરવું છવ્વીસગુણ છે. તેજ બાવીસગુણ છે. એકત્રિત કરવું ત્રેવીસગુણ છે. ગર્ભ ચોવીસગુણ છે. ભ્રૂણ પચ્ચીસગુણ છે. બળ ઓગણચાલીસગુણ છે. ઈચ્છા એકત્રીસગુણ છે. આધાર ત્રેત્રીસગુણ છે. બ્રધ્નનું વિસ્તરણ ચોત્રીસગુણ છે. શિખર છત્રીસગુણ છે. ફેરફાર અડતાલીસગુણ છે. આધાર ચારગુણ છે.
તમે અગ્નિનો ભાગ છો, દીક્ષા પર રાજ છે, બ્રહ્મનો સ્પર્શ છે, ત્રિવૃત સ્તોત્ર છે. તમે ઇન્દ્રનો ભાગ છો, વિષ્ણુ પર રાજ છે, શાસનનો સ્પર્શ છે, પંદરગુણ સ્તોત્ર છે. તમે મનુષ્યદ્રષ્ટાઓનો ભાગ છો, આધાર પર રાજ છે, સર્જનહારનો સ્પર્શ છે, સત્તરગુણ સ્તોત્ર છે. તમે મિત્રનો ભાગ છો, વરુણ પર રાજ છે, આકાશની વરસાદ છે, પવનનો સ્પર્શ છે, એકવીસગુણ સ્તોત્ર છે.
તમે વસુઓનો ભાગ છો, રુદ્રો પર રાજ છે, ચતુષ્પાદનો સ્પર્શ છે, ચોવીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે આદિત્યોનો ભાગ છો, મરુતો પર રાજ છે, ગર્ભનો સ્પર્શ છે, પચ્ચીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે અદિતીનો ભાગ છો, પૂષણ પર રાજ છે, બળનો સ્પર્શ છે, ઓગણત્રીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે દેવ સવિતાનો ભાગ છો, બૃહસ્પતિ પર રાજ છે, શુભ દિશાઓનો સ્પર્શ છે, ચારગુણ સ્તોત્ર છે.
ઓગણીસ સ્તોત્રથી શૂદ્ર અને આર્ય સર્જાયા; દિવસ-રાત સ્વામિની હતી. એકવીસ સ્તોત્રથી એકખુરા પશુઓ સર્જાયા; વરુણ સ્વામી હતા. ત્રેવીસ સ્તોત્રથી નાના પશુઓ સર્જાયા; પૂષણ સ્વામી હતા. પચ્ચીસ સ્તોત્રથી જંગલના પશુઓ સર્જાયા; વાયુ સ્વામી હતા. સત્તાવીસ સ્તોત્રથી દ્યાવપૃથ્વી વિસ્તૃત થઈ; વસુ, રુદ્ર અને આદિત્યોએ અનુસરણ કર્યું; એ જ સ્વામી હતા.
નવવિꣳશત્યાસ્તુવત વનસ્પતયોઽસૃજ્યન્ત સોમો ઽધિપતિર્ આસીત્ । એકત્રિꣳશતાસ્તુવત પ્રજા ઽ અસૃજ્યન્ત યવાશ્ ચાયવાશ્ ચાધિપતય ઽ આસન્ । ત્રયસ્ત્રિꣳશતાસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અશામ્યન્ પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્ય્ અધિપતિર્ આસીત્ । [લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્
ઓગણત્રીસ સ્તોત્રથી વૃક્ષો સર્જાયા; સોમ સ્વામી હતા. એકત્રીસ સ્તોત્રથી સંતાન સર્જાયા; જવાર અને અજવાર સ્વામી હતા. ત્રેત્રીસ સ્તોત્રથી ભૂત મજબૂત થયા; પરમ પ્રજાપતિ સ્વામી હતા. [જગતને ભરો, ખાલી જગ્યા ભરો, સ્થિર બેસો. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, બૃહસ્પતિએ તમને આ ગર્ભમાં સ્થાપ્યા છે. પૃશ્નિ ગાયો તેના માટે સોમ તૈયાર કરે છે. દેવોના જન્મ સમયે, સ્વર્ગના ત્રણ પ્રકાશમય લોકોએ વંશો બનાવ્યા. બધા સ્વરો ઇન્દ્રનું મહિમા ગાય છે, જે સમુદ્રના સ્વામી છે, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને સાચા વિજયપતિ છે.]
કિરણથી સત્ય માટે સત્યને પ્રેર, પિતૃઓના ધર્મથી ધર્મને પ્રેર, અનુસરણથી સ્વર્ગ માટે સ્વર્ગને પ્રેર, સંયોજન અને અંતરિક્ષથી અંતરિક્ષને પ્રેર, વિરોધ અને પૃથ્વીથી પૃથ્વીને પ્રેર, આધાર અને વરસાદથી વરસાદને પ્રેર, દિવસના વિસ્તરણથી દિવસને પ્રેર, રાત્રિના અનુસરણથી રાત્રિને પ્રેર, ઉશિજથી ધનને પ્રેર, ચિહ્ન અને આદિત્યોથી આદિત્યને પ્રેર.
ત્રિવૃદ્ અસિ ત્રિવૃતે ત્વા । પ્રવૃદ્ અસિ પ્રવૃતે ત્વા । વિવૃદ્ અસિ વિવૃતે ત્વા । સવૃદ્ અસિ સવૃતે ત્વા । ઽઽઆક્રમો ઽસ્ય્ આક્રમાય ત્વા । સંક્રમો ઽસિ સંક્રમાય ત્વા । ઉત્ક્રમો ઽસ્ય્ ઉત્ક્રમાય ત્વા । ઉત્ક્રાન્તિર્ અસ્ય્ ઉત્ક્રાન્ત્યૈ ત્વા । અધિપતિનોર્જોર્જં જિન્વ
તુ ત્રિવૃત્ છે, ત્રિવૃત્ માટે તને સ્થાપું છું. તુ વૃદ્ધિ છે, વૃદ્ધિ માટે તને સ્થાપું છું. તુ વિસ્તૃત છે, વિસ્તરણ માટે તને સ્થાપું છું. તુ સંયુક્ત છે, સંયોજન માટે તને સ્થાપું છું. તુ આક્રમણ છે, આક્રમણ માટે તને સ્થાપું છું. તુ સંક્રમણ છે, સંક્રમણ માટે તને સ્થાપું છું. તુ ઉત્ત્ક્રમણ છે, ઉત્ત્ક્રમણ માટે તને સ્થાપું છું. તુ ઉત્ત્ક્રાંતિ છે, ઉત્ત્ક્રાંતિ માટે તને સ્થાપું છું. હે અધિપતિ, તુ શક્તિ માટે શક્તિને પ્રેર.
તુ રાજસી છે, પૂર્વ દિશા છે; વસુઓ તારા દેવતા છે, અધિપતિ છે; અગ્નિ હથિયારોનો નેતા અને આધાર છે; ત્રિવૃત્ સ્તુતિ પૃથ્વી પર સ્થિર રહે; ઘી અને ઉક્તમ્ અવ્યાઘાત રહે; રથંતર સામ અંતરિક્ષમાં સ્થિર રહે; દેવોમાં પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓ તને સ્વર્ગમાં માપ અને મહિમાથી વિસ્તારે; આધાર અને અધિપતિ તથા બધા એકઠા થયેલા તને સ્વર્ગના શિખરે, સ્વર્ગલોકમાં, યજમાનને બેસાડે.
તુ વિરાટ્ છે, દક્ષિણ દિશા છે; રુદ્રો તારા દેવતા છે, અધિપતિ છે; ઇન્દ્ર હથિયારોનો નેતા અને આધાર છે; પંદરગણી સ્તુતિ પૃથ્વી પર સ્થિર રહે; પ્રૌગ ઉક્તમ્ અવ્યાઘાત રહે; બૃહત્ સામ અંતરિક્ષમાં સ્થિર રહે; દેવોમાં પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓ તને સ્વર્ગમાં માપ અને મહિમાથી વિસ્તારે; આધાર અને અધિપતિ તથા બધા એકઠા થયેલા તને સ્વર્ગના શિખરે, સ્વર્ગલોકમાં, યજમાનને બેસાડે.
તુ સમ્રાટ્ છે, પશ્ચિમ દિશા છે; આદિત્યો તારા દેવતા છે, અધિપતિ છે; વરુણ હથિયારોનો નેતા અને આધાર છે; સત્તરગણી સ્તુતિ પૃથ્વી પર સ્થિર રહે; મરુત્વતી ઉક્તમ્ અવ્યાઘાત રહે; વૈરૂપ સામ અંતરિક્ષમાં સ્થિર રહે; દેવોમાં પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓ તને સ્વર્ગમાં માપ અને મહિમાથી વિસ્તારે; આધાર અને અધિપતિ તથા બધા એકઠા થયેલા તને સ્વર્ગના શિખરે, સ્વર્ગલોકમાં, યજમાનને બેસાડે.
તુ સ્વરાજ્ છે, ઉત્તર દિશા છે; મરુતો તારા દેવતા છે, અધિપતિ છે; સોમ હથિયારોનો નેતા અને આધાર છે; એકવીસગણી સ્તુતિ પૃથ્વી પર સ્થિર રહે; નિષ્કેવલ્ય ઉક્તમ્ અવ્યાઘાત રહે; વૈરાજ સામ અંતરિક્ષમાં સ્થિર રહે; દેવોમાં પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓ તને સ્વર્ગમાં માપ અને મહિમાથી વિસ્તારે; આધાર અને અધિપતિ તથા બધા એકઠા થયેલા તને સ્વર્ગના શિખરે, સ્વર્ગલોકમાં, યજમાનને બેસાડે.
અધિપત્ન્ય્ અસિ બૃહતી દિગ્ વિશ્વે તે દેવા ઽ અધિપતયો બૃહસ્પતિર્ હેતીનાં પ્રતિધર્તા ત્રિણવત્રયસ્ત્રિꣳશૌ ત્વા સ્તોમૌ પૃથિવ્યાꣳ શ્રયતાં વૈશ્વદેવાગ્નિમારુતે ઽ ઉક્થે ઽ અવ્યથાયૈ સ્તભ્નીતાꣳ શાક્વરરૈવતે સામની પ્રતિષ્ઠિત્યા ઽ અન્તરિક્ષ ઽ ઋષયસ્ ત્વા પ્રથમજા દેવેષુ દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથન્તુ વિધર્તા ચાયમ્ અધિપતિશ્ ચ તે ત્વા સર્વે સંવિદાના નાકસ્ય પૃષ્ઠે સ્વર્ગે લોકે યજમાનં ચ સાદયન્તુ
તુ અધિપત્ની છે, મહાન દિશા છે; બધા દેવો તારા દેવતા છે, અધિપતિ છે; બૃહસ્પતિ હથિયારોનો નેતા અને આધાર છે; ત્રિણવ અને ત્રયસ્ત્રિંશ સ્તુતિ પૃથ્વી પર સ્થિર રહે; વૈશ્વદેવ અગ્નિમારુત ઉક્તમ્ અવ્યાઘાત રહે; શાક્વર અને રૈવત સામ અંતરિક્ષમાં સ્થિર રહે; દેવોમાં પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓ તને સ્વર્ગમાં માપ અને મહિમાથી વિસ્તારે; આધાર અને અધિપતિ તથા બધા એકઠા થયેલા તને સ્વર્ગના શિખરે, સ્વર્ગલોકમાં, યજમાનને બેસાડે.
આ આગળનું છે: હરિકેશ, સૂર્યકિરણ; તેનો રથચાલક રથગૃત્સ છે, અને રથૌજ મુખ્ય સેનાપતિ છે. પુંજિકસ્થલા અને ક્રતુસ્થલા અપ્સરાઓ છે; દંક્ષણવ પશુઓ છે; હથિયાર માનવ છે; સંહાર પ્રહરણ છે. તેમને નમન, તેઓ અમને રક્ષે, અમને કૃપા કરે. જેને અમે દુષ્મન માનીએ છીએ અને જે અમારો દુશ્મન છે, તેને અમે તેમના મોંમાં મૂકી દઈએ છીએ.