મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિશ્ છન્દઃ । ક્ષત્રં વયો મયંદં છન્દઃ । વિષ્ટમ્ભો વયો ઽધિપતિશ્ છન્દઃ । વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દઃ । વસ્તો વયો વિવલં છન્દઃ । વૃષ્ણિર્ વયો વિશાલં છન્દઃ । પુરુષો વયસ્ તન્દ્રં છન્દઃ । વ્યાઘ્રો વયો ઽનાધૃષ્ટં છન્દઃ । સિꣳહો વયશ્ છદિશ્ છન્દઃ । પષ્ઠવાડ્ વયો બૃહતી છન્દઃ । ઽ ઉક્ષા વયઃ કકુપ્ છન્દઃ । ઽ ઋષભો વયઃ સતોબૃહતી છન્દઃ
મસ્તક વાયઃ છે, પ્રજાપતિ, છંદ છે. ક્ષત્ર વાયઃ છે, મયંદ, છંદ છે. આધાર વાયઃ છે, અધિપતિ, છંદ છે. વિશ્વકર્મા વાયઃ છે, પરમેષ્ઠી, છંદ છે. નિવાસ વાયઃ છે, વિવલમ, છંદ છે. શક્તિશાળી વાયઃ છે, વિશાળ, છંદ છે. પુરુષ વાયઃ છે, તંદ્રા, છંદ છે. વાઘ વાયઃ છે, અનાધૃષ્ટ, છંદ છે. સિંહ વાયઃ છે, છદિ, છંદ છે. પષ્ટવાડ વાયઃ છે, બૃહતી, છંદ છે. વાછરડો વાયઃ છે, કકુપ, છંદ છે. ઋષભ વાયઃ છે, સતોબૃહતી, છંદ છે.
અનડ્વાન્ વયઃ પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ધેનુર્ વયો જગતી છન્દઃ । ત્ર્યવિર્ વયસ્ ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ । દિત્યવાડ્ વયો વિરાટ્ છન્દઃ । પઞ્ચાવિર્ વયો ગાયત્રી છન્દઃ । ત્રિવત્સો વય ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । તુર્યવાડ્ વયો ઽનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । [ લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્ ॥ ]???
પુછર વગરનો વાછરડો વાયઃ છે, પંક્તિ, છંદ છે. ગાય વાયઃ છે, જગતી, છંદ છે. ત્રણ વર્ષનો વાયઃ છે, તૃષ્ટુપ, છંદ છે. બે વર્ષનો વાયઃ છે, વિરાટ, છંદ છે. પાંચ વર્ષનો વાયઃ છે, ગાયત્રી, છંદ છે. ત્રણ વાછરડાવાળો વાયઃ છે, ઉષ્ણિક, છંદ છે. ચાર વર્ષનો વાયઃ છે, અનુષ્ટુપ, છંદ છે.
ઇન્દ્રાગ્ની ઽ અવ્યથમાનામ્ ઇષ્ટકાં દૃꣳહતં યુવમ્ । પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી ઽ અન્તરિક્ષં ચ વિબાધસે
ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, અવિચલ ઇષ્ટક બનાવો. તેના પૃષ્ઠથી દ્યાવાપૃથ્વી અને મધ્યાકાશને આધાર આપો.
વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતીં પ્રથસ્વતીમ્ અન્તરિક્ષં યચ્છાન્તરિક્ષં દૃꣳહાન્તરિક્ષં મા હિꣳસીઃ । વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય । વાયુષ્ ટ્વાભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ
વિશ્વકર્મા તને મધ્યાકાશના પૃષ્ઠ પર પ્રકાશમાન અને વ્યાપક બેસાડે. મધ્યાકાશને ધાર, સ્થાપિત કર, અને નુકસાન ન કર. બધાં માટે, શ્વાસ માટે, નીચા શ્વાસ માટે, વ્યાપક શ્વાસ માટે, ઉપરના શ્વાસ માટે, સ્થિરતા માટે, વર્તન માટે. વાયુ તને મહાનતા, કલ્યાણ, ઢાલ, શાંતિથી રક્ષે; એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
રાજ્ઞ્ય્ અસિ પ્રાચી દિક્ । વિરાડ્ અસિ દક્ષિણા દિક્ । સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિક્ । સ્વરાડ્ અસ્ય્ ઉદીચી દિક્ । અધિપત્ન્ય્ અસિ બૃહતી દિક્
તુ રાણી છે, પૂર્વ દિશા. તુ વિરાટ છે, દક્ષિણ દિશા. તુ સમ્રાટ છે, પશ્ચિમ દિશા. તુ સ્વરાટ છે, ઉત્તર દિશા. તુ અધિપતિ છે, મહાન દિશા.
વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીમ્ । વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ । વાયુષ્ટે ઽધિપતિસ્ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ
વિશ્વકર્મા તને મધ્યાકાશના પૃષ્ઠ પર તેજસ્વી બેસાડે. બધાં માટે, શ્વાસ માટે, નીચા શ્વાસ માટે, વ્યાપક શ્વાસ માટે, સર્વ પ્રકાશ આપ. વાયુ તારો અધિપતિ છે; એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
નભશ્ ચ નભસ્યશ્ ચ વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાનાઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
નભ અને નભસ્ય એ વરસાદી ઋતુઓ છે; તું અગ્નિના આંતરિક જોડાણ છે. દ્યાવાપૃથ્વી તૈયાર થાય, પાણી અને ઔષધિ તૈયાર થાય, અગ્નિ અલગથી, શ્રેષ્ઠતા અને દૃઢ વ્રત સાથે તૈયાર થાય. જે અગ્નિ દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચે જોડાયેલા છે, આ વરસાદી ઋતુઓ તૈયાર થાય, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે. એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
ઇષશ્ ચોર્જશ્ ચ શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષોઽસિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવાઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
ઇષ અને ઉર્જા એ શરદ ઋતુઓ છે; તું અગ્નિના આંતરિક જોડાણ છે. દ્યાવાપૃથ્વી તૈયાર થાય, પાણી અને ઔષધિ તૈયાર થાય, અગ્નિ અલગથી, શ્રેષ્ઠતા અને દૃઢ વ્રત સાથે તૈયાર થાય. જે અગ્નિ દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચે જોડાયેલા છે, આ શરદ ઋતુઓ તૈયાર થાય, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે. એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
આયુર્ મે પાહિ । પ્રાણં મે પાહિ । અપાનં મે પાહિ । વ્યાનં મે પાહિ । ચક્ષુર્ મે પાહિ । શ્રોત્રં મે પાહિ । વાચં મે પિન્વ । મનો મે જિન્વ । આત્માનં મે પાહિ । જ્યોતિર્ મે યચ્છ
મારો આયુષ્ય બચાવો. મારું શ્વાસ બચાવો. મારું અપાન બચાવો. મારું વ્યાન બચાવો. મારી નજર બચાવો. મારું સાંભળવું બચાવો. મારી વાણી સમૃદ્ધ કરો. મારું મન મજબૂત કરો. મારું આત્મા બચાવો. મને પ્રકાશ આપો.
મા છન્દઃ । પ્રમા છન્દઃ । પ્રતિમા છન્દઃ । ઽ અસ્રીવયશ્ છન્દઃ । પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । બૃહતી છન્દઃ । ઽઅનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । વિરાટ્ છન્દઃ । ગાયત્રી છન્દઃ । ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ । જગતી છન્દઃ
મા છંદ છે. પ્રમા છંદ છે. પ્રતિમા છંદ છે. અશ્રીવય છંદ છે. પંક્તિ છંદ છે. ઉષ્ણિક છંદ છે. બૃહતી છંદ છે. અનુષ્ઠુપ છંદ છે. વિરાટ છંદ છે. ગાયત્રી છંદ છે. તૃષ્ટુપ છંદ છે. જગતી છંદ છે.
પૃથિવી છન્દઃ । ઽઅન્તરિક્ષં છન્દઃ । દ્યૌશ્ છન્દઃ । સમાશ્ છન્દઃ । નક્ષત્રાણિ છન્દઃ । વાક્ છન્દઃ । મનશ્ છન્દઃ । કૃષિશ્ છન્દઃ । હિરણ્યં છન્દઃ । ગૌશ્ છન્દઃ । ઽઅજા છન્દઃ । ઽઅશ્વશ્ છન્દઃ
પૃથ્વી છંદ છે. અંતરિક્ષ છંદ છે. દ્યૌ છંદ છે. વર્ષ છંદ છે. નક્ષત્રો છંદ છે. વાણી છંદ છે. મન છંદ છે. ખેતી છંદ છે. સોનું છંદ છે. ગાય છંદ છે. બકરી છંદ છે. ઘોડો છંદ છે.
અગ્નિર્ દેવતા । વાતો દેવતા । સૂર્યો દેવતા । ચન્દ્રમા દેવતા । વસવો દેવતા । રુદ્રા દેવતા । ઽઽઆદિત્યા દેવતા । મરુતો દેવતા । વિશ્વે દેવા દેવતા । બૃહસ્પતિર્ દેવતા । ઇન્દ્રો દેવતા । વરુણો દેવતા
અગ્નિ દેવતા છે. વાયુ દેવતા છે. સૂર્ય દેવતા છે. ચંદ્રમા દેવતા છે. વસુઓ દેવતા છે. રુદ્રો દેવતા છે. આદિત્યો દેવતા છે. મરુતો દેવતા છે. બધા દેવો દેવતા છે. બૃહસ્પતિ દેવતા છે. ઇન્દ્ર દેવતા છે. વરુણ દેવતા છે.
મૂર્ધાસિ રાડ્ ધ્રુવાસિ ધરુણા ધર્ત્ર્ય્ અસિ ધરણી । આયુષે ત્વા વર્ચસે ત્વા કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા
તમે મસ્તક છો, રાજા છો, અડગ આધાર છો, ધારણ કરનાર છો, ધરતી છો. આયુષ્ય માટે, તેજ માટે, ખેતી માટે, કલ્યાણ માટે, હું તમને અર્પણ કરું છું.
અગ્નેર્ ભાગો ઽસિ દીક્ષાયા ઽ આધિપત્યં બ્રહ્મ સ્પૃતં ત્રિવૃત્ સ્તોમઃ । ઇન્દ્રસ્ય ભાગો ઽસિ વિષ્ણોર્ આધિપત્યં ક્ષત્રꣳ સ્પૃતં પઞ્ચદશઃ સ્તોમઃ । નૃચક્ષસાં ભાગો ઽસિ ધાતુર્ આધિપત્યં જનિત્રꣳ સ્પૃતꣳ સપ્તદશઃ સ્તોમઃ । મિત્રસ્ય ભાગો ઽસિ વરુણસ્યાધિપત્યં દિવો વૃષ્ટિર્ વાત સ્પૃત ઽએકવિꣳશ સ્તોમઃ
વસૂનાં ભાગો ઽસિ રુદ્રાણામ્ આધિપત્યં ચતુષ્પાત્ સ્પૃતં ચતુર્વિꣳશ સ્તોમઃ । આદિત્યાનાં ભાગો ઽસિ મરુતામ્ આધિપત્યં ગર્ભા સ્પૃતાઃ પઞ્ચવિꣳશ સ્તોમઃ । અદિત્યૈ ભાગો ઽસિ પૂષ્ણ ઽ આધિપત્યમ્ ઓજ સ્પૃતં ત્રિણવ સ્તોમઃ । દેવસ્ય સવિતુર્ ભાગો ઽસિ બૃહસ્પતેર્ આધિપત્યꣳ સમીચીર્ દિશ સ્પૃતાશ્ ચતુષ્ટોમ સ્તોમઃ
યવાનાં ભાગો ઽસ્ય્ અયવાનામ્ આધિપત્યં પ્રજા સ્પૃતાશ્ ચતુશ્ચત્વારિꣳશ સ્તોમઃ । ઋભૂણાં ભાગો ઽસિ વિશ્વેષાં દેવાનામ્ આધિપત્યં ભૂતꣳ સ્પૃતં ત્રયસ્ત્રિꣳશ સ્તોમઃ
તમે જવારનો ભાગ છો, અજવાર પર રાજ છે, સંતાનનો સ્પર્શ છે, ચૌમાલીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે ઋભુઓનો ભાગ છો, બધા દેવો પર રાજ છે, ભૂતનો સ્પર્શ છે, ત્રેત્રીસગુણ સ્તોત્ર છે.
સહશ્ ચ સહસ્યશ્ ચ હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસો ન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે હૈમન્તિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસંવિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
સહ અને સહસ્ય, બંને હિમંત ઋતુઓ, તમે અગ્નિની આંતરિક જોડાણ છો; દ્યાવપૃથ્વી તૈયાર થાઓ, પાણી અને ઔષધિઓ તૈયાર થાઓ, અગ્નિઓ અલગથી તૈયાર થાઓ, શ્રેષ્ઠ માનથી, નિયમમાં સ્થિર રહો. જે અગ્નિઓ દ્યાવપૃથ્વી વચ્ચે એકરૂપ છે, આ બંને હિમંત ઋતુઓ તૈયાર થઈ, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે; એ દિવ્યતાથી, અંગિરસ, અડગ બેસો.
એકયાસ્તુવત પ્રજા ઽ અધીયન્ત પ્રજાપતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । તિસૃભિર્ અસ્તુવત બ્રહ્માસૃજ્યત બ્રહ્મણસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચભિર્ અસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અસૃજ્યન્ત ભૂતાનાં પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તભિર્ અસ્તુવત સપ્ત ઋષયો ઽસૃજ્યન્ત ધાતાધિપતિર્ આસીત્
એક સ્તોત્રથી સંતાનનો અભ્યાસ થયો; પ્રજાપતિ સ્વામી હતા. ત્રણ સ્તોત્રથી બ્રહ્મા સર્જાયા; બૃહસ્પતિ સ્વામી હતા. પાંચ સ્તોત્રથી ભૂત સર્જાયા; ભૂતોના સ્વામી હતા. સાત સ્તોત્રથી સાત ઋષિઓ સર્જાયા; આધારના સ્વામી હતા.
નવભિર્ અસ્તુવત પિતરો ઽસૃજ્યન્તાદિતિર્ અધ્નિપત્ન્ય્ આસીત્ । એકાદશભિર્ અસ્તુવત ઽ ઋતવો ઽસૃજ્યન્તાર્તવા ઽ અધિપતય ઽ આસન્ । ત્રયોદશભિર્ અસ્તુવત માસા ઽ અસૃજ્યન્ત સંવત્સરો ઽધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચદશભિર્ અસ્તુવત ક્ષત્રમ્ અસૃજ્યતેન્દ્રો ઽધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તદશભિર્ અસ્તુવત ગ્રામ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત બૃહસ્પતિર્ અધિપતિર્ આસીત્
નવ સ્તોત્રથી પિતૃઓ સર્જાયા; અદિતી સ્વામિની હતી. અગિયાર સ્તોત્રથી ઋતુઓ સર્જાયા; ઋતુઓના સ્વામી હતા. તેર સ્તોત્રથી મહિના સર્જાયા; વર્ષ સ્વામી હતું. પંદર સ્તોત્રથી શાસન સર્જાયું; ઇન્દ્ર સ્વામી હતા. સત્તર સ્તોત્રથી ઘરનાં પશુઓ સર્જાયા; બૃહસ્પતિ સ્વામી હતા.
નવદશભિર્ અસ્તુવત શૂદ્રાર્યાવ્ અસૃજ્યેતામ્ અહોરાત્રે ઽ અધિપત્ની આસ્તામ્ । એકવિꣳશત્યાસ્તુવતૈકશફાઃ પશવો સૃજ્યન્ત વરુણો ઽધિપતિર્ આસીત્ । ત્રયોવિꣳશત્યાસ્તુવત ક્ષુદ્રાં પશવો ઽસૃજ્યન્ત પૂષાધિપતિર્ આસીત્ । પઞ્ચવિꣳશત્યાસ્તુવતાઽઽરણ્યાઃ પશવો ઽસૃજ્યન્ત વાયુર્ અધિપતિર્ આસીત્ । સપ્તવિꣳશત્યાસ્તુવત દ્યાવાપૃથિવી વ્યૈતાં વસવો રુદ્રાઽ આદિત્યાઽ અનુવ્ય્ આયꣳસ્ ત ઽ એવાધિપતય ઽ આસન્
અગ્ને જાતાન્ પ્ર ણુદ નઃ સપત્નાન્ પ્રત્ય્ અજાતાન્ નુદ જાતવેદઃ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમના ઽ અહેડꣳસ્ તવ સ્યામ શર્મꣳસ્ ત્રિવરૂથ ઽ ઉદ્ભૌ
અગ્નિ, અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર કરો; જાતવેદ, હજુ જન્મ્યા નથી એવા શત્રુઓને પણ દૂર કરો. અમારે પ્રીતિથી બોલો; અમે અહિતથી બચી જઈએ, અને તમારા ત્રિવચન રક્ષણમાં રહીએ.
સહસા જાતાન્ પ્ર ણુદા નઃ સપત્નાન્ પ્રત્ય્ અજાતાન્ જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ નો બ્રૂહિ સુમનસ્યમાનો વયꣳ સ્યામ પ્ર ણુદા નઃ સપત્નાન્
શક્તિથી, અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર કરો; જાતવેદ, હજુ જન્મ્યા નથી એવા શત્રુઓને દૂર કરો. અમારે શુભભાવથી બોલો; અમે રહીએ, અમારા શત્રુઓને દૂર કરો.
ષોડશી સ્તોમ ઽ ઓજો દ્રવિણમ્ । ચતુશ્ચત્વારિꣳશ સ્તોમો વર્ચો દ્રવિણમ્ । અગ્નેઃ પુરીષમ્ અસ્ય અપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે ઽ અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ । સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદ્ અસ્મે દ્રવિણા યજસ્વ
છોળીસ ગુણવત્તાવાળું સ્તોત્ર બળ અને ધન છે. ચૌમાલીસ ગુણવત્તાવાળું સ્તોત્ર તેજ અને ધન છે. અગ્નિનું વિસર્જન આ છે; પાણીમાં તેનું નામ છે; બધા દેવો તમારી સ્તુતિ કરે. ઘૃતયુક્ત સ્તોત્ર પર બેસી, અમને સંતાન અને ધન આપો, અને યજ્ઞ કરો.
એવશ્ છન્દઃ । વરિવશ્ છન્દઃ । શંભૂશ્ છન્દઃ । પરિભૂશ્ છન્દઃ । ઽ આચ્છચ્ છન્દઃ । મનશ્ છન્દઃ । વ્યચશ્ છન્દઃ । સિન્ધુશ્ છન્દઃ । સમુદ્રશ્ છન્દઃ । સરિરં છન્દઃ । કકુપ્ છન્દઃ । ત્રિકકુપ્ છન્દઃ । કાવ્યં છન્દઃ । ઽ અઙ્કુપં છન્દઃ । અક્ષરપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । પદપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । વિષ્ટારપઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ક્ષુરો ભ્રાજશ્ છન્દઃ
એવા છંદ છે, વરિવ છંદ છે, શંભુ છંદ છે, પરિભૂ છંદ છે, આચ્છ છંદ છે, મન છંદ છે, વ્યાચ છંદ છે, સિંધુ છંદ છે, સમુદ્ર છંદ છે, શરીર છંદ છે, કકુપ છંદ છે, ત્રિકકુપ છંદ છે, કાવ્ય છંદ છે, અંકુપ છંદ છે, અક્ષરપંક્તિ છંદ છે, પદપંક્તિ છંદ છે, વિશ્તારપંક્તિ છંદ છે, ક્ષુરો ભ્રાજ છંદ છે.
આચ્છચ્ છન્દઃ । પ્રચ્છચ્ છન્દઃ । સંયચ્ છન્દઃ । વિયચ્ છન્દઃ । બૃહચ્ છન્દઃ । રથન્તરં છન્દઃ । નિકાયશ્ છન્દઃ । વિવધશ્ છન્દઃ । ગિરશ્ છન્દઃ । ભ્રજશ્ છન્દઃ । સꣳસ્તુપ્ છન્દઃ । ઽ અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । ઽ એવશ્ છન્દઃ । વરિવશ્ છન્દઃ । વયશ્ છન્દઃ । વયસ્કૃચ્ છન્દઃ । વિષ્પર્ધાશ્ છન્દઃ । વિશાલં છન્દઃ । છદિશ્ છન્દઃ । દૂરોહણં છન્દઃ । તન્દ્રં છન્દઃ । ઽ અઙ્કાઙ્કં છન્દઃ
આચ્છ છંદ છે, પ્રચ્છ છંદ છે, સંયચ છંદ છે, વ્યચ છંદ છે, બૃહત્ છંદ છે, રથંતર છંદ છે, નિકાય છંદ છે, વિવધ છંદ છે, ગિર છંદ છે, ભ્રજ છંદ છે, સંસ્તુપ છંદ છે, અનુષ્ટુપ છંદ છે, એવા છંદ છે, વરિવ છંદ છે, વય છંદ છે, વયસ્કૃત્ છંદ છે, વિશ્પર્ધા છંદ છે, વિશાળ છંદ છે, છદિ છંદ છે, દૂરોહણ છંદ છે, તંદ્ર છંદ છે, અંકાંક છંદ છે.
રશ્મિના સત્યાય સત્યં જિન્વ । પ્રેતિના ધર્મણા ધર્મં જિન્વ । અન્વિત્યા દિવા દિવં જિન્વ । સંધિનાન્તરિક્ષેણાન્તરિક્ષં જિન્વ । પ્રતિધિના પૃથિવ્યા પૃથિવીં જિન્વ । વિષ્ટમ્ભેન વૃષ્ટ્યા વૃષ્ટિં જિન્વ । પ્રવયા ઽહ્નાહર્ જિન્વ । અનુયા રાત્ર્યા રાત્રીં જિન્વ । ઉશિજા વસુભ્યો વસૂન્ જિન્વ । પ્રકેતેનાદિત્યેભ્ય ઽ આદિત્યાન્ જિન્વ
તન્તુના રાયસ્પોષેણ રાયસ્પોષં જિન્વ । સꣳસર્પેણ શ્રુતાય શ્રુતં જિન્વ । ઐડેનૌષધીભિર્ ઓષધીર્ જિન્વ । ઉત્તમેન તનૂભિસ્ તનૂર્ જિન્વ । વયોધસાધીતેનાધીતં જિન્વ । અભિજિતા તેજસા તેજો જિન્વ
તંતુ અને સમૃદ્ધિથી સમૃદ્ધિને પ્રેર, ગતિ અને શ્રવણથી શ્રવણને પ્રેર, સહાય અને ઔષધિઓથી ઔષધિઓને પ્રેર, શ્રેષ્ઠતા અને શરીરોથી શરીરને પ્રેર, આયુષ્ય અને અધ્યયનથી અધ્યયનને પ્રેર, વિજય અને તેજથી તેજને પ્રેર.
યન્ત્રી રાડ્ યન્ત્ર્ય્ અસિ યમની ધ્રુવાસિ ધરિત્રી । ઇષે ત્વોર્જે ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વા । લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્
તમે નિયંત્રક છો, રાજા છો, સંયમક છો, અડગ છો, આધાર આપનાર છો. અન્ન માટે, તાકાત માટે, ધન માટે, સમૃદ્ધિ માટે, હું તમને અર્પણ કરું છું. જગતને ભરો, ખાલી જગ્યા ભરો, સ્થિર બેસો. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, બૃહસ્પતિએ તમને આ ગર્ભમાં સ્થાપ્યા છે. પૃશ્નિ ગાયો તેના માટે સોમ તૈયાર કરે છે. દેવોના જન્મ સમયે, સ્વર્ગના ત્રણ પ્રકાશમય લોકોએ વંશો બનાવ્યા. બધા સ્વરો ઇન્દ્રનું મહિમા ગાય છે, જે સમુદ્રના સ્વામી છે, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને સાચા વિજયપતિ છે.
આશુર્ ત્રિવૃત્ । ભાન્તઃ પઞ્ચદશઃ । વ્યોમા સપ્તદશઃ । ધરુણ ઽ એકવિꣳશઃ । પ્રતૂર્તિર્ અષ્ટાદશઃ । તપો નવદશઃ । ઽઅભીવર્તઃ સવિꣳશઃ । વર્ચો દ્વાવિꣳશઃ । સંભરણસ્ ત્રયોવિꣳશઃ । યોનિશ્ ચતુર્વિꣳશઃ । ગર્ભાઃ પઞ્ચવિꣳશઃ । ઽ ઓજસ્ ત્રિણવઃ । ક્રતુર્ એકત્રિꣳશઃ । પ્રતિષ્ઠા ત્રયસ્ત્રિꣳશઃ । બ્રધ્નસ્ય વિષ્ટપં ચતુસ્ત્રિꣳશઃ । નાકઃ ષટ્ત્રિꣳશઃ । વિવર્તો ષ્ટાચત્વારિꣳશઃ । ધર્ત્રં ચતુષ્ટોમઃ
ઝડપ ત્રિગુણ છે. તેજ પંદરગુણ છે. આકાશ સત્તરગુણ છે. આધાર એકવીસગુણ છે. વહાવટ અઢારગુણ છે. તાપ ઓગણીસગુણ છે. પાછું ફરવું છવ્વીસગુણ છે. તેજ બાવીસગુણ છે. એકત્રિત કરવું ત્રેવીસગુણ છે. ગર્ભ ચોવીસગુણ છે. ભ્રૂણ પચ્ચીસગુણ છે. બળ ઓગણચાલીસગુણ છે. ઈચ્છા એકત્રીસગુણ છે. આધાર ત્રેત્રીસગુણ છે. બ્રધ્નનું વિસ્તરણ ચોત્રીસગુણ છે. શિખર છત્રીસગુણ છે. ફેરફાર અડતાલીસગુણ છે. આધાર ચારગુણ છે.
તમે અગ્નિનો ભાગ છો, દીક્ષા પર રાજ છે, બ્રહ્મનો સ્પર્શ છે, ત્રિવૃત સ્તોત્ર છે. તમે ઇન્દ્રનો ભાગ છો, વિષ્ણુ પર રાજ છે, શાસનનો સ્પર્શ છે, પંદરગુણ સ્તોત્ર છે. તમે મનુષ્યદ્રષ્ટાઓનો ભાગ છો, આધાર પર રાજ છે, સર્જનહારનો સ્પર્શ છે, સત્તરગુણ સ્તોત્ર છે. તમે મિત્રનો ભાગ છો, વરુણ પર રાજ છે, આકાશની વરસાદ છે, પવનનો સ્પર્શ છે, એકવીસગુણ સ્તોત્ર છે.
તમે વસુઓનો ભાગ છો, રુદ્રો પર રાજ છે, ચતુષ્પાદનો સ્પર્શ છે, ચોવીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે આદિત્યોનો ભાગ છો, મરુતો પર રાજ છે, ગર્ભનો સ્પર્શ છે, પચ્ચીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે અદિતીનો ભાગ છો, પૂષણ પર રાજ છે, બળનો સ્પર્શ છે, ઓગણત્રીસગુણ સ્તોત્ર છે. તમે દેવ સવિતાનો ભાગ છો, બૃહસ્પતિ પર રાજ છે, શુભ દિશાઓનો સ્પર્શ છે, ચારગુણ સ્તોત્ર છે.
ઓગણીસ સ્તોત્રથી શૂદ્ર અને આર્ય સર્જાયા; દિવસ-રાત સ્વામિની હતી. એકવીસ સ્તોત્રથી એકખુરા પશુઓ સર્જાયા; વરુણ સ્વામી હતા. ત્રેવીસ સ્તોત્રથી નાના પશુઓ સર્જાયા; પૂષણ સ્વામી હતા. પચ્ચીસ સ્તોત્રથી જંગલના પશુઓ સર્જાયા; વાયુ સ્વામી હતા. સત્તાવીસ સ્તોત્રથી દ્યાવપૃથ્વી વિસ્તૃત થઈ; વસુ, રુદ્ર અને આદિત્યોએ અનુસરણ કર્યું; એ જ સ્વામી હતા.
નવવિꣳશત્યાસ્તુવત વનસ્પતયોઽસૃજ્યન્ત સોમો ઽધિપતિર્ આસીત્ । એકત્રિꣳશતાસ્તુવત પ્રજા ઽ અસૃજ્યન્ત યવાશ્ ચાયવાશ્ ચાધિપતય ઽ આસન્ । ત્રયસ્ત્રિꣳશતાસ્તુવત ભૂતાન્ય્ અશામ્યન્ પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠ્ય્ અધિપતિર્ આસીત્ । [લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્
ઓગણત્રીસ સ્તોત્રથી વૃક્ષો સર્જાયા; સોમ સ્વામી હતા. એકત્રીસ સ્તોત્રથી સંતાન સર્જાયા; જવાર અને અજવાર સ્વામી હતા. ત્રેત્રીસ સ્તોત્રથી ભૂત મજબૂત થયા; પરમ પ્રજાપતિ સ્વામી હતા. [જગતને ભરો, ખાલી જગ્યા ભરો, સ્થિર બેસો. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, બૃહસ્પતિએ તમને આ ગર્ભમાં સ્થાપ્યા છે. પૃશ્નિ ગાયો તેના માટે સોમ તૈયાર કરે છે. દેવોના જન્મ સમયે, સ્વર્ગના ત્રણ પ્રકાશમય લોકોએ વંશો બનાવ્યા. બધા સ્વરો ઇન્દ્રનું મહિમા ગાય છે, જે સમુદ્રના સ્વામી છે, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, અને સાચા વિજયપતિ છે.]
કિરણથી સત્ય માટે સત્યને પ્રેર, પિતૃઓના ધર્મથી ધર્મને પ્રેર, અનુસરણથી સ્વર્ગ માટે સ્વર્ગને પ્રેર, સંયોજન અને અંતરિક્ષથી અંતરિક્ષને પ્રેર, વિરોધ અને પૃથ્વીથી પૃથ્વીને પ્રેર, આધાર અને વરસાદથી વરસાદને પ્રેર, દિવસના વિસ્તરણથી દિવસને પ્રેર, રાત્રિના અનુસરણથી રાત્રિને પ્રેર, ઉશિજથી ધનને પ્રેર, ચિહ્ન અને આદિત્યોથી આદિત્યને પ્રેર.