ઇમં મા હિꣳસીર્ દ્વિપાદં પશુꣳ સહસ્રાક્ષો મેધાય ચીયમાનઃ । મયું પશું મેધમ્ અગ્ને જુષસ્વ તેન ચિન્વાનસ્ તન્વો નિ ષીદ । મયું તે શુગ્ ઋચ્છતુ યં દ્વિષ્મસ્ તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ
આ બે પગવાળો પશુ, હજારો આંખોવાળા, યજ્ઞ માટે વધતો, તેને ક્યારેય દુઃખ ન કર; યજ્ઞ માટેનો પશુ, અગ્નિ, તેને સ્વીકાર અને એના સાથે શરીરમાં સ્થિર થ; જેને અમે નફરત કરીએ, તે તારી જ્વાળામાં જ જાય, તારી જ્વાળા તેને ગ્રહણ કરે.
ઇમં મા હિꣳસીર્ એકશફં પશું કનિક્રદં વાજિનં વાજિનેષુ । ગૌરમ્ આરણ્યમ્ અનુ તે દિશામિ તેન ચિન્વાનસ્ તન્વો નિ ષીદ । ગૌરં તે શુગ્ ઋચ્છતુ યં દ્વિષ્મસ્ તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ
આ એક ખુરવાળો પશુ, ઘોડાઓમાં રણકારતો, તેને ક્યારેય દુઃખ ન કર; જંગલી ગૌને તારા માટે અર્પણ કરું છું, અને એના સાથે શરીરમાં સ્થિર થ; જેને અમે નફરત કરીએ, તે તારી જ્વાળામાં જ જાય, તારી જ્વાળા તેને ગ્રહણ કરે.
ઇમꣳ સાહસ્રꣳ શતધારમ્ ઉત્સં વ્યચ્યમાનꣳ સરિરસ્ય મધ્યે । ઘૃતં દુહાનામ્ અદિતિં જનાયાગ્ને મા હિꣳસીઃ પરમે વ્યોમન્ । ગવયમ્ આરણ્યમ્ અનુ તે દિશામિ તેન ચિન્વાનસ્ તન્વો નિ ષીદ । ગવયં તે શુગ્ ઋચ્છતુ યં દ્વિષ્મસ્ તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ
આ હજારો પ્રવાહો, શતધારા ઝરણા, શરીરમાં વહેતા, ઘી આપે છે—અદિતિ જન માટે—અગ્નિ, ઉપરના આકાશમાં તેને ક્યારેય દુઃખાવ નહીં; જંગલી ગૌને તારા માટે અર્પણ કરું છું, અને એના સાથે શરીરમાં સ્થિર થ; જેને અમે નફરત કરીએ, તે તારી જ્વાળામાં જ જાય, તારી જ્વાળા તેને ગ્રહણ કરે.
ઇમમૂર્ણાયું વરુણસ્ય નાભિં ત્વચં પશૂનાં દ્વિપદાંચતુષ્પદામ્ । ત્વષ્ટુઃ પ્રજાનાં પ્રથમં જનિત્રમ્ અગ્ને મા હિꣳસીઃ પરમે વ્યોમન્ । ઉષ્ટ્રમ્ આરણ્યમ્ અનુ તે દિશામિ તેન ચિન્વાનસ્ તન્વો નિ ષીદ । ઉષ્ટ્રં તે શુગ્ ઋચ્છતુ યં દ્વિષ્મસ્ તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ
આ ઉનવાળી વરુણનો નાભિ, પશુઓની ત્વચા, બે પગવાળા અને ચાર પગવાળા, ત્વષ્ટ્રની સંતાનોનો પ્રથમ સર્જક—અગ્નિ, ઉપરના આકાશમાં તેને ક્યારેય દુઃખાવ નહીં; ઉંટને તારા માટે અર્પણ કરું છું, અને એના સાથે શરીરમાં સ્થિર થ; જેને અમે નફરત કરીએ, તે તારી જ્વાળામાં જ જાય, તારી જ્વાળા તેને ગ્રહણ કરે.
અજો હ્ય્ અગ્નેર્ અજનિષ્ટ શોકાત્ સો ઽ અપશ્યજ્ જનિતારમ્ અગ્રે । તેન દેવા દેવતામ્ અગ્રમ્ આયꣳસ્ તેન રોહમ્ આયન્ન્ ઉપ મેધ્યાસઃ । શરભમ્ આરણ્યમ્ અનુ તે દિશામિ તેન ચિન્વાનસ્ તન્વો નિ ષીદ । શરભં તે શુગ્ ઋચ્છતુ યં દ્વિષ્મસ્ તં તે શુગ્ ઋચ્છતુ
અગ્નિના તાપથી બકરો જન્મ્યો, અને શરૂઆતમાં સર્જનહારે જોયો; એના દ્વારા દેવોએ દેવત્વ મેળવ્યું, અને યજ્ઞકર્તાઓએ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કર્યો; જંગલી શરભને તારા માટે અર્પણ કરું છું, અને એના સાથે શરીરમાં સ્થિર થ; જેને અમે નફરત કરીએ, તે તારી જ્વાળામાં જ જાય, તારી જ્વાળા તેને ગ્રહણ કરે.
ત્વં યવિષ્ઠ દાશુષો નૄꣳઃ પાહિ શૃણુધી ગિરઃ । રક્ષા તોકમ્ ઉત ત્મના
હે યુવાન, તું ભક્તોને રક્ષે, તેમનાં વાણી સાંભળ, સંતાન અને પોતાને રક્ષ.
અયં પુરો ભુવઃ । તસ્ય પ્રાણો ભૌવનાયઃ । વસન્તઃ પ્રાણાયનઃ । ગાયત્રી વાસન્તી । ગાયત્ર્યૈ ગાયત્રમ્ । ગાયત્રાદ્ ઉપાꣳશુઃ । ઉપાꣳશોસ્ ત્રિવૃત્ । ત્રિવૃતો રથન્તરમ્ । વસિષ્ઠ ઽ ઋષિઃ । પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા પ્રાણં ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ
આ પૂર્વ છે, જગત છે; તેનો શ્વાસ જગતનો શ્વાસ છે; વસંત એ શ્વાસ છે; ગાયત્રી વસંતની છે; ગાયત્રી માટે ગાયત્રમ્; ગાયત્રીમાંથી ઉપાંશુ; ઉપાંશુમાંથી ત્રિવૃત; ત્રિવૃતમાંથી રથંતર; વશિષ્ઠ ઋષિ છે; પ્રજાપતિ દ્વારા તારા સાથે, હું સંતાન માટે શ્વાસ ગ્રહણ કરું છું.
અયં દક્ષિણા વિશ્વકર્મા । તસ્ય મનો વૈશ્વકર્મણમ્ । ગ્રીષ્મો માનસઃ । ત્રિષ્ટુબ્ ગ્રૈષ્મી । ત્રિષ્ટુભઃ સ્વારમ્ । સ્વારાદ્ અન્તર્યામઃ । ઽઅન્તર્યામાત્ પઞ્ચદશઃ । પઞ્ચદશાદ્ બૃહત્ । ભરદ્વાજ ઽ ઋષિઃ । પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા મનો ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ
આ દક્ષિણ છે, સર્વ સર્જનહાર; તેનું મન સર્વ સર્જનનું મન છે; ગ્રીષ્મ એ મન છે; ત્રૈષ્ટુભ ગ્રીષ્મની છે; ત્રૈષ્ટુભ માટે ત્રૈષ્ટુભ; ત્રૈષ્ટુભમાંથી સ્વાર; સ્વારમાંથી અંતર્યામ; અંતર્યામમાંથી પંદરમું; પંદરમુંમાંથી બૃહત; ભરદ્વાજ ઋષિ છે; પ્રજાપતિ દ્વારા તારા સાથે, હું સંતાન માટે મન ગ્રહણ કરું છું.
અયં પશ્ચાદ્ વિશ્વવ્યચાઃ । તસ્ય ચક્ષુર્ વૈશ્વવ્યચસમ્ । વર્ષાશ્ ચાક્ષુષ્યઃ । જગતી વાર્ષી । જગત્યા ઽ ઋક્સમમ્ । ઋક્સમાચ્ છુક્રઃ । શુક્રાત્ સપ્તદશઃ । સપ્તદશાદ્ વૈરૂપમ્ । જમદગ્નિર્ ઋષિઃ । પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા ચક્ષુર્ ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ
આ પશ્ચિમ છે, સર્વ વ્યાપક; તેની આંખ સર્વ વ્યાપકની આંખ છે; વરસાદ એ આંખ છે; જગતી વરસાદની છે; જગતી માટે જગતી; જગતીમાંથી ઋક્ષમ; ઋક્ષમમાંથી શુક્ર; શુક્રમાંથી સત્તરમું; સત્તરમુંમાંથી વૈરૂપ; જમદગ્નિ ઋષિ છે; પ્રજાપતિ દ્વારા તારા સાથે, હું સંતાન માટે આંખ ગ્રહણ કરું છું.
ઇદં ઉત્તરાત્ સ્વઃ । તસ્ય શ્રોત્રꣳ સૌવમ્ । શરચ્ છ્રૌત્રી । અનુષ્ટુપ્ શારદી । અનુષ્ટુભ ઽ ઐડમ્ । ઐડાન્ મન્થી । મન્થિન ઽ એકવિꣳશઃ ઽ । એકવિꣳશાદ્ વૈરાજમ્ । વિશ્વામિત્ર ઽ ઋષિઃ । પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા શ્રોત્રં ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ
આ ઉત્તર તરફનું સ્વર્ગ છે. તેનો કાન સૌમન ચાંટ છે. શરદ ઋતુ કાન માટે છે. અનુષ્ટુપ છંદ શરદ માટે છે. અનુષ્ટુપ એ ઐડમ છે. ઐડમ એ મથનાર છે. મથનાર એકવીસ છે. એકવીસમાંથી વૈરાજ થાય છે. વિશ્વામિત્ર ઋષિ છે. પ્રજાપતિ દ્વારા તું લીધેલ છે, હું પ્રજાઓ માટે કાન ગ્રહણ કરું છું.
ઇયં ઉપરિ મતિઃ । તસ્યૈ વાઙ્ માત્યા । હેમન્તો વાચ્યઃ । પઙ્ક્તિર્ હૈમન્તી । પઙ્ક્ત્યૈ નિધનવત્ । નિધનવત ઽ આગ્રયણઃ । આગ્રયણાત્ ત્રિણવત્રયસ્ત્રિꣳશૌ । ત્રિણવત્રયસ્ત્રિꣳશાભ્યાꣳ શાક્વરરૈવતે । વિશ્વકર્મ ઽ ઋષિઃ । પ્રજાપતિગૃહીતયા ત્વયા વાચં ગૃહ્ણામિ પ્રજાભ્યઃ । [ લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્ ॥ ]???
આ ઉપરની મતિ છે. તેનો માતા વાણી છે. હેમંત ઋતુ વાણી માટે છે. પંક્તિ છંદ હેમંત માટે છે. પંક્તિમાં નિધન છે. નિધન સાથે આગ્રયણ છે. આગ્રયણમાંથી ઓગણત્રીસ થાય છે. ઓગણત્રીસમાંથી શાક્વર અને રૈવત થાય છે. વિશ્વકર્મા ઋષિ છે. પ્રજાપતિ દ્વારા તું લીધેલ છે, હું પ્રજાઓ માટે વાણી ગ્રહણ કરું છું.
ધ્રુવક્ષિતિર્ ધ્રુવયોનિર્ ધ્રુવાસિ ધ્રુવં યોનિમ્ આ સીદ સાધુયા । ઉખ્યસ્ય કેતું પ્રથમં જુષાણા । અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
તુ ધ્રુવ પૃથ્વી છે, ધ્રુવ યોનિ છે, તુ ધ્રુવ છે, સારા ભાવથી ધ્રુવ યોનિમાં બેસ. યુક્ત થયેલા ધ્વજને સ્વીકાર. અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
કુલાયિની ઘૃતવતી પુરંધિઃ સ્યોને સીદ સદને પૃથિવ્યાઃ । અભિ ત્વા રુદ્રા વસવો ગૃણન્ત્વ્ ઇમા બ્રહ્મ પીપિહિ સૌભગાય । અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
ઓ ઘર બનાવનાર, ઘીથી સમૃદ્ધ, દયાળુ, પૃથ્વીના સદનમાં આનંદથી બેસ. રુદ્ર અને વસુ તને સ્તુતિ કરે, આ પ્રાર્થનાઓને શુભભાગ્ય માટે રક્ષે. અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
સ્વૈર્ દક્ષૈર્ દક્ષપિતેહ સીદ દેવાનાꣳ સુમ્ને બૃહતે રણાય । પિતેવૈધિ સૂનવ ઽ આ સુશેવા સ્વાવેશા તન્વા સં વિશસ્વ । અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
પોતાના કૌશલ્યથી, કૌશલ્યના પિતા, દેવોના મહાન અનુકંપામાં વિજય માટે અહીં બેસ. પિતા પોતાના પુત્રોને જેમ, સારા ભાવથી, પોતાના શરીરથી પ્રવેશ. અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
પૃથિવ્યાઃ પુરીષમ્ અસ્ય્ અપ્સો નામ તાં ત્વા વિશ્વે ઽ અભિ ગૃણન્તુ દેવાઃ । સ્તોમપૃષ્ઠા ઘૃતવતીહ સીદ પ્રજાવદ્ અસ્મે દ્રવિણા યજસ્વ । અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
તુ પૃથ્વીનું રસ છે, તું પાણી નામે ઓળખાય છે, બધા દેવો તને સ્તુતિ કરે. સ્તુતિથી પ્રસન્ન, ઘીથી સમૃદ્ધ, અહીં બેસ; અમને સંતાન સાથે ધન આપ. અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
અદિત્યાસ્ ત્વા પૃષ્ઠે સાદયામ્ય્ અન્તરિક્ષસ્ય ધર્ત્રીં વિષ્ટમ્ભનીં દિશામધિપત્નીં ભુવનાનામૂર્મિર્ દ્રપ્સો ઽ અપામ્ અસિ વિશ્વકર્મા ત ઽ ઋષિઃ । અશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
અદિત્યો, હું તને પૃથ્વીના પૃષ્ઠ પર બેસાડું છું, મધ્યાકાશની ધારક, દિશાઓની અધિપતિ, જગતની તરંગ, જળનો ટીપું; તું વિશ્વકર્મા ઋષિ છે. અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
શુક્રશ્ ચ શુચિશ્ ચ ગ્રીષ્માવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો ઽસિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસો ઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે ગ્રૈષ્માવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાનાઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
શુક્ર અને શુચિ એ ઉનાળાની ઋતુઓ છે; તું અગ્નિના આંતરિક જોડાણ છે. દ્યાવાપૃથ્વી તૈયાર થાય, પાણી અને ઔષધિ તૈયાર થાય, અગ્નિ અલગથી, શ્રેષ્ઠતા અને દૃઢ વ્રત સાથે તૈયાર થાય. જે અગ્નિ દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચે જોડાયેલા છે, આ ઉનાળાની ઋતુઓ તૈયાર થાય, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે. એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
પ્રાણં મે પાહિ । અપાનં મે પાહિ । વ્યાનં મે પાહિ । ચક્ષુર્ મ ઽ ઉર્વ્યા વિ ભાહિ । શ્રોત્રં મે શ્લોકય । અપઃ પિન્વ । ઓષધીર્ જિન્વ । દ્વિપાદ્ અવ । ચતુષ્પાત્ પાહિ । દિવો વૃષ્ટિમ્ એરય
મારો શ્વાસ રક્ષ. મારો નીચો શ્વાસ રક્ષ. મારો વ્યાપક શ્વાસ રક્ષ. મારી દૃષ્ટિ પૃથ્વી પર વ્યાપી પ્રકાશિત કર. મારી શ્રવણને પ્રસિદ્ધ કર. પાણી સમૃદ્ધ કર. ઔષધિઓને મજબૂત કર. દ્વિપદ પ્રાણીઓનું રક્ષણ કર. ચતુષ્પદ પ્રાણીઓનું રક્ષણ કર. આકાશમાંથી વરસાદ વરસાવ.
મૂર્ધા વયઃ પ્રજાપતિશ્ છન્દઃ । ક્ષત્રં વયો મયંદં છન્દઃ । વિષ્ટમ્ભો વયો ઽધિપતિશ્ છન્દઃ । વિશ્વકર્મા વયઃ પરમેષ્ઠી છન્દઃ । વસ્તો વયો વિવલં છન્દઃ । વૃષ્ણિર્ વયો વિશાલં છન્દઃ । પુરુષો વયસ્ તન્દ્રં છન્દઃ । વ્યાઘ્રો વયો ઽનાધૃષ્ટં છન્દઃ । સિꣳહો વયશ્ છદિશ્ છન્દઃ । પષ્ઠવાડ્ વયો બૃહતી છન્દઃ । ઽ ઉક્ષા વયઃ કકુપ્ છન્દઃ । ઽ ઋષભો વયઃ સતોબૃહતી છન્દઃ
અનડ્વાન્ વયઃ પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ધેનુર્ વયો જગતી છન્દઃ । ત્ર્યવિર્ વયસ્ ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ । દિત્યવાડ્ વયો વિરાટ્ છન્દઃ । પઞ્ચાવિર્ વયો ગાયત્રી છન્દઃ । ત્રિવત્સો વય ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । તુર્યવાડ્ વયો ઽનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । [ લોકં પૃણ છિદ્રં પૃણાથો સીદ ધ્રુવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિર્ અસ્મિન્ યોનાવ્ અસીષદન્ । તા અસ્ય સૂદદોહસઃ સોમꣳ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મન્ દેવાનાં વિશસ્ ત્રિષ્વ્ આ રોચને દિવઃ । ઇન્દ્રં વિશ્વા અવીવૃધન્ત્ સમુદ્રવ્યચસં ગિરઃ । રથીતમꣳ રથીનાં વાજાનાꣳ સત્પતિં પતિમ્ ॥ ]???
પુછર વગરનો વાછરડો વાયઃ છે, પંક્તિ, છંદ છે. ગાય વાયઃ છે, જગતી, છંદ છે. ત્રણ વર્ષનો વાયઃ છે, તૃષ્ટુપ, છંદ છે. બે વર્ષનો વાયઃ છે, વિરાટ, છંદ છે. પાંચ વર્ષનો વાયઃ છે, ગાયત્રી, છંદ છે. ત્રણ વાછરડાવાળો વાયઃ છે, ઉષ્ણિક, છંદ છે. ચાર વર્ષનો વાયઃ છે, અનુષ્ટુપ, છંદ છે.
ઇન્દ્રાગ્ની ઽ અવ્યથમાનામ્ ઇષ્ટકાં દૃꣳહતં યુવમ્ । પૃષ્ઠેન દ્યાવાપૃથિવી ઽ અન્તરિક્ષં ચ વિબાધસે
ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, અવિચલ ઇષ્ટક બનાવો. તેના પૃષ્ઠથી દ્યાવાપૃથ્વી અને મધ્યાકાશને આધાર આપો.
વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે વ્યચસ્વતીં પ્રથસ્વતીમ્ અન્તરિક્ષં યચ્છાન્તરિક્ષં દૃꣳહાન્તરિક્ષં મા હિꣳસીઃ । વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાયોદાનાય પ્રતિષ્ઠાયૈ ચરિત્રાય । વાયુષ્ ટ્વાભિ પાતુ મહ્યા સ્વસ્ત્યા છર્દિષા શંતમેન તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ
વિશ્વકર્મા તને મધ્યાકાશના પૃષ્ઠ પર પ્રકાશમાન અને વ્યાપક બેસાડે. મધ્યાકાશને ધાર, સ્થાપિત કર, અને નુકસાન ન કર. બધાં માટે, શ્વાસ માટે, નીચા શ્વાસ માટે, વ્યાપક શ્વાસ માટે, ઉપરના શ્વાસ માટે, સ્થિરતા માટે, વર્તન માટે. વાયુ તને મહાનતા, કલ્યાણ, ઢાલ, શાંતિથી રક્ષે; એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
રાજ્ઞ્ય્ અસિ પ્રાચી દિક્ । વિરાડ્ અસિ દક્ષિણા દિક્ । સમ્રાડ્ અસિ પ્રતીચી દિક્ । સ્વરાડ્ અસ્ય્ ઉદીચી દિક્ । અધિપત્ન્ય્ અસિ બૃહતી દિક્
તુ રાણી છે, પૂર્વ દિશા. તુ વિરાટ છે, દક્ષિણ દિશા. તુ સમ્રાટ છે, પશ્ચિમ દિશા. તુ સ્વરાટ છે, ઉત્તર દિશા. તુ અધિપતિ છે, મહાન દિશા.
વિશ્વકર્મા ત્વા સાદયત્વ્ અન્તરિક્ષસ્ય પૃષ્ઠે જ્યોતિષ્મતીમ્ । વિશ્વસ્મૈ પ્રાણાયાપાનાય વ્યાનાય વિશ્વં જ્યોતિર્ યચ્છ । વાયુષ્ટે ઽધિપતિસ્ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવા સીદ
વિશ્વકર્મા તને મધ્યાકાશના પૃષ્ઠ પર તેજસ્વી બેસાડે. બધાં માટે, શ્વાસ માટે, નીચા શ્વાસ માટે, વ્યાપક શ્વાસ માટે, સર્વ પ્રકાશ આપ. વાયુ તારો અધિપતિ છે; એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
નભશ્ ચ નભસ્યશ્ ચ વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષો સિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે વાર્ષિકાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાનાઽ ઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવા ઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
નભ અને નભસ્ય એ વરસાદી ઋતુઓ છે; તું અગ્નિના આંતરિક જોડાણ છે. દ્યાવાપૃથ્વી તૈયાર થાય, પાણી અને ઔષધિ તૈયાર થાય, અગ્નિ અલગથી, શ્રેષ્ઠતા અને દૃઢ વ્રત સાથે તૈયાર થાય. જે અગ્નિ દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચે જોડાયેલા છે, આ વરસાદી ઋતુઓ તૈયાર થાય, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે. એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
ઇષશ્ ચોર્જશ્ ચ શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અગ્નેર્ અન્તઃશ્લેષોઽસિ કલ્પેતાં દ્યાવાપૃથિવી કલ્પન્તામ્ આપ ઽ ઓષધયઃ કલ્પન્તામ્ અગ્નયઃ પૃથઙ્ નમ જ્યૈષ્ઠ્યાય સવ્રતાઃ । યે ઽ અગ્નયઃ સમનસોઽન્તરા દ્યાવાપૃથિવી ઽ ઇમે શારદાવ્ ઋતૂ ઽ અભિકલ્પમાના ઽઇન્દ્રમ્ ઇવ દેવાઽ અભિસં વિશન્તુ તયા દેવતયાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવે સીદતમ્
ઇષ અને ઉર્જા એ શરદ ઋતુઓ છે; તું અગ્નિના આંતરિક જોડાણ છે. દ્યાવાપૃથ્વી તૈયાર થાય, પાણી અને ઔષધિ તૈયાર થાય, અગ્નિ અલગથી, શ્રેષ્ઠતા અને દૃઢ વ્રત સાથે તૈયાર થાય. જે અગ્નિ દ્યાવાપૃથ્વી વચ્ચે જોડાયેલા છે, આ શરદ ઋતુઓ તૈયાર થાય, દેવો ઇન્દ્રની જેમ પ્રવેશ કરે. એ દેવત્વ સાથે, ઓ અંગિરસ, દૃઢ બેસો.
આયુર્ મે પાહિ । પ્રાણં મે પાહિ । અપાનં મે પાહિ । વ્યાનં મે પાહિ । ચક્ષુર્ મે પાહિ । શ્રોત્રં મે પાહિ । વાચં મે પિન્વ । મનો મે જિન્વ । આત્માનં મે પાહિ । જ્યોતિર્ મે યચ્છ
મારો આયુષ્ય બચાવો. મારું શ્વાસ બચાવો. મારું અપાન બચાવો. મારું વ્યાન બચાવો. મારી નજર બચાવો. મારું સાંભળવું બચાવો. મારી વાણી સમૃદ્ધ કરો. મારું મન મજબૂત કરો. મારું આત્મા બચાવો. મને પ્રકાશ આપો.
મા છન્દઃ । પ્રમા છન્દઃ । પ્રતિમા છન્દઃ । ઽ અસ્રીવયશ્ છન્દઃ । પઙ્ક્તિશ્ છન્દઃ । ઽ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ । બૃહતી છન્દઃ । ઽઅનુષ્ટુપ્ છન્દઃ । વિરાટ્ છન્દઃ । ગાયત્રી છન્દઃ । ત્રિષ્ટુપ્ છન્દઃ । જગતી છન્દઃ
મા છંદ છે. પ્રમા છંદ છે. પ્રતિમા છંદ છે. અશ્રીવય છંદ છે. પંક્તિ છંદ છે. ઉષ્ણિક છંદ છે. બૃહતી છંદ છે. અનુષ્ઠુપ છંદ છે. વિરાટ છંદ છે. ગાયત્રી છંદ છે. તૃષ્ટુપ છંદ છે. જગતી છંદ છે.
અપાં ત્વેમન્ત્ સાદયામિ । અપાં ત્વોદ્મન્ત્ સાદયામિ । અપાં ત્વા ભસ્મન્ત્ સાદયામિ । અપાં ત્વા જ્યોતિષિ સાદયામિ । અપાં ત્વાયને સાદયામિ । અર્ણવે ત્વા સદને સાદયામિ । સમુદ્રે ત્વા સદને સાદયામિ । સરિરે ત્વા સદને સાદયામિ । અપાં ત્વા ક્ષયે સાદયામિ । અપાં ત્વા સધિષિ સાદયામિ । અપાં ત્વા સદને સાદયામિ । અપાં ત્વા સધસ્થે સાદયામિ । અપાં ત્વા યોનૌ સાદયામિ । અપાં ત્વા પુરીષે સાદયામિ । અપાં ત્વા પાથસિ સાદયામિ । ગાયત્રેણ ત્વા છન્દસા સાદયામિ । ત્રૈષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ । જાગતેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ । આનુષ્ટુભેન ત્વા છન્દસા સાદયામિ । પાશ્રૂન ત્વા છન્દસા સાદયામિ
હું તને પાણીના અંતમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના મધ્યમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના ભસ્મમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના પ્રકાશમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના પ્રવાહમાં સ્થિર કરું છું; હું તને સમુદ્રના નિવાસમાં સ્થિર કરું છું; હું તને દરિયાના નિવાસમાં સ્થિર કરું છું; હું તને શરીરના નિવાસમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના નિવાસમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના આસન પર સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના નિવાસમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના સ્થાનમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના ગર્ભમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના ગંદમાં સ્થિર કરું છું; હું તને પાણીના માર્ગમાં સ્થિર કરું છું; હું તને ગાયત્રી છંદથી સ્થિર કરું છું; હું તને ત્રૈષ્ટુભ છંદથી સ્થિર કરું છું; હું તને જગતી છંદથી સ્થિર કરું છું; હું તને અનુષ્ટુભ છંદથી સ્થિર કરું છું; હું તને પાશ્રુ છંદથી સ્થિર કરું છું.
સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ દેવૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા । સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ વસુભિઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા । સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂ રુદ્રૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા । સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ આદિત્યૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા । સજૂર્ ઋતુભિઃ સજૂર્ વિધાભિઃ સજૂર્ વિશ્વૈર્ દેવૈઃ સજૂર્ દેવૈર્ વયોનાધૈર્ અગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાયાશ્વિનાધ્વર્યૂ સાદયતામ્ ઇહ ત્વા
ઋતુઓ સાથે, રૂપો સાથે, દેવો સાથે, યોનિના અધિપતિઓ સાથે, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે, અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે. ઋતુઓ સાથે, રૂપો સાથે, વસુઓ સાથે, દેવો સાથે, યોનિના અધિપતિઓ સાથે, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે, અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે. ઋતુઓ સાથે, રૂપો સાથે, રુદ્રો સાથે, દેવો સાથે, યોનિના અધિપતિઓ સાથે, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે, અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે. ઋતુઓ સાથે, રૂપો સાથે, આદિત્યો સાથે, દેવો સાથે, યોનિના અધિપતિઓ સાથે, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે, અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે. ઋતુઓ સાથે, રૂપો સાથે, બધા દેવો સાથે, દેવો સાથે, યોનિના અધિપતિઓ સાથે, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે, અશ્વિન યજ્ઞકર્તા તને અહીં બેસાડે.
મસ્તક વાયઃ છે, પ્રજાપતિ, છંદ છે. ક્ષત્ર વાયઃ છે, મયંદ, છંદ છે. આધાર વાયઃ છે, અધિપતિ, છંદ છે. વિશ્વકર્મા વાયઃ છે, પરમેષ્ઠી, છંદ છે. નિવાસ વાયઃ છે, વિવલમ, છંદ છે. શક્તિશાળી વાયઃ છે, વિશાળ, છંદ છે. પુરુષ વાયઃ છે, તંદ્રા, છંદ છે. વાઘ વાયઃ છે, અનાધૃષ્ટ, છંદ છે. સિંહ વાયઃ છે, છદિ, છંદ છે. પષ્ટવાડ વાયઃ છે, બૃહતી, છંદ છે. વાછરડો વાયઃ છે, કકુપ, છંદ છે. ઋષભ વાયઃ છે, સતોબૃહતી, છંદ છે.