ઉદ્ ઉત્તમં વરુણ પાશમ્ અસ્મદ્ અવાધમં વિ મધ્યમꣳ શ્રથાય । અથા વયમ્ આદિત્ય વ્રતે તવાનાગસો ઽ અદિતયે સ્યામ
હે વરુણ, અમારાથી તારો સર્વોચ્ચ બંધન દૂર કર, મધ્યમ બંધન ઢીલું કર અને નીચલું પણ હટાવી દે; પછી, હે આદિત્ય, અમે નિર્દોષ રહીને તારા સત્યના નિયમમાં અને અદિતિમાં સામેલ થાં.
અગ્રે બૃહન્ન્ ઉષસામૂર્ધ્વો ઽ અસ્થાન્ નિર્જગન્વાન્ તમસો જ્યોતિષાગાત્ । અગ્નિર્ ભાનુના રુશતા સ્વઙ્ગ ઽ આ જાતો વિશ્વા સદ્માન્ય્ અપ્રાઃ
પ્રભાતોમાં સર્વોચ્ચ અને મહાન બની, તે અંધકાર દૂર કરીને પ્રકાશ સાથે આવ્યો; અગ્નિ પોતાના તેજથી ઝગમગતો જન્મ્યો અને બધાં ઘર ભરી દીધાં.
હꣳસઃ શુચિષદ્ વસુર્ અન્તરિક્ષસદ્ હોતા વેદિષદ્ અતિથિર્ દુરોણસત્ । નૃષદ્ વરસદ્ ઋતસદ્ વ્યોમસદ્ અબ્જા ગોજા ઽ ઋતજા અદ્રિજા ઽ ઋતમ્ બૃહત્
હંસ શુદ્ધિમાં વસે છે, ધન આપનાર મધ્યઆકાશમાં છે, યજ્ઞકર્તા વેદિ પર છે, મહેમાન ઘરનાં આંગણે છે; તે મનુષ્યોમાં, દેવોમાં, સત્યમાં, આકાશમાં, જળમાં, ગાયમાં, સત્યમાં અને પર્વતોમાં જન્મે છે—મહાન સત્ય.
સીદ ત્વં માતુર્ અસ્યા ઽ ઉપસ્થે વિશ્વાન્ય્ અગ્ને વયુનાનિ વિદ્વાન્ । મૈનાં તપસા માર્ચિષાઽભિશોચીર્ અન્તર્ અસ્યાꣳ શુક્રજ્યોતિર્ વિ ભાહિ
હે અગ્નિ, તું આ માતાની ગોદમાં બેસ, બધાં માર્ગો જાણે છે; તારા તાપથી કે જ્વાળાથી તેને દાઝાવું નહીં—તેની અંદર તેજસ્વી પ્રકાશ બનીને ઝગમગ.
અન્તર્ અગ્ને રુચા ત્વમ્ ઉખાયાઃ સદને સ્વે । તસ્યાસ્ ત્વꣳ હરસા તપન્ જાતવેદઃ શિવો ભવ
હે અગ્નિ, તું તારા તેજથી ચુલ્હાની જગ્યાએ અંદર વસ; તારી શક્તિથી, તેજથી, હે જાતવેદ, શુભ બની રહે.
શિવો ભૂત્વા મહ્યમ્ અગ્નેઽ અથો સીદ શિવસ્ ત્વમ્ । શિવઃ કૃત્વા દિશઃ સર્વાઃ સ્વં યોનિમ્ ઇહાસદઃ
હે અગ્નિ, તું શુભ બનીને મારા માટે અહીં બેસ; તું સર્વ દિશાઓને શુભ બનાવી દે અને તારા મૂળમાં અહીં સ્થિર થા.
દિવસ્ પરિ પ્રથમં જજ્ઞે ઽ અગ્નિર્ અસ્માદ્ દ્વિતીયં પરિ જાતવેદાઃ । તૃતીયમ્ અપ્સુ નૃમણા ઽ અજસ્રમ્ ઇન્ધાન ઽ એનં જરતે સ્વાધીઃ
અગ્નિ પ્રથમ આકાશમાંથી જન્મ્યો, ત્યાર પછી જાતવેદ ત્યાંથી બીજું જન્મ્યો; ત્રીજું, મનુષ્યો સાથે, તે જળમાં હંમેશાં પ્રગટે છે—જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તે તેને પોષે છે.
વિદ્મા તે ઽ અગ્ને ત્રેધા ત્રયાણિ વિદ્મા તે ધામ વિભૃતા પુરુત્રા । વિદ્મા તે નામ પરમં ગુહા યદ્ વિદ્મા તમ્ ઉત્સં યત ઽ આજગન્થ
હે અગ્નિ, અમે તારા ત્રણ સ્વરૂપો જાણીએ છીએ; તારા અનેક સ્થાનો જાણીએ છીએ; તું જેનું પરમ નામ ગુપ્ત છે, તે પણ જાણીએ છીએ—હા, તે મૂળ પણ જાણીએ છીએ, જ્યાંથી તું આવ્યો છે.
સમુદ્રે ત્વા નૃમણા ઽ અપ્સ્વ્ અન્તર્ નૃચક્ષા ઽ ઈધે દિવો અગ્ન ઽ ઊધન્ । તૃતીયે ત્વા રજસિ તસ્થિવાꣳસમ્ અપામ્ ઉપસ્થે મહિષા ઽ અવર્ધન્
હે અગ્નિ, તું સમુદ્રમાં, જળમાં, મનુષ્યો સાથે, અને આકાશના સ્તનમાંથી પ્રગટે છે; ત્રીજા પ્રદેશમાં તું ઊભો છે, અને જળની ગોદમાં મહાનોએ તને વધાર્યો છે.
અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધો ઽ અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ
અગ્નિ ગર્જના કરી, જેમ આકાશ વીજવે છે; ધરતી કંપી, વનસ્પતિઓ શોભી ઉઠી; નવજાત, પ્રગટ થઈને, તેણે પોતાને જાહેર કર્યો—તે આકાશ અને ધરતી વચ્ચે પોતાના તેજથી ઝગમગે છે.
શ્રીણામ્ ઉદારો ધરુણો રયીણાં મનીષાણાં પ્રાર્પણઃ સોમગોપાઃ । વસુઃ સૂનુઃ સહસો ઽ અપ્સુ રાજા વિ ભાત્ય્ અગ્ર ઽ ઉષસામ્ ઇધાનઃ
તે ધનનો ઉદાર આધાર છે, ખજાનાનો આધાર છે, જ્ઞાનનો સ્ત્રોત છે, સોમનો રક્ષક છે; શક્તિનો પુત્ર, જળમાં રાજા, અગ્નિ પ્રભાતોમાં પ્રગટ થઈને આગળ ઝગમગે છે.
વિશ્વસ્ય કેતુર્ ભુવનસ્ય ગર્ભઽ આ રોદસી ઽ અપૃણાજ્ જાયમાનઃ । વીડું ચિદ્ અદ્રિમ્ અભિનત્ પરાયઞ્ જના યદ્ અગ્નિમ્ અયજન્ત પઞ્ચ
તે સર્વનો પ્રકાશ છે, જગતનો બીજ છે; જન્મીને, તેણે આકાશ અને ધરતી ભરી દીધી; પર્વત જેવા કિલ્લા તોડી, તે આગળ વધ્યો, જ્યારે લોકોએ અગ્નિને પાંચ રીતે પૂજ્યો.
ઉશિક્ પાવકો અરતિઃ સુમેધા મર્ત્યેષ્વ્ અગ્નિર્ અમૃતો નિ ધાયિ । ઇયર્તિ ધૂમમ્ અરુષં ભરિભ્રદ્ ઉચ્ છુક્રેણ શોચિષા દ્યામ્ ઇનક્ષન્
પવિત્ર, તેજસ્વી, અશ્રમ, બુદ્ધિશાળી અગ્નિ, મરતાંમાં અમર, સ્થાપિત થયો છે; તે લાલ ધૂમો ઉઠાવે છે, તેને વહન કરે છે, અને પોતાના તેજથી આકાશને સ્પર્શે છે.
દૃશાનો રુક્મ ઽ ઉર્વ્યા વ્યદ્યૌદ્ દુર્મર્ષમ્ આયુઃ શ્રિયે રુચાનઃ । અગ્નિર્ અમૃતો ઽ અભવદ્ વયોભિર્ યદ્ એનં દ્યૌર્ જનયત્ સુરેતાઃ
તે ઝગમગતો, પોતાના તેજથી વિશાળ ધરતીને શોભાવે છે, જેને સહન કરવું મુશ્કેલ છે, તે કીર્તિ માટે તેજસ્વી છે; અમર અગ્નિ યુવાન થયો, જ્યારે બીજથી ભરપૂર આકાશે તેને જન્મ આપ્યો.
યસ્ તે અદ્ય કૃણવદ્ ભદ્રશોચેઽપૂપં દેવ ઘૃતવન્તમ્ અગ્ને । પ્ર તં નય પ્રતરં વસ્યો ઽ અચ્છાભિ સુમ્નં દેવભક્તં યવિષ્ઠ
હે અગ્નિ, આજે જે કોઈ તારા માટે ઘીથી ભડકતું શુભ અર્પણ કરે છે, તે અર્પણને તું સીધું ધન, કૃપા અને દેવોના આશીર્વાદ સુધી પહોંચાડ, હે યુવાન.
આ તં ભજ સૌશ્રવસેષ્વ્ અગ્ન ઽ ઉક્થ ઽ ઉક્થ ઽ આ ભજ શસ્યમાને । પ્રિયઃ સૂર્યે પ્રિયો ઽ અગ્ના ભવાત્ય્ ઉજ્ જાતેન ભિનદદ્ ઉજ્ જનિત્વૈઃ
હે અગ્નિ, તે પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિ સાથે વહેંચ, જેનું સ્તુતિમાં ગાન થાય છે—પ્રશંસા પામેલી સ્તુતિમાં ભાગ લે; જે સૂર્યને અને અગ્નિને પ્રિય છે, જે જન્મીને ફાટી નીકળે છે, અને જન્મથી બધું ખોલી નાખે છે.
ત્વામ્ અગ્ને યજમાના ઽ અનુ દ્યૂન્ વિશ્વા વસુ દધિરે વાર્યાણિ । ત્વયા સહ દ્રવિણમ્ ઇચ્છમાના વ્રજં ગોમન્તમ્ ઉશિજો વિ વવ્રુઃ
હે અગ્નિ, યજ્ઞ કરનારોએ તમામ શુભ સંપત્તિઓ તારા પર વિશ્વાસપૂર્વક સોંપી છે; ધન મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, તેઓ તારી સાથે મળીને ગાયોથી ભરેલા સ્થળે ગયા છે.
અસ્તાવ્ય્ અગ્નિર્ નરાꣳ સુશેવો વૈશ્વાનર ઽ ઋષિભિઃ સોમગોપાઃ । અદ્વેષે દ્યાવાપૃથિવી હુવેમ દેવા ધત્ત રયિમ્ અસ્મે સુવીરમ્
માણસોમાં સૌમ્ય અને સર્વવ્યાપી અગ્નિ, જે ઋષિઓ અને સોમના રક્ષકો સાથે છે, તે સ્થિર રહે; આપણે આકાશ અને ધરતીને દ્વેષ વિના પોકારીએ; હે દેવો, અમને ધન અને વીરતા આપો.
સમિધાગ્નિં દુવસ્યત ઘૃતૈર્ બોધયતાતિથિમ્ । આસ્મિન્ હવ્યા જુહોતન
અગ્નિને સમિધથી સન્માન કરો, ઘીથી આતિથ્ય આપો; તેમાં હવન કરો.
ઉદ્ ઉ ત્વા વિશ્વે દેવા ઽ અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ । સ નો ભવ શિવસ્ ત્વꣳ સુપ્રતીકો વિભાવસુઃ
હે અગ્નિ, બધા દેવતાઓ તને પોતાના મનથી ઊંચા કરે; તું અમારે માટે શુભ અને સુંદર રૂપવાળો, તેજસ્વી બની રહે.
પ્રેદ્ અગ્ને જ્યોતિષ્માન્ યાહિ શિવેભિર્ અર્ચિભિષ્ ટ્વમ્ । બૃહદ્ભિર્ ભાનુભિર્ ભાસન્ મા હિꣳસીસ્ તન્વા પ્રજાઃ
હે અગ્નિ, તું પ્રકાશથી તેજમાન થઈ શુભ જ્વાળાઓ સાથે આગળ વધ; મહાન કિરણો અને તેજથી, અમારાં સંતાનો કે શરીરને કોઈ હાનિ ન કર.
અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધો ઽ અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ
અગ્નિ ગર્જના કરી, આકાશ જેવી ગર્જના; ધરતી કંપી ઉઠી, વનસ્પતિઓ શોભી ઉઠી; તું તાજો જન્મેલો, પ્રગટ થઈ, આકાશ અને ધરતી વચ્ચે તેજથી ઝળહળી ઉઠ્યો.
પ્ર-પ્રાયમ્ અગ્નિર્ ભરતસ્ય શૃણ્વે વિ યત્ સૂર્યો ન રોચતે બૃહદ્ ભાઃ । અભિ યઃ પૂરું પૃતનાસુ તસ્થઉ દીદાય દૈવ્યો ઽ અતિથિઃ શિવો નઃ
ભરતના અગ્નિની કીર્તિ પ્રસિદ્ધ છે, જ્યારે સૂર્યનું મહાન પ્રકાશ પણ ન ચમકે; જે પુરૂ માટે યુદ્ધમાં અડગ રહ્યો, એ દૈવી અતિથિ અમારે માટે શુભ બનીને પ્રકાશિત થયો.
આપો દેવીઃ પ્રતિ ગૃભ્ણીત ભસ્મૈતત્ સ્યોને કૃણુધ્વꣳ સુરભા ઽ ઉ લોકે । તસ્મૈ નમન્તાં જનયઃ સુપત્નીર્ માતેવ પુત્રં બિભૃતાપ્સ્વ્ એનત્
હે દિવ્ય જળો, આ પવિત્ર ભસ્મ સ્વીકારો; તેને સુખદ અને સુગંધિત બનાવો; બધા કુળો તેને નમન કરે, તે સારા જીવનસાથીઓ પેદા કરે; જેમ માતા પુત્રને વહન કરે, તેમ પાપને જળમાં લઈ જાવ.
અપ્સ્વ્ અગ્ને સધિષ્ ટવ સૌષધીર્ અનુ રુધ્યસે । ગર્ભૈ સન્ જાયસે પુનઃ
હે અગ્નિ, તું જળમાં અને ઔષધિઓ સાથે વસે છે; તું તેમનાં ગર્ભમાંથી ફરીથી જન્મે છે.
ગર્ભોઽઅસ્ય્ ઓષધીનાં ગર્ભો વનસ્પતીનામ્ । ગર્ભો વિશ્વસ્ય ભૂતસ્યાગ્ને ગર્ભોઽઅપામ્ અસિ
તું વનસ્પતિઓનો ગર્ભ છે, વૃક્ષોનો ગર્ભ છે, સર્વ જીવનો ગર્ભ છે, હે અગ્નિ, તું જળનો પણ ગર્ભ છે.
પ્રસદ્ય ભસ્મના યોનિમ્ અપશ્ ચ પૃથિવીમ્ અગ્ને । સꣳસૃજ્ય માતૃભિષ્ ટ્વં જ્યોતિષ્માન્ પુનર્ આસદઃ
ભસ્મથી તારા ગર્ભમાં, જળ અને ધરતીમાં પ્રવેશ કરીને, હે અગ્નિ, તું તેજસ્વી બનીને તારી માતાઓ સાથે ફરીથી બેઠો છે.
પુનર્ આસદ્ય સદનમ્ અપશ્ ચ પૃથિવીમ્ અગ્ને । શેષે માતુર્ યથોપસ્થે ઽન્તર્ અસ્યાꣳ શિવતમઃ
પછી ફરીથી તારા સ્થાન પર, જળ અને ધરતીમાં પાછો આવી, હે અગ્નિ, તું માતાના કોળમાં જેમ, તેમ સૌથી શુભ બનીને therein રહે છે.
પુનર્ ઊર્જા નિવર્તસ્વ પુનર્ અગ્ન ઽ ઇષાયુષા । પુનર્ નઃ પાહ્ય્ અꣳહસઃ
પુનઃ તું પોષણ સાથે પાછો આવ, હે અગ્નિ, ખોરાક અને આયુષ્ય સાથે પાછો આવ; અમને ફરીથી દુઃખથી બચાવ.
સહ રય્યા નિ વર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા । વિશ્વપ્સ્ન્યા વિશ્વતસ્ પરિ
ધન સાથે પાછો આવ, હે અગ્નિ, પોષણથી સમૃદ્ધ થા; સર્વત્ર, દરેક દિશામાં પ્રસરી જા.