નક્તોષાસા સમનસા વિરૂપે ધાપયેતે શિશુમ્ એકꣳ સમીચી । દ્યાવાક્ષામા રુક્મો ઽ અન્તર્ વિ ભાતિ દેવા ઽ અગ્નિં ધારયન્ દ્રવિણોદાઃ
રાત અને સવાર, સ્વરૂપે જુદી હોવા છતાં મનથી એક, એક જ સંતાનને સાથે પોષે છે; આકાશ અને ધરતી, સોનેરી, અંદર ઝળકે છે, દેવતાઓ, ધન આપનાર, અગ્નિને આધાર આપે છે.
વિશ્વા રૂપાણિ પ્રતિ મુઞ્ચતે કવિઃ પ્રાસાવીદ્ ભદ્રં દ્વિપદે ચતુષ્પદે । વિ નાકમ્ અખ્યત્ સવિતા વરેણ્યોઽનુ પ્રયાણમ્ ઉષસો વિ રાજતિ
મુનિ બધા રૂપ ધારણ કરે છે, તે બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાને કલ્યાણ આપે છે; પૂજ્ય સવિતા સર્વોચ્ચ સ્થાન બતાવે છે, અને ઉષા સાથે ઝળકે છે.
સુપર્ણોઽસિ ગરુત્માꣳસ્ ત્રિવૃત્ તે શિરો ગાયત્રં ચક્ષુર્ બૃહદ્રથન્તરે પક્ષૌ । સ્તોમ ઽ આત્મા છન્દાꣳસ્ય્ અઙ્ગાનિ યજૂꣳષિ નામ । સામ તે તનૂર્ વામદેવ્યં યજ્ઞાયજ્ઞિયં પુચ્છં ધિષ્ણ્યાઃ શફાઃ । સુપર્ણો ઽસિ ગરુત્માન્ દિવં ગચ્છ સ્વઃ પત
તું તેજસ્વી સુપર્ણ, ગરુડ છે; તારો માથું ત્રણ ભાગે છે, તારી આંખ ગાયત્રી છે, પાંખો બૃહદ્રથંતર છે; સ્તુતિ તારી આત્મા છે, છંદો તારા અંગો છે, યજ્ઞ તું નામ છે; સામ તું શરીર છે, વામદેવ તારી પૂંછ છે, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, પીઠ તારા જાંઘ છે, નખ તારા પગ છે; તું તેજસ્વી સુપર્ણ, ગરુડ છે—દિવમાં જા, સ્વર્ગ તરફ ઉડી જા.
અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધોઽ અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ
અગ્નિ ગર્જના કરે છે, આકાશની જેમ ગર્જે છે; ધરતી કંપે છે, વનસ્પતિઓ શોભાયમાન થાય છે; તરત જન્મેલો, તે પ્રજ્વલિત થાય છે, અને પોતાના તેજથી આકાશ અને ધરતી વચ્ચે ઝળકે છે.
અગ્નેઽભ્યાવર્તિન્ન્ અભિ મા નિ વર્તસ્વાયુષા વર્ચસા પ્રજયા ધનેન । સન્યા મેધયા રય્યા પોષેણ
હે અગ્નિ, અમારું તરફ પાછું આવ, અમાથી દૂર ન જા; આયુષ્ય, તેજ, સંતાન અને ધન સાથે, બુદ્ધિ, સંપત્તિ અને પોષણ સાથે.
અગ્ને ઽ અઙ્ગિરઃ શતં તે સન્ત્વાવૃતઃ સહસ્રં ત ઽ ઉપાવૃતઃ । અધા પોષસ્ય પોષેણ પુનર્ નો નષ્ટમ્ આ કૃધિ પુનર્ નો રયિમ્ આ કૃધિ
હે અગ્નિ, અંગિરસ, તારા ખુલ્લા ભાગો સો થાય અને ઢંકાયેલા હજાર થાય; પછી, વધુને વધુ પોષણથી, અમારું ગુમાવેલું પાછું આપ, અમને સંપત્તિ પાછી આપ.
પુનર્ ઊર્જા નિ વર્તસ્વ પુનર્ અગ્ન ઽ ઇષાયુષા । પુનર્ નઃ પાહ્ય્ અꣳહસઃ
પોષણ સાથે ફરી પાછો આવ, હે અગ્નિ, ભોજન અને આયુષ્ય સાથે પાછો આવ; અમને ફરી દુઃખથી બચાવ.
સહ રય્યા નિ વર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા । વિશ્વપ્સ્ન્યા વિશ્વતસ્ પરિ
હે અગ્નિ, તું ધન સાથે પાછો વળ, સર્વત્રથી પોષણથી સમૃદ્ધિ પામ અને બધું ઘેરી લે.
આ ત્વાહાર્ષમ્ અન્તર્ અભૂર્ ધ્રુવસ્ તિષ્ઠાવિચાચલિઃ । વિશસ્ ત્વા સર્વા વાઞ્છન્તુ મા ત્વદ્ રાષ્ટ્રમ્ અધિ ભ્રશત્
હું તને ધરતીની અંદરથી અહીં લાવ્યો છું, તું અડગ અને અચળ રહીશ; બધા લોકો તને ઇચ્છે, અને તારા રાજ્યમાંથી ક્યારેય તું દૂર ન થ.
ઉદ્ ઉત્તમં વરુણ પાશમ્ અસ્મદ્ અવાધમં વિ મધ્યમꣳ શ્રથાય । અથા વયમ્ આદિત્ય વ્રતે તવાનાગસો ઽ અદિતયે સ્યામ
હે વરુણ, અમારાથી તારો સર્વોચ્ચ બંધન દૂર કર, મધ્યમ બંધન ઢીલું કર અને નીચલું પણ હટાવી દે; પછી, હે આદિત્ય, અમે નિર્દોષ રહીને તારા સત્યના નિયમમાં અને અદિતિમાં સામેલ થાં.
અગ્રે બૃહન્ન્ ઉષસામૂર્ધ્વો ઽ અસ્થાન્ નિર્જગન્વાન્ તમસો જ્યોતિષાગાત્ । અગ્નિર્ ભાનુના રુશતા સ્વઙ્ગ ઽ આ જાતો વિશ્વા સદ્માન્ય્ અપ્રાઃ
પ્રભાતોમાં સર્વોચ્ચ અને મહાન બની, તે અંધકાર દૂર કરીને પ્રકાશ સાથે આવ્યો; અગ્નિ પોતાના તેજથી ઝગમગતો જન્મ્યો અને બધાં ઘર ભરી દીધાં.
હꣳસઃ શુચિષદ્ વસુર્ અન્તરિક્ષસદ્ હોતા વેદિષદ્ અતિથિર્ દુરોણસત્ । નૃષદ્ વરસદ્ ઋતસદ્ વ્યોમસદ્ અબ્જા ગોજા ઽ ઋતજા અદ્રિજા ઽ ઋતમ્ બૃહત્
હંસ શુદ્ધિમાં વસે છે, ધન આપનાર મધ્યઆકાશમાં છે, યજ્ઞકર્તા વેદિ પર છે, મહેમાન ઘરનાં આંગણે છે; તે મનુષ્યોમાં, દેવોમાં, સત્યમાં, આકાશમાં, જળમાં, ગાયમાં, સત્યમાં અને પર્વતોમાં જન્મે છે—મહાન સત્ય.
સીદ ત્વં માતુર્ અસ્યા ઽ ઉપસ્થે વિશ્વાન્ય્ અગ્ને વયુનાનિ વિદ્વાન્ । મૈનાં તપસા માર્ચિષાઽભિશોચીર્ અન્તર્ અસ્યાꣳ શુક્રજ્યોતિર્ વિ ભાહિ
હે અગ્નિ, તું આ માતાની ગોદમાં બેસ, બધાં માર્ગો જાણે છે; તારા તાપથી કે જ્વાળાથી તેને દાઝાવું નહીં—તેની અંદર તેજસ્વી પ્રકાશ બનીને ઝગમગ.
અન્તર્ અગ્ને રુચા ત્વમ્ ઉખાયાઃ સદને સ્વે । તસ્યાસ્ ત્વꣳ હરસા તપન્ જાતવેદઃ શિવો ભવ
હે અગ્નિ, તું તારા તેજથી ચુલ્હાની જગ્યાએ અંદર વસ; તારી શક્તિથી, તેજથી, હે જાતવેદ, શુભ બની રહે.
શિવો ભૂત્વા મહ્યમ્ અગ્નેઽ અથો સીદ શિવસ્ ત્વમ્ । શિવઃ કૃત્વા દિશઃ સર્વાઃ સ્વં યોનિમ્ ઇહાસદઃ
હે અગ્નિ, તું શુભ બનીને મારા માટે અહીં બેસ; તું સર્વ દિશાઓને શુભ બનાવી દે અને તારા મૂળમાં અહીં સ્થિર થા.
દિવસ્ પરિ પ્રથમં જજ્ઞે ઽ અગ્નિર્ અસ્માદ્ દ્વિતીયં પરિ જાતવેદાઃ । તૃતીયમ્ અપ્સુ નૃમણા ઽ અજસ્રમ્ ઇન્ધાન ઽ એનં જરતે સ્વાધીઃ
અગ્નિ પ્રથમ આકાશમાંથી જન્મ્યો, ત્યાર પછી જાતવેદ ત્યાંથી બીજું જન્મ્યો; ત્રીજું, મનુષ્યો સાથે, તે જળમાં હંમેશાં પ્રગટે છે—જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તે તેને પોષે છે.
વિદ્મા તે ઽ અગ્ને ત્રેધા ત્રયાણિ વિદ્મા તે ધામ વિભૃતા પુરુત્રા । વિદ્મા તે નામ પરમં ગુહા યદ્ વિદ્મા તમ્ ઉત્સં યત ઽ આજગન્થ
હે અગ્નિ, અમે તારા ત્રણ સ્વરૂપો જાણીએ છીએ; તારા અનેક સ્થાનો જાણીએ છીએ; તું જેનું પરમ નામ ગુપ્ત છે, તે પણ જાણીએ છીએ—હા, તે મૂળ પણ જાણીએ છીએ, જ્યાંથી તું આવ્યો છે.
સમુદ્રે ત્વા નૃમણા ઽ અપ્સ્વ્ અન્તર્ નૃચક્ષા ઽ ઈધે દિવો અગ્ન ઽ ઊધન્ । તૃતીયે ત્વા રજસિ તસ્થિવાꣳસમ્ અપામ્ ઉપસ્થે મહિષા ઽ અવર્ધન્
હે અગ્નિ, તું સમુદ્રમાં, જળમાં, મનુષ્યો સાથે, અને આકાશના સ્તનમાંથી પ્રગટે છે; ત્રીજા પ્રદેશમાં તું ઊભો છે, અને જળની ગોદમાં મહાનોએ તને વધાર્યો છે.
અક્રન્દદ્ અગ્નિ સ્તનયન્ન્ ઇવ દ્યૌઃ ક્ષામા રેરિહદ્ વીરુધઃ સમઞ્જન્ । સદ્યો જજ્ઞાનો વિ હીમ્ ઇદ્ધો ઽ અખ્યદ્ આ રોદસી ભાનુના ભાત્ય્ અન્તઃ
અગ્નિ ગર્જના કરી, જેમ આકાશ વીજવે છે; ધરતી કંપી, વનસ્પતિઓ શોભી ઉઠી; નવજાત, પ્રગટ થઈને, તેણે પોતાને જાહેર કર્યો—તે આકાશ અને ધરતી વચ્ચે પોતાના તેજથી ઝગમગે છે.
શ્રીણામ્ ઉદારો ધરુણો રયીણાં મનીષાણાં પ્રાર્પણઃ સોમગોપાઃ । વસુઃ સૂનુઃ સહસો ઽ અપ્સુ રાજા વિ ભાત્ય્ અગ્ર ઽ ઉષસામ્ ઇધાનઃ
તે ધનનો ઉદાર આધાર છે, ખજાનાનો આધાર છે, જ્ઞાનનો સ્ત્રોત છે, સોમનો રક્ષક છે; શક્તિનો પુત્ર, જળમાં રાજા, અગ્નિ પ્રભાતોમાં પ્રગટ થઈને આગળ ઝગમગે છે.
વિશ્વસ્ય કેતુર્ ભુવનસ્ય ગર્ભઽ આ રોદસી ઽ અપૃણાજ્ જાયમાનઃ । વીડું ચિદ્ અદ્રિમ્ અભિનત્ પરાયઞ્ જના યદ્ અગ્નિમ્ અયજન્ત પઞ્ચ
તે સર્વનો પ્રકાશ છે, જગતનો બીજ છે; જન્મીને, તેણે આકાશ અને ધરતી ભરી દીધી; પર્વત જેવા કિલ્લા તોડી, તે આગળ વધ્યો, જ્યારે લોકોએ અગ્નિને પાંચ રીતે પૂજ્યો.
ઉશિક્ પાવકો અરતિઃ સુમેધા મર્ત્યેષ્વ્ અગ્નિર્ અમૃતો નિ ધાયિ । ઇયર્તિ ધૂમમ્ અરુષં ભરિભ્રદ્ ઉચ્ છુક્રેણ શોચિષા દ્યામ્ ઇનક્ષન્
પવિત્ર, તેજસ્વી, અશ્રમ, બુદ્ધિશાળી અગ્નિ, મરતાંમાં અમર, સ્થાપિત થયો છે; તે લાલ ધૂમો ઉઠાવે છે, તેને વહન કરે છે, અને પોતાના તેજથી આકાશને સ્પર્શે છે.
દૃશાનો રુક્મ ઽ ઉર્વ્યા વ્યદ્યૌદ્ દુર્મર્ષમ્ આયુઃ શ્રિયે રુચાનઃ । અગ્નિર્ અમૃતો ઽ અભવદ્ વયોભિર્ યદ્ એનં દ્યૌર્ જનયત્ સુરેતાઃ
તે ઝગમગતો, પોતાના તેજથી વિશાળ ધરતીને શોભાવે છે, જેને સહન કરવું મુશ્કેલ છે, તે કીર્તિ માટે તેજસ્વી છે; અમર અગ્નિ યુવાન થયો, જ્યારે બીજથી ભરપૂર આકાશે તેને જન્મ આપ્યો.
યસ્ તે અદ્ય કૃણવદ્ ભદ્રશોચેઽપૂપં દેવ ઘૃતવન્તમ્ અગ્ને । પ્ર તં નય પ્રતરં વસ્યો ઽ અચ્છાભિ સુમ્નં દેવભક્તં યવિષ્ઠ
હે અગ્નિ, આજે જે કોઈ તારા માટે ઘીથી ભડકતું શુભ અર્પણ કરે છે, તે અર્પણને તું સીધું ધન, કૃપા અને દેવોના આશીર્વાદ સુધી પહોંચાડ, હે યુવાન.
આ તં ભજ સૌશ્રવસેષ્વ્ અગ્ન ઽ ઉક્થ ઽ ઉક્થ ઽ આ ભજ શસ્યમાને । પ્રિયઃ સૂર્યે પ્રિયો ઽ અગ્ના ભવાત્ય્ ઉજ્ જાતેન ભિનદદ્ ઉજ્ જનિત્વૈઃ
હે અગ્નિ, તે પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિ સાથે વહેંચ, જેનું સ્તુતિમાં ગાન થાય છે—પ્રશંસા પામેલી સ્તુતિમાં ભાગ લે; જે સૂર્યને અને અગ્નિને પ્રિય છે, જે જન્મીને ફાટી નીકળે છે, અને જન્મથી બધું ખોલી નાખે છે.
ત્વામ્ અગ્ને યજમાના ઽ અનુ દ્યૂન્ વિશ્વા વસુ દધિરે વાર્યાણિ । ત્વયા સહ દ્રવિણમ્ ઇચ્છમાના વ્રજં ગોમન્તમ્ ઉશિજો વિ વવ્રુઃ
હે અગ્નિ, યજ્ઞ કરનારોએ તમામ શુભ સંપત્તિઓ તારા પર વિશ્વાસપૂર્વક સોંપી છે; ધન મેળવવાની ઈચ્છા રાખીને, તેઓ તારી સાથે મળીને ગાયોથી ભરેલા સ્થળે ગયા છે.
અસ્તાવ્ય્ અગ્નિર્ નરાꣳ સુશેવો વૈશ્વાનર ઽ ઋષિભિઃ સોમગોપાઃ । અદ્વેષે દ્યાવાપૃથિવી હુવેમ દેવા ધત્ત રયિમ્ અસ્મે સુવીરમ્
માણસોમાં સૌમ્ય અને સર્વવ્યાપી અગ્નિ, જે ઋષિઓ અને સોમના રક્ષકો સાથે છે, તે સ્થિર રહે; આપણે આકાશ અને ધરતીને દ્વેષ વિના પોકારીએ; હે દેવો, અમને ધન અને વીરતા આપો.
સમિધાગ્નિં દુવસ્યત ઘૃતૈર્ બોધયતાતિથિમ્ । આસ્મિન્ હવ્યા જુહોતન
અગ્નિને સમિધથી સન્માન કરો, ઘીથી આતિથ્ય આપો; તેમાં હવન કરો.
ઉદ્ ઉ ત્વા વિશ્વે દેવા ઽ અગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિઃ । સ નો ભવ શિવસ્ ત્વꣳ સુપ્રતીકો વિભાવસુઃ
હે અગ્નિ, બધા દેવતાઓ તને પોતાના મનથી ઊંચા કરે; તું અમારે માટે શુભ અને સુંદર રૂપવાળો, તેજસ્વી બની રહે.
વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસિ સપત્નહા ગાયત્રં છન્દ ઽ આ રોહ પૃથિવીમ્ અનુ વિ ક્રમસ્વ । વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસ્ય્ અભિમાતિહા ત્રૈષ્ટુભં છન્દ ઽ આ રોહાન્તરિક્ષમ્ અનુ વિ ક્રમસ્વ । વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસ્ય્ અરાતીયતો હન્તા જાગતં છન્દ ઽ આ રોહ દિવમ્ અનુ વિ ક્રમસ્વ । વિષ્ણોઃ ક્રમોઽસિ શત્રૂયતો હન્તાઽઽનુષ્ટુભં છન્દ ઽ આ રોહ દિશોઽનુ વિ ક્રમસ્વ
તું વિષ્ણુનું પગલું છે, સ્પર્ધકોનો નાશ કરનાર; ગાયત્રી છંદ સાથે પૃથ્વી પર ચડી જા, અને પૃથ્વી પર પગલા મૂકી જા; તું વિષ્ણુનું પગલું છે, વિરોધીઓને હરાવનાર; ત્રૈષ્ટુભ છંદ સાથે અંતરિક્ષમાં ચડી જા, અને ત્યાં પગલા મૂકી જા; તું વિષ્ણુનું પગલું છે, શત્રુઓનો વિનાશ કરનાર; જગતી છંદ સાથે સ્વર્ગમાં ચડી જા, અને ત્યાં પગલા મૂકી જા; તું વિષ્ણુનું પગલું છે, દુશ્મનોનો નાશ કરનાર; અનુષ્ટુભ છંદ સાથે દિશાઓમાં ચડી જા, અને ત્યાં પગલા મૂકી જા.