સીદ હોતઃ સ્વ ઽ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્ સાદયા યજ્ઞꣳ સુકૃતસ્ય યોનૌ । દેવાવીર્ દેવાન્ હવિષા યજાસ્ય્ અગ્ને બૃહદ્ યજમાને વયો ધાઃ
હે હોતા, તું તારી જ જગ્યા પર બેસ, વિદ્વાન બનીને, યજ્ઞને સારા કર્મના ગર્ભમાં સ્થિર કર; દેવતાઓને હવનથી પૂજા કર, હે અગ્નિ, યજમાનને મહાન તેજ આપ.
નિ હોતા હોતૃષદને વિદાનસ્ ત્વેષો દીદિવાꣳ૨ ઽ અસદત્ સુદક્ષઃ । અદબ્ધવ્રતપ્રમતિર્ વસિષ્ઠઃ સહસ્રમ્ભરઃ શુચિજિહ્વો ઽ અગ્નિઃ
જાણનારો હોતા, હોતાની આસન પર બેઠો છે, પ્રખર તેજ ધરાવનાર, કુશળ, અખંડ વ્રતવાળો, દૃઢ નિશ્ચયવાળો, વસિષ્ઠ, હજારોનું પોષણ કરનાર, શુદ્ધ જીહ્વાવાળો અગ્નિ છે.
સꣳ સીદસ્વ મહાꣳ૨ ઽ અસિ શોચસ્વ દેવવીતમઃ । વિ ધૂમમ્ ઽ અગ્ને અરુષં મિયેધ્ય સૃજ પ્રશસ્ત દર્શતમ્
એક સાથે બેસો, તું મહાન છે, તેજથી પ્રગટ થા, દેવતાઓને સૌથી પ્રિય છે; તારો લાલચટક ધૂમ્ર ઊંચો ઉઠે, હે અગ્નિ, તે પ્રશંસનીય અને સુંદર બને.
અપો દેવીર્ ઉપસૃજ મધુમતીર્ અયક્ષ્માય પ્રજાભ્યઃ । તાસામ્ આસ્થાનાદ્ ઉજ્ જિહતામ્ ઓષધયઃ સુપિપ્પલાઃ
દેવીઓ જેવી મીઠી અને રોગમુક્ત નદીઓને સંતાન માટે વહાવ, તેમનાં સ્થાનમાંથી સુફળદાયી ઔષધિઓ ઊભી થાય.
સં તે વાયુર્ માતરિશ્વા દધાતૂત્તાનાયા હૃદયં યદ્ વિકસ્તમ્ । યો દેવાનાં ચરસિ પ્રાણથેન કસ્મૈ દેવ વષડ્ અસ્તુ તુભ્યમ્
માતરિશ્વાન, પવન, તું અમારું શુદ્ધ અને સીધું હૃદય સ્થાપિત કર. તું દેવતાઓમાં જીવદયાની જેમ ફરતો છે—હે દેવ, તને આહુતિ અર્પિત થાય.
સુજાતો જ્યોતિષા સહ શર્મ વરૂથમ્ આસદત્ સ્વઃ । વાસો ઽ અગ્ને વિશ્વરૂપꣳ સંવ્યયસ્વ વિભાવસો
હે અગ્નિ, તું પ્રકાશ સાથે ઉત્તમ રીતે જન્મેલો છે, તું આશ્રય અને રક્ષણ પ્રાપ્ત કર. હે તેજસ્વી, તું સર્વરૂપોનું વસ્ત્ર ઓઢી લે.
ઉદ્ ઉ તિષ્ઠ સ્વધ્વરાવા નો દેવ્યા ધિયા । દૃશે ચ ભાસા બૃહતા શુશુક્વનિર્ આગ્ને યાહિ સુશસ્તિભિઃ
હે નિર્વિકાર યજ્ઞવાળા, તું અમારું દૈવી ચિંતન લઈને ઊભો થા. તું તારા મહાન પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠ, અમને દર્શન આપ—હે અગ્નિ, શુભ સ્તુતિઓ સાથે આવ.
ઊર્ધ્વ ઽ ઊ ષુ ણ ઽ ઊતયે તિષ્ઠા દેવો ન સવિતા । ઊર્ધ્વો વાજસ્ય સનિતા યદ્ અઞ્જિભિર્ વાઘદ્ભિર્ વિહ્વયામહે
હે દેવ, તું અમારે માટે સહાયરૂપે ઊભો રહેજે, જેમ સવિતા દેવ ઊભા રહે છે. તું સીધો અને બળ આપનાર છે, જેને અમે અંજન અને અર્પણથી બોલાવીએ છીએ.
સ જાતો ગર્ભો ઽ અસિ રોદસ્યોર્ અગ્ને ચારુર્ વિભૃત ઽ ઓષધીષુ । ચિત્રઃ શિશુઃ પરિ તમાસ્ય્ અક્તૂન્ પ્ર માતૃભ્યો ઽ અધિ કનિક્રદદ્ ગાઃ
હે અગ્નિ, તું ધરા અને આકાશનો ગર્ભ બની જન્મે છે, તું સુંદર છે અને ઔષધિઓમાં વહેંચાયેલો છે. તેજસ્વી બાળક તરીકે તું ઋતુઓમાં ફરતો રહે છે, તારા માતાઓમાંથી ગુંજતો, ગાયોમાં ગુંજતો.
સ્થિરો ભવ વીડ્વ્ અઙ્ગ ઽ આશુર્ ભવ વાજ્ય્ અર્વન્ । પૃથુર્ ભવ સુષદસ્ ત્વમ્ અગ્નેઃ પુરીષવાહણઃ
હે બળવાન, તું દૃઢ બન. હે તેજસ્વી ઘોડા, તું ઝડપી બન. હે અગ્નિ, તું વિશાળ અને સારી રીતે બેસનાર, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરનાર બન.
શિવો ભવ પ્રજાભ્યો માનુષીભ્યસ્ ત્વમ્ અઙ્ગિરઃ । મા દ્યાવાપૃથિવી ઽ અભિ શોચીર્ માન્તરિક્ષં મા વનસ્પતીન્
હે અંગિરસ વંશજ, તું સંતાન અને માનવજાત માટે કલ્યાણકારી બન. તારા તેજથી આકાશ-પૃથ્વી, અંતરિક્ષ કે વૃક્ષો દાઝે નહીં.
પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદન્ નાનદદ્ રાસભઃ પત્વા । ભરન્ન્ અગ્નિં પુરીષ્યં મા પાદ્ય્ આયુષઃ પુરા । વૃષાગ્નિં વૃષણં ભરન્ન્ અપાં ગર્ભꣳ સમુદ્રિયમ્ । અગ્ન ઽ આયાહિ વીતયે
ગર્જતો અને હિંચકતો ઘોડો, રણકારતો ગધેડો, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરતા અગ્નિને લઈને આગળ વધે. તે જીવનના માર્ગ પર પગ ન મૂકે. તે બળવાન અગ્નિને, જળના ગર્ભને, મહાસાગર સમાનને લઈને આવે—હે અગ્નિ, અમારું કલ્યાણ કરવા આવ.
ઋતꣳ સત્યમ્ ઋતꣳ સત્યમ્ । અગ્નિં પુરીષ્યમ્ અઙ્ગિરસ્વદ્ ભરામઃ । ઓષધયઃ પ્રતિ મોદધ્વમ્ અગ્નિમ્ એતꣳ શિવમ્ આયન્તમ્ અભ્ય્ અત્ર યુષ્માઃ । વ્યસ્યન્ વિશ્વા ઽ અનિરા ઽ અમીવા નિષીદન્ નો ઽ અપ દુર્મતિં જહિ
સત્ય, સત્ય; સત્ય, સત્ય. અમે અંગિરસના તેજથી યુક્ત, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરતા અગ્નિને લઈએ છીએ. હે ઔષધિઓ, જયારે આ શુભ અગ્નિ તમારી પાસે આવે ત્યારે આનંદ કરો; સર્વ દુઃખો અને દુર્વિચાર દૂર કરો, અમને દુઃખથી બચાવો.
ઓષધયઃ પ્રતિ ગૃભ્ણીત પુષ્પવતીઃ સુપિપ્પલાઃ । અયં વો ગર્ભ ઽ ઋત્વિયઃ પ્રત્નꣳ સધસ્થમ્ આસદત્
હે ઔષધિઓ, ફૂલોવાળી અને મીઠા ફળવાળી જાતોને સ્વીકારો. આ તમારો યજ્ઞકર્તા ગર્ભ છે, તેને પ્રાચીન સ્થાને સ્થાપિત કરો.
વિ પાજસા પૃથુના શોશુચાનો બાધસ્વ દ્વિષો રક્ષસો ઽ અમીવાઃ । સુશર્મણો બૃહતઃ શર્મણિ સ્યામ્ અગ્નેર્ અહꣳ સુહવસ્ય પ્રણીતૌ
વિશાળ પ્રકાશથી ઝળહળતો, દુશ્મનો, રાક્ષસો અને રોગોને દૂર કર. અમે અગ્નિના મહાન આશ્રયમાં, શુભ બોલાવેલા અગ્નિના માર્ગદર્શન હેઠળ રહીએ.
આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્ તા ન ઽ ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે
હે જળો, તમે આનંદ આપનાર છો; અમને પોષણ આપો; મહાન યુદ્ધ અને દૃષ્ટિ માટે.
યો વઃ શિવતમો રસસ્ તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીર્ ઇવ માતરઃ
તમારો જે સર્વથી કલ્યાણકારી રસ છે, તે અમને અહીં મળવો જોઈએ, જેમ માતાઓ પોષણ આપે છે.
તસ્મા ઽ અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ
તેથી, ચાલો અમે તમારી પાસે આવીએ, જેના નિવાસથી તમે અમને ઉત્તેજિત કરો છો; હે જળો, અમને પણ જન્મ આપો.
મિત્રઃ સꣳસૃજ્ય પૃથિવીં ભૂમિં ચ જ્યોતિષા સહ । સુજાતં જાતવેદસમ્ અયક્ષ્માય ત્વા સꣳ સૃજામિ પ્રજાભ્યઃ
મિત્ર, તું પૃથ્વી અને ભૂમિને પ્રકાશથી જોડે છે; ઉત્તમ જન્મેલા, જન્મોને જાણનારા, હું તને સંતાન અને રોગમુક્તિ માટે જોડું છું.
રુદ્રાઃ સꣳસૃજ્ય પૃથિવીં બૃહજ્ જ્યોતિઃ સમ્ ઈધિરે । તેષાં ભાનુર્ અજસ્ર ઽ ઇચ્ છુક્રો દેવેષુ રોચતે
રુદ્રોએ પૃથ્વીને જોડીને મહાન પ્રકાશ પ્રગટાવ્યો; તેમનું તેજ, હંમેશા શુદ્ધ, દેવોમાં તેજ આપે છે.
સꣳસૃષ્ટા વસુભી રુદ્રૈર્ ધીરૈઃ કર્મણ્યાં મૃદમ્ । હસ્તાભ્યાં મૃદ્વીં કૃત્વા સિનીવાલી કૃણોતુ તામ્
વસુઓ, રુદ્રો અને વિદ્વાનો સાથે જોડાઈને, પૃથ્વી કામ માટે નરમ બને. હાથથી તેને નરમ કરીને, સીનીવાલી તેને એવી બનાવે.
સિનીવાલી સુકપર્દા સુકુરીરા સ્વૌપશા । સા તુભ્યમ્ અદિતે મહ્યોખાં દધાતુ હસ્તયોઃ
સીનીવાલી, સુંદર વાળવાળી, સારા સંતાનવાળી, સારા દૂધવાળી; અદિતિ તારા હાથમાં મહાન જૂંથ મૂકે.
ઉખાં કૃણોતુ શક્ત્યા બાહુભ્યામ્ અદિતિર્ ધિયા । માતા પુત્રં યથોપસ્થે સાગ્નિં બિભર્તુ ગર્ભ ઽ આ । મખસ્ય શિરોઽસિ
અદિતિએ પોતાની શક્તિથી, બાહુબળથી અને બુદ્ધિથી અગ્નિકુંડ તૈયાર કરે; જેમ માતા પોતાના પુત્રને ગોદમાં ધારણ કરે છે, તેમ એ અગ્નિને ગર્ભરૂપે ધારણ કરે. હે અગ્નિ, તું યજ્ઞનું મથું છે.
અદિત્યૈ રામ્નાસિ । અદિતિષ્ ટે બિલં ગૃભ્ણાતુ । કૃત્વાય સા મહીમ્ ઉખાં મૃન્મયીં યોનિમ્ અગ્નયે । પુત્રેભ્યઃ પ્રાયચ્છદ્ અદિતિઃ શ્રપયાન્ ઇતિ
તને અદિતિની શક્તિથી બળ મળે છે. અદિતિ તારા મુખને પકડી રાખે. એ ધરતીને અગ્નિકુંડ, માટીની યોનિ બનાવી, અદિતિએ તેને પુત્રોને અર્પણ કરી કહ્યું: 'આ બરાબર શેકાઈ જાય.'
વસવસ્ ત્વા ધૂપયન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસાઙ્ગિરસ્વત્ । રુદ્રાસ્ ત્વા ધૂપયન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વત્ । આદિત્યાસ્ ત્વા ધૂપયન્તુ જાગતેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વત્ । વિશ્વે ત્વા દેવા વૈશ્વાનરા ધૂપયન્ત્વ્ આનુષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વત્ । ઇન્દ્રસ્ ત્વા ધૂપયતુ । વરુણસ્ ત્વા ધૂપયતુ । વિષ્ણુ ત્વા ધૂપયતુ
મિત્રસ્ય ચર્ષણીધૃતોઽવો દેવસ્ય સાનસિ । દ્યુમ્નં ચિત્રશ્રવસ્તમમ્
મિત્રનું અનુગ્રહ, જે પ્રજાઓને સંભાળે છે, એ દેવતાનું બળ છે; એ મહિમા, સર્વોથી પ્રસિદ્ધ બને.
દેવસ્ ત્વા સવિતોદ્વપતુ સુપાણિઃ સ્વઙ્ગુરિઃ સુબાહુર્ ઉત શક્ત્યા । અવ્યથમાના પૃથિવ્યામ્ આશા દિશ ઽ આ પૃણ
દેવતા સવિતા તને પોતાના શુભ હાથોથી, સુંદર આંગળીઓથી, મજબૂત બાહુઓ અને શક્તિથી ઊંચે ઉઠાવે; પૃથ્વી પર દિશાઓ અને વિસ્તારો ભરાઈ જાય.
ઉત્થાય બૃહતી ભવોદ્ ઉ તિષ્ઠ ધ્રુવા ત્વમ્ । મિત્રૈતાં તઽઉખાં પરિ દદામ્ય્ અભિત્ત્યા ઽએષા મા ભેદિ
ઉઠ, મહાન બન; ઊભી રહે, તું સ્થિર છે. હું મિત્રની કૃપાથી આ અગ્નિકુંડને આસપાસ મૂકી રહ્યો છું; એ તૂટે નહીં, નુકસાન ન થાય.
વસવસ્ ત્વા કૃણ્વન્તુ ગાયત્રેણ છન્દસાઽઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવાસિ પૃથિવ્યસિ । ધારયા મયિ પ્રજા રાયસ્પોષં ગૌપત્યꣳ સુવીર્યꣳ સજાતાન્ યજમાનાય । રુદ્રાસ્ ત્વા કૃણ્વન્તુ ત્રૈષ્ટુભેન છન્દસાઽઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવાસ્ય્ અન્તરિક્ષમ્ અસિ । ધારયા મયિ પ્રજાꣳ રાયસ્પોષં ગૌપત્યꣳ સુવીર્યꣳ સજાતાન્ યજમાનાય । આદિત્યાસ્ ત્વા કૃણ્વન્તુ જાગતેન છન્દસાઽઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવાસિ દ્યૌર્ અસિ । ધારયા મયિ પ્રજા રાયસ્પોષં ગૌપત્યꣳ સુવીર્યꣳ સજાતાન્ યજમાનાય । વિશ્વે ત્વા દેવા વૈશ્વાનરાઃ કૃણ્વન્ત્વ્ આનુષ્ટુભેન છન્દસાઙ્ગિરસ્વદ્ ધ્રુવાસિ દિશોઽસિ । ધારયા મયિ પ્રજા રાયસ્પોષં ગૌપત્યꣳ સુવીર્યꣳ સજાતાન્ યજમાનાય
વસુઓ તને ગાયત્રી છંદથી મજબૂત બનાવે, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તું સ્થિર છે, તું પૃથ્વી છે. તારી કૃપાથી મને સંતાન, ધન, ગાયોની સમૃદ્ધિ, પરાક્રમ અને યજમાનને સંબંધીઓ મળે. રુદ્રો તને ત્રૈષ્ટુભ છંદથી મજબૂત બનાવે, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તું સ્થિર છે, તું અંતરિક્ષ છે. તારી કૃપાથી મને સંતાન, ધન, ગાયોની સમૃદ્ધિ, પરાક્રમ અને યજમાનને સંબંધીઓ મળે. આદિત્યો તને જગતી છંદથી મજબૂત બનાવે, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તું સ્થિર છે, તું આકાશ છે. તારી કૃપાથી મને સંતાન, ધન, ગાયોની સમૃદ્ધિ, પરાક્રમ અને યજમાનને સંબંધીઓ મળે. બધા દેવતાઓ અને વૈશ્વાનર અગ્નિઓ તને અનુષ્ટુભ છંદથી મજબૂત બનાવે, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તું સ્થિર છે, તું દિશાઓ છે. તારી કૃપાથી મને સંતાન, ધન, ગાયોની સમૃદ્ધિ, પરાક્રમ અને યજમાનને સંબંધીઓ મળે.
વસુઓ તને ગાયત્રી છંદથી ધોઈ શુદ્ધ કરે, હે અઙ્ગિરસકુળજ. રુદ્રો તને ત્રૈષ્ટુભ છંદથી ધોઈ શુદ્ધ કરે, હે અઙ્ગિરસકુળજ. આદિત્યો તને જગતી છંદથી ધોઈ શુદ્ધ કરે, હે અઙ્ગિરસકુળજ. બધા દેવતાઓ અને વૈશ્વાનર અગ્નિઓ તને અનુષ્ટુભ છંદથી ધોઈ શુદ્ધ કરે, હે અઙ્ગિરસકુળજ. ઇન્દ્ર તને શુદ્ધ કરે. વરુણ તને શુદ્ધ કરે. વિષ્ણુ તને શુદ્ધ કરે.
અદિતિષ્ ટ્વા દેવી વિશ્વદેવ્યાવતી પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વત્ ખનત્વ્ અવટ । દેવાનામ્ ત્વા પત્નીર્ દેવીર્ વિશ્વદેવ્યાવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વદ્ દધતૂખે । ધિષણાસ્ ત્વા દેવીર્ વિશ્વદેવ્યાવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વદ્ અભીન્ધતામ્ ઉખે । વરૂત્રીષ્ ટ્વા દેવીર્ વિશ્વદેવ્યાવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વચ્ છ્રપયન્તૂખે । ગ્નાસ્ ત્વા દેવીર્ વિશ્વદેવ્યાવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વત્ પચન્તૂખે । જનયસ્ ત્વાચ્છિન્નપત્રા દેવીર્ વિશ્વદેવ્યાવતીઃ પૃથિવ્યાઃ સધસ્થે ઽ અઙ્ગિરસ્વત્ પચન્તૂખે
અદિતિ અને તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને (અગ્નિકુંડને) ખોદે. દેવતાઓની પત્નીઓ, તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને મૂકે. ધિષણાઓ, તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને પ્રગટાવે. વરુત્રીઓ, તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને શેકે. ગ્નાઓ, તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને શેકે. અખંડ પાંખવાળી જનયાઓ, તમામ દેવીઓ સાથે, પૃથ્વી પરના સ્થાને, હે અઙ્ગિરસકુળજ, તને શેકે.