પરિ વાજપતિઃ કવિર્ અગ્નિર્ હવ્યાન્ય્ અક્રમીત્ । દધદ્ રત્નાનિ દાશુષે
શક્તિના સ્વામી, કવિ અગ્નિએ સર્વ હવન સ્વીકારી લીધાં છે; તે ભક્તને રત્નો આપે છે.
પરિ ત્વાગ્ને પુરં વયં વિપ્રꣳ સહસ્ય ધીમહિ । ધૃષદ્વર્ણં દિવે-દિવે હન્તારં ભઙ્ગુરાવતામ્
હે અગ્નિ, અમે તને ચારે બાજુથી, બુદ્ધિશાળી અને શક્તિશાળી બનીને, રોજ રોજ શહેરની જેમ ઘેરીએ છીએ; તું અડગ સ્વરૂપ ધરાવનાર છે, તૂટનારાઓનો વિનાશક છે.
ત્વમ્ અગ્ને દ્યુભિસ્ ત્વમ્ આશુશુક્ષણિસ્ ત્વમ્ અદ્ભ્યસ્ ત્વમ્ અશ્મનસ્ પરિ । ત્વં વનેભ્યસ્ ત્વમ્ ઓષધીભ્યસ્ ત્વં નૃણાં નૃપતે જાયસે શુચિઃ
હે અગ્નિ, તું આકાશમાંથી છે, તું સર્વથી ઝડપી છે, તું જળમાંથી છે, તું પથ્થરમાંથી છે; તું વનમાંથી, ઔષધિમાંથી અને મનુષ્યોમાં પવિત્ર સ્વરૂપે જન્મે છે, હે મનુષ્યોના સ્વામી.
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્ બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । પૃથિવ્યાઃ સધસ્થાદ્ અગ્નિં પુરીષ્યમ્ અઙ્ગિરસ્વત્ ખનામિ । જ્યોતિષ્મન્તં ત્વાગ્ને સુપ્રતીકમ્ અજસ્રેણ ભાનુના દીદ્યતમ્ । શિવં પ્રજાભ્યો ઽહિꣳસન્તં પૃથિવ્યા સધસ્થાદ્ અગ્નિં પુરીષ્યમ્ અઙ્ગિરસ્વત્ ખનામઃ
દેવ સવિતાના પ્રેરણાથી, અશ્વિનીકુમારોના હાથથી, પુષણના હાથથી અને પૃથ્વીના આસનમાંથી હું અંગિરસવંશી, હવનથી સમૃદ્ધ એવા અગ્નિને ખોદું છું; હે અગ્નિ, તું તેજસ્વી, સુંદર મુખવાળો, સતત પ્રકાશિત થતો, પ્રજાઓ માટે કલ્યાણકારી અને અહિંસક છે, પૃથ્વીના આસનમાંથી હું તને ખોદું છું.
અપાં પૃષ્ઠમ્ અસિ યોનિર્ અગ્નેઃ સમુદ્રમ્ અભિતઃ પિન્વમાનમ્ । વર્ધમાનો મહાꣳ૨ઽ આ ચ પુષ્કરે દિવો માત્રયા વરિમ્ણા પ્રથસ્વ
તું જળના પૃષ્ઠ પર છે, અગ્નિનું ગર્ભસ્થાન છે, સમુદ્રને ઘેરીને ફેલાય છે; તું સતત વધતો, કમળમાંથી પ્રગટ થતો, આકાશ જેટલી વિશાળતાથી ફેલાઈ જા.
શર્મ ચ સ્થો વર્મ ચ સ્થો ઽચ્છિદ્રે બહુલે ઽ ઉભે । વ્યચસ્વતી સં વસાથાં ભૃતમ્ અગ્નિં પુરીષ્યમ્
તું આશ્રય છે અને તું કવચ છે, અખંડ અને ભરપૂર, બંને; તારા પ્રકાશથી સર્વત્ર વ્યાપી, હે હવનથી સમૃદ્ધ અગ્નિ, તારા સર્વ દાન એકઠા કર.
સંવસાથા સ્વર્વિદા સમીચી ઽ ઉરસા ત્મના । અગ્નિમ્ અન્તર્ ભરિષ્યન્તી જ્યોતિષ્મન્તમ્ અજસ્રમ્ ઇત્
એકતા સાથે, પ્રકાશને જાણનારા, શક્તિ અને આત્મામાં સહમતિથી, અંદર અગ્નિને ધારણ કરતા, સતત તેજસ્વી.
પુરીષ્યો સિ વિશ્વભરા ઽ અથર્વા ત્વા પ્રથમો નિર્ અમન્થદ્ અગ્ને । ત્વામ્ અગ્ને પુષ્કરાદ્ અધ્ય્ અથર્વા નિર્ અમન્થત । મૂર્ધ્નો વિશ્વસ્ય વાઘતઃ
તું હવનથી સમૃદ્ધ, સર્વને પોષણાર છે; પ્રથમ અથર્વણે તને ઉગાડ્યો, હે અગ્નિ; અથર્વણે તને કમળમાંથી, સર્વ ચળવળના શિખર પરથી ઉગાડ્યો.
તમ્ ઉ ત્વા દધ્યઙ્ઙ્ ઋષિઃ પુત્ર ઽ ઈધે અથર્વણઃ । વૃત્રહણં પુરંદરમ્
એ જ તને ઋષિ દધ્યઙ્ગે, અથર્વણના પુત્રએ, પ્રજ્વલિત કર્યો, જે વૃત્રનો સંહારક અને દુર્ગનો વિનાશક છે.
તમ્ ઉ ત્વા પાથ્યો વૃષા સમીધે દસ્યુહન્તમમ્ । ધનંજયꣳ રણે-રણે
એ જ તને પાથ્ય નામના વૃષભે પ્રજ્વલિત કર્યો, જે દુશ્મનોનો સંહારક અને દરેક યુદ્ધમાં વિજય લાવનાર છે.
સીદ હોતઃ સ્વ ઽ ઉ લોકે ચિકિત્વાન્ સાદયા યજ્ઞꣳ સુકૃતસ્ય યોનૌ । દેવાવીર્ દેવાન્ હવિષા યજાસ્ય્ અગ્ને બૃહદ્ યજમાને વયો ધાઃ
હે હોતા, તું તારી જ જગ્યા પર બેસ, વિદ્વાન બનીને, યજ્ઞને સારા કર્મના ગર્ભમાં સ્થિર કર; દેવતાઓને હવનથી પૂજા કર, હે અગ્નિ, યજમાનને મહાન તેજ આપ.
નિ હોતા હોતૃષદને વિદાનસ્ ત્વેષો દીદિવાꣳ૨ ઽ અસદત્ સુદક્ષઃ । અદબ્ધવ્રતપ્રમતિર્ વસિષ્ઠઃ સહસ્રમ્ભરઃ શુચિજિહ્વો ઽ અગ્નિઃ
જાણનારો હોતા, હોતાની આસન પર બેઠો છે, પ્રખર તેજ ધરાવનાર, કુશળ, અખંડ વ્રતવાળો, દૃઢ નિશ્ચયવાળો, વસિષ્ઠ, હજારોનું પોષણ કરનાર, શુદ્ધ જીહ્વાવાળો અગ્નિ છે.
સꣳ સીદસ્વ મહાꣳ૨ ઽ અસિ શોચસ્વ દેવવીતમઃ । વિ ધૂમમ્ ઽ અગ્ને અરુષં મિયેધ્ય સૃજ પ્રશસ્ત દર્શતમ્
એક સાથે બેસો, તું મહાન છે, તેજથી પ્રગટ થા, દેવતાઓને સૌથી પ્રિય છે; તારો લાલચટક ધૂમ્ર ઊંચો ઉઠે, હે અગ્નિ, તે પ્રશંસનીય અને સુંદર બને.
અપો દેવીર્ ઉપસૃજ મધુમતીર્ અયક્ષ્માય પ્રજાભ્યઃ । તાસામ્ આસ્થાનાદ્ ઉજ્ જિહતામ્ ઓષધયઃ સુપિપ્પલાઃ
દેવીઓ જેવી મીઠી અને રોગમુક્ત નદીઓને સંતાન માટે વહાવ, તેમનાં સ્થાનમાંથી સુફળદાયી ઔષધિઓ ઊભી થાય.
સં તે વાયુર્ માતરિશ્વા દધાતૂત્તાનાયા હૃદયં યદ્ વિકસ્તમ્ । યો દેવાનાં ચરસિ પ્રાણથેન કસ્મૈ દેવ વષડ્ અસ્તુ તુભ્યમ્
માતરિશ્વાન, પવન, તું અમારું શુદ્ધ અને સીધું હૃદય સ્થાપિત કર. તું દેવતાઓમાં જીવદયાની જેમ ફરતો છે—હે દેવ, તને આહુતિ અર્પિત થાય.
સુજાતો જ્યોતિષા સહ શર્મ વરૂથમ્ આસદત્ સ્વઃ । વાસો ઽ અગ્ને વિશ્વરૂપꣳ સંવ્યયસ્વ વિભાવસો
હે અગ્નિ, તું પ્રકાશ સાથે ઉત્તમ રીતે જન્મેલો છે, તું આશ્રય અને રક્ષણ પ્રાપ્ત કર. હે તેજસ્વી, તું સર્વરૂપોનું વસ્ત્ર ઓઢી લે.
ઉદ્ ઉ તિષ્ઠ સ્વધ્વરાવા નો દેવ્યા ધિયા । દૃશે ચ ભાસા બૃહતા શુશુક્વનિર્ આગ્ને યાહિ સુશસ્તિભિઃ
હે નિર્વિકાર યજ્ઞવાળા, તું અમારું દૈવી ચિંતન લઈને ઊભો થા. તું તારા મહાન પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠ, અમને દર્શન આપ—હે અગ્નિ, શુભ સ્તુતિઓ સાથે આવ.
ઊર્ધ્વ ઽ ઊ ષુ ણ ઽ ઊતયે તિષ્ઠા દેવો ન સવિતા । ઊર્ધ્વો વાજસ્ય સનિતા યદ્ અઞ્જિભિર્ વાઘદ્ભિર્ વિહ્વયામહે
હે દેવ, તું અમારે માટે સહાયરૂપે ઊભો રહેજે, જેમ સવિતા દેવ ઊભા રહે છે. તું સીધો અને બળ આપનાર છે, જેને અમે અંજન અને અર્પણથી બોલાવીએ છીએ.
સ જાતો ગર્ભો ઽ અસિ રોદસ્યોર્ અગ્ને ચારુર્ વિભૃત ઽ ઓષધીષુ । ચિત્રઃ શિશુઃ પરિ તમાસ્ય્ અક્તૂન્ પ્ર માતૃભ્યો ઽ અધિ કનિક્રદદ્ ગાઃ
હે અગ્નિ, તું ધરા અને આકાશનો ગર્ભ બની જન્મે છે, તું સુંદર છે અને ઔષધિઓમાં વહેંચાયેલો છે. તેજસ્વી બાળક તરીકે તું ઋતુઓમાં ફરતો રહે છે, તારા માતાઓમાંથી ગુંજતો, ગાયોમાં ગુંજતો.
સ્થિરો ભવ વીડ્વ્ અઙ્ગ ઽ આશુર્ ભવ વાજ્ય્ અર્વન્ । પૃથુર્ ભવ સુષદસ્ ત્વમ્ અગ્નેઃ પુરીષવાહણઃ
હે બળવાન, તું દૃઢ બન. હે તેજસ્વી ઘોડા, તું ઝડપી બન. હે અગ્નિ, તું વિશાળ અને સારી રીતે બેસનાર, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરનાર બન.
શિવો ભવ પ્રજાભ્યો માનુષીભ્યસ્ ત્વમ્ અઙ્ગિરઃ । મા દ્યાવાપૃથિવી ઽ અભિ શોચીર્ માન્તરિક્ષં મા વનસ્પતીન્
હે અંગિરસ વંશજ, તું સંતાન અને માનવજાત માટે કલ્યાણકારી બન. તારા તેજથી આકાશ-પૃથ્વી, અંતરિક્ષ કે વૃક્ષો દાઝે નહીં.
પ્રૈતુ વાજી કનિક્રદન્ નાનદદ્ રાસભઃ પત્વા । ભરન્ન્ અગ્નિં પુરીષ્યં મા પાદ્ય્ આયુષઃ પુરા । વૃષાગ્નિં વૃષણં ભરન્ન્ અપાં ગર્ભꣳ સમુદ્રિયમ્ । અગ્ન ઽ આયાહિ વીતયે
ગર્જતો અને હિંચકતો ઘોડો, રણકારતો ગધેડો, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરતા અગ્નિને લઈને આગળ વધે. તે જીવનના માર્ગ પર પગ ન મૂકે. તે બળવાન અગ્નિને, જળના ગર્ભને, મહાસાગર સમાનને લઈને આવે—હે અગ્નિ, અમારું કલ્યાણ કરવા આવ.
ઋતꣳ સત્યમ્ ઋતꣳ સત્યમ્ । અગ્નિં પુરીષ્યમ્ અઙ્ગિરસ્વદ્ ભરામઃ । ઓષધયઃ પ્રતિ મોદધ્વમ્ અગ્નિમ્ એતꣳ શિવમ્ આયન્તમ્ અભ્ય્ અત્ર યુષ્માઃ । વ્યસ્યન્ વિશ્વા ઽ અનિરા ઽ અમીવા નિષીદન્ નો ઽ અપ દુર્મતિં જહિ
સત્ય, સત્ય; સત્ય, સત્ય. અમે અંગિરસના તેજથી યુક્ત, યજ્ઞની આહુતિ વહન કરતા અગ્નિને લઈએ છીએ. હે ઔષધિઓ, જયારે આ શુભ અગ્નિ તમારી પાસે આવે ત્યારે આનંદ કરો; સર્વ દુઃખો અને દુર્વિચાર દૂર કરો, અમને દુઃખથી બચાવો.
ઓષધયઃ પ્રતિ ગૃભ્ણીત પુષ્પવતીઃ સુપિપ્પલાઃ । અયં વો ગર્ભ ઽ ઋત્વિયઃ પ્રત્નꣳ સધસ્થમ્ આસદત્
હે ઔષધિઓ, ફૂલોવાળી અને મીઠા ફળવાળી જાતોને સ્વીકારો. આ તમારો યજ્ઞકર્તા ગર્ભ છે, તેને પ્રાચીન સ્થાને સ્થાપિત કરો.
વિ પાજસા પૃથુના શોશુચાનો બાધસ્વ દ્વિષો રક્ષસો ઽ અમીવાઃ । સુશર્મણો બૃહતઃ શર્મણિ સ્યામ્ અગ્નેર્ અહꣳ સુહવસ્ય પ્રણીતૌ
વિશાળ પ્રકાશથી ઝળહળતો, દુશ્મનો, રાક્ષસો અને રોગોને દૂર કર. અમે અગ્નિના મહાન આશ્રયમાં, શુભ બોલાવેલા અગ્નિના માર્ગદર્શન હેઠળ રહીએ.
આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવસ્ તા ન ઽ ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે
હે જળો, તમે આનંદ આપનાર છો; અમને પોષણ આપો; મહાન યુદ્ધ અને દૃષ્ટિ માટે.
યો વઃ શિવતમો રસસ્ તસ્ય ભાજયતેહ નઃ । ઉશતીર્ ઇવ માતરઃ
તમારો જે સર્વથી કલ્યાણકારી રસ છે, તે અમને અહીં મળવો જોઈએ, જેમ માતાઓ પોષણ આપે છે.
તસ્મા ઽ અરં ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ
તેથી, ચાલો અમે તમારી પાસે આવીએ, જેના નિવાસથી તમે અમને ઉત્તેજિત કરો છો; હે જળો, અમને પણ જન્મ આપો.
મિત્રઃ સꣳસૃજ્ય પૃથિવીં ભૂમિં ચ જ્યોતિષા સહ । સુજાતં જાતવેદસમ્ અયક્ષ્માય ત્વા સꣳ સૃજામિ પ્રજાભ્યઃ
મિત્ર, તું પૃથ્વી અને ભૂમિને પ્રકાશથી જોડે છે; ઉત્તમ જન્મેલા, જન્મોને જાણનારા, હું તને સંતાન અને રોગમુક્તિ માટે જોડું છું.
રુદ્રાઃ સꣳસૃજ્ય પૃથિવીં બૃહજ્ જ્યોતિઃ સમ્ ઈધિરે । તેષાં ભાનુર્ અજસ્ર ઽ ઇચ્ છુક્રો દેવેષુ રોચતે
રુદ્રોએ પૃથ્વીને જોડીને મહાન પ્રકાશ પ્રગટાવ્યો; તેમનું તેજ, હંમેશા શુદ્ધ, દેવોમાં તેજ આપે છે.