{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ1} ઈશા વાસ્યમ્ ઇદꣳ સર્વં યત્ કિં ચ જગત્યાં જગત્ । તેન ત્યક્તેન ભુઞ્જીથા મા ગૃધઃ કસ્ય સ્વિદ્ ધનમ્
આ સમગ્ર જગત, જે કંઈ ચાલે છે તે બધું પરમાત્માથી આવરણ પામેલું છે. ત્યાગથી તેનો આનંદ માણો, અને ક્યારેય કોઈના ધન પર લાલચ ન રાખો.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ2} કુર્વન્ન્ એવેહ કર્માણિ જિજીવિષેચ્ છતꣳ સમાઃ । એવં ત્વયિ નાન્યથેતો ઽસ્તિ ન કર્મ લિપ્યતે નરે
આ જગતમાં કર્મ કરતાં, માણસે સો વર્ષ જીવવાની ઈચ્છા રાખવી જોઈએ. આવું કરવાથી જ સાચો માર્ગ મળે છે; આવું કરનારને કર્મ બંધતું નથી.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ3} અસુર્યા નામ તે લોકા ઽઅન્ધેન તમસાવૃતાઃ । તાꣳસ્ તે પ્રેત્યાપિ ગચ્છન્તિ યે કે ચાત્મહનો જનાઃ
જે લોક અંધકારથી ઢંકાયેલા છે, તેમને અસુર લોક કહેવામાં આવે છે. પોતાનું જ આત્મઘાત કરનાર લોકો મૃત્યુ પછી એ લોકમાં જાય છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ4} અનેજદ્ એકં મનસો જવીયો નૈનદ્ દેવા ઽ આપ્નુવન્ પૂર્વમ્ અર્શત્ । તદ્ ધાવતો ઽન્યાન્ અત્ય્ એતિ તિષ્ઠત્ તસ્મિન્ન્ અપો માતરિશ્વા દધાતિ
એ એક પરમાત્મા અચળ છે, છતાં મનથી પણ ઝડપી છે; દેવતાઓ પણ તેને પામી શક્યા નહીં, કારણ કે એ તો તેમનાથી પહેલો છે. એ સ્થિર રહીને પણ દોડનારને વટાવી જાય છે; એમાં પવન જળો મૂકે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ5} તદ્ એજતિ તન્ નૈજતિ તદ્ દૂરે તદ્ વ્ અન્તિકે । તદ્ અન્તર્ અસ્ય સર્વસ્ય તદ્ ઉ સર્વસ્યાસ્ય બાહ્યતઃ
એ ચાલે છે પણ ચાલતું નથી, એ દૂર છે પણ નજીક છે. એ બધાની અંદર પણ છે અને બધાની બહાર પણ છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ6} યસ્ તુ સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ આત્મન્ન્ એવાનુપશ્યતિ । સર્વભૂતેષુ ચાત્માનં તતો ન વિ ચિકિત્સતિ
જે માણસ સર્વે જીવોને પોતાના આત્મામાં જ જુએ છે, અને બધા જીવોમાં આત્માને જુએ છે, તેને પછી કોઈ શંકા રહેતી નથી.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ7} યસ્મિન્ત્ સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ આત્મૈવાભૂદ્ વિજાનતઃ । તત્ર કો મોહઃ કઃ શોક ઽ એકત્વમ્ અનુપશ્યતઃ
જેને જાણ છે કે સર્વે જીવો એકજ આત્મા બની ગયા છે, એ માટે પછી મોહ કે શોક ક્યાંથી આવે? કારણ કે એ તો સર્વત્ર એકતા જુએ છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ8} સ પર્ય્ અગાચ્ છુક્રમ્ અકાયમ્ અવ્રણમ્ અસ્નાવિરꣳ શુદ્ધમ્ અપાપવિદ્ધમ્ । કવિર્ મનીષી પરિભૂઃ સ્વયંભૂર્ યાથાતથ્યતો ઽર્થાન્ વ્યદધાચ્છાશ્વતીભ્યઃ સમાભ્યઃ
એ સર્વત્ર વિહરે છે, શુદ્ધ છે, શરીરરહિત છે, નિર્દોષ છે, પાપથી અસ્પર્શ છે; એ જ્ઞાની, દ્રષ્ટા, સર્વવ્યાપી, સ્વયંભૂ છે અને એ જ સદાકાળ માટે સર્વ વસ્તુઓને યોગ્ય રીતે વિભાજિત કરે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 9।કાણ્વ12} અન્ધં તમઃ પ્ર વિશન્તિ યે ઽસંભૂતિમ્ ઉપાસતે । તતો ભૂય ઽ ઇવ તે તમો ય ઽ ઉ સંભૂત્યાꣳ રતાઃ
જે લોકો અસંભૂત (અજ્ઞાત)ની ઉપાસના કરે છે, તેઓ અંધકારમાં જાય છે; અને જે લોકો સંભૂત (જ્ઞાત)માં જ મગ્ન રહે છે, તેઓ તો એથી પણ વધુ ઘોર અંધકારમાં જાય છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 10।કાણ્વ13} અન્યદ્ એવાહુઃ સંભવાદ્ અન્યદ્ આહુર્ અસંભવાત્ । ઇતિ શુશ્રુમ ધીરાણાં યે નસ્ તદ્ વિચચક્ષિરે
જ્ઞાની લોકો કહે છે કે સંભવથી કંઈક અલગ મળે છે અને અસંભવથી કંઈક જુદું મળે છે. આવું અમે વિદ્વાનો પાસેથી સાંભળ્યું છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 11।કાણ્વ14} સંભૂતિં ચ વિનાશં ચ યસ્ તદ્ વેદોભયꣳ સહ । વિનાશેન મૃત્યું તીર્ત્વા સંભૂત્યામૃતમ્ અશ્નુતે
જે માણસ સંભવ અને વિનાશ બંનેને સાથે જાણે છે, તે વિનાશથી મૃત્યુને પાર કરી જાય છે અને સંભવથી અમરત્વ પામે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 12।કાણ્વ9} અન્ધં તમઃ પ્ર વિશન્તિ યે ઽવિદ્યામ્ ઉપાસતે । તતો ભૂય ઽ ઇવ તે તમો ય ઽ ઉ વિદ્યાયાꣳ રતાઃ
જે લોકો અવિદ્યા (અજ્ઞાન)ની ઉપાસના કરે છે, તેઓ અંધકારમાં જાય છે; અને જે લોકો માત્ર વિદ્યા (જ્ઞાન)માં જ મગ્ન રહે છે, તેઓ તો એથી પણ વધુ ઘોર અંધકારમાં જાય છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 13।કાણ્વ10} અન્યદ્ એવાહુર્ વિદ્યાયા ઽ અન્યદ્ આહુર્ અવિદ્યાયાઃ । ઇતિ શુશ્રુમ ધીરાણાં યે નસ્ તદ્ વિચચક્ષિરે
જ્ઞાની લોકો કહે છે કે વિદ્યા (જ્ઞાન)થી કંઈક જુદું મળે છે અને અવિદ્યા (અજ્ઞાન)થી કંઈક જુદું મળે છે. આવું અમે વિદ્વાનો પાસેથી સાંભળ્યું છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 14।કાણ્વ11} વિદ્યાં ચાવિદ્યાં ચ યસ્ તદ્ વેદોભયꣳ સહ । અવિદ્યયા મૃત્યું તીર્ત્વા વિદ્યયામૃતમ્ અશ્નુતે
જે માણસ વિદ્યા અને અવિદ્યા બંનેને સાથે જાણે છે, તે અવિદ્યા દ્વારા મૃત્યુને પાર કરે છે અને વિદ્યા દ્વારા અમરત્વ પામે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 15} વાયુર્ અનિલમ્ અમૃતમ્ અથેદં ભસ્માન્તꣳ શરીરમ્ । ઓ3મ્ ક્રતો સ્મર ક્લિબે સ્મર કૃતꣳ સ્મર
પવન તો અમર છે, આ શરીર તો આખરે રાખ બની જાય છે. હે મન, તું સ્મરણ કર; હે કર્તા, તું સ્મરણ કર; તું કરેલું બધું યાદ કર.
{ઈશાવા.ઉપ. 16।કાણ્વ18} અગ્ને નય સુપથા રાયે ઽ અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોધ્ય્ અસ્મજ્ જુહુરાણમ્ એનો ભૂયિષ્ઠાં તે નમ ઽ ઉક્તિં વિધેમ
હે અગ્નિ, તું અમને સારા માર્ગે લઈ જજે, હે દેવ, તું અમારા બધા કર્મો જાણે છે. અમારું કરેલું પાપ દૂર કરી દે. તને અમારો શ્રેષ્ઠ નમસ્કાર અર્પણ કરીએ છીએ.
{ઈશાવા.ઉપ. 17।કાણ્વ15} હિરણ્મયેન પાત્રેણ સત્યસ્યાપિહિતં મુખમ્ । યો ઽસાવ્ આદિત્યે પુરુષઃ સો ઽસાવ્ અહમ્ । ઓ૩મ્ ખં બ્રહ્મ
સત્યનું મુખ એક સુવર્ણ પાત્રથી ઢાંકાયેલું છે. જે પુરુષ સૂર્યમાં છે, એ જ હું છું. ઓમ્, આકાશ, બ્રહ્મ.