ચતુઃસ્રક્તિર્ નાભિર્ ઋતસ્ય સપ્રથાઃ સ નો વિશ્વાયુઃ સપ્રથાઃ સ નઃ સર્વાયુઃ સપ્રથાઃ । અપ દ્વેષો ઽ અપ હ્વરો ઽન્યવ્રતસ્ય સશ્ચિમ
સત્યનું કેન્દ્ર, ચાર દિશામાં ફેલાયેલું છે—એ સર્વત્ર ફેલાયેલું અમને આખું આયુષ્ય આપે, અમને પૂર્ણ આયુષ્ય આપે. દુશ્મનાવટ દૂર થાય, પતન દૂર થાય, જુદી રીતના ચાલનારા પાસેથી પણ, અને આપણે સૌ એકતામાં રહીએ.
ઘર્મૈતત્ તે પુરીષં તેન વર્ધસ્વ ચા ચ પ્યાયસ્વ । વર્ધિષીમહિ ચ વયમ્ આ ચ પ્યાસિષીમહિ
આ તાપ તારો મૂળ છે; એના દ્વારા તું વધ અને પરિપૂર્ણ થા. અમે પણ વધીએ અને અમારું પણ પરિપૂર્ણ થવું થાય.
અચિક્રદદ્ વૃષા હરિર્ મહાન્ મિત્રો ન દર્શતઃ । સꣳ સૂર્યેણ દિદ્યુતદ્ ઉદધિર્ નિધિઃ
મહાન, પીળો અને બળવાન વૃષભ મૈત્રી જેવા સૌને દેખાય એમ ગર્જના કરે છે; એ સૂર્ય સાથે ઝગમગે છે, સમુદ્ર જેવો ખજાનો છે.
સુમિત્રિયા ન ઽ આપ ઽ ઓષધયઃ સન્તુ દુર્મિત્રિયાસ્ તસ્મૈ સન્તુ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ
જેમ સારા મિત્રો હોય તેમ જળ અને ઔષધિઓ અમારે માટે સુમિત્ર બની રહે; જે અમને દુશ્મન માને છે અને જેને આપણે દુશ્મન માનીએ છીએ, તેમના માટે એ દુશ્મન બની રહે.
ઉદ્ વયં તમસસ્ પરિ સ્વઃ પશ્યન્ત ઽ ઉત્તરમ્ । દેવં દેવત્રા સૂર્યમ્ અગન્મ જ્યોતિર્ ઉત્તમમ્
અમે અંધકારમાંથી બહાર આવી પ્રકાશમાં આવ્યા, ઉચ્ચ લોકને જોયો; અમે દેવોમાં સર્વોચ્ચ દેવ, સૂર્યને, શ્રેષ્ઠ પ્રકાશને પ્રાપ્ત કર્યો.
એધો ઽસ્ય્ એધિષીમહિ । સમિદ્ અસિ તેજો ઽસિ તેજો મયિ ધેહિ
અમે તારી સમિદ્ધિ પ્રગટાવીએ; તું જ ઇંધણ છે, તું જ તેજ છે—એ તેજ મને આપ.
યાવતી દ્યાવાપૃથિવી યાવચ્ ચ સપ્ત સિન્ધવો વિતસ્થિરે । તાવન્તમ્ ઇન્દ્ર તે ગ્રહમૂર્જા ગૃહ્ણામ્ય્ અક્ષિતં મયિ ગૃહ્ણામ્ય્ અક્ષિતમ્
જેટલું આકાશ અને ધરતી વિશાળ છે, જેટલું સાત નદીઓ ફેલાયેલી છે, એટલું જ, હે ઇન્દ્ર, હું તારી શક્તિથી ભરપૂર પાન કરું છું, અને એ કદી ઓછું ન થાય, એ શક્તિ હું મારા માટે લઈ રહ્યો છું.
મયિ ત્યદ્ ઇન્દ્રિયં બૃહન્ મયિ દક્ષો મયિ ક્રતુઃ । ઘર્મસ્ ત્રિશુગ્ વિ રાજતિ વિરાજા જ્યોતિષા સહ બ્રહ્મણા તેજસા સહ
એ મહાન શક્તિ મારા અંદર રહે, કુશળતા મારા અંદર રહે, દૃઢ નિશ્ચય મારા અંદર રહે. ત્રિવિધ તાપ તેજસ્વી રીતે ઉજળી રહ્યો છે, પ્રકાશ સાથે, બ્રહ્મા સાથે, તેજ સાથે.
પયસો રેત ઽ આભૃતં તસ્ય દોહમ્ અશીમહ્ય્ ઉત્તરામ્-ઉત્તરાꣳ સમામ્ । ત્વિષઃ સંવૃક્ ક્રત્વે દક્ષસ્ય તે સુષુમ્ણસ્ય તે સુષુમ્ણાગ્નિહુતઃ । ઇન્દ્રપીતસ્ય પ્રજાપતિભક્ષિતસ્ય મધુમત ઽ ઉપહૂત ઽ ઉપહૂતસ્ય ભક્ષયામિ
અમે દૂધનું સાર ખેંચ્યું છે; વર્ષે વર્ષે એનું પાન કરીએ. તારી ઊર્જા, તારો સંકલ્પ, તારી કુશળતા, તારી કૃપા, તારી કૃપાળુ અગ્નિહોતી, ઇન્દ્રે પીધેલું, પ્રજાપતિએ ભોજન કરેલું, મધુરતાથી ભરેલું, બોલાવેલું—એ બધું હું ભોજનરૂપે ગ્રહણ કરું છું.
સ્વાહા પ્રાણેભ્યઃ સાધિપતિકેભ્યઃ । પૃથિવ્યૈ સ્વાહા । અગ્નયે સ્વાહા । અન્તરિક્ષે સ્વાહા । વાયવે સ્વાહા । દિવે સ્વાહા । સૂર્યાય સ્વાહા
પ્રાણો અને તેમના સ્વામીઓ માટે સ્વાહા; ધરતી માટે સ્વાહા; અગ્નિ માટે સ્વાહા; આકાશ માટે સ્વાહા; વાયુ માટે સ્વાહા; દ્યુલોક માટે સ્વાહા; સૂર્ય માટે સ્વાહા.
દિગ્ભ્યઃ સ્વાહા । ચન્દ્રાય સ્વાહા । નક્ષત્રેભ્યઃ સ્વાહા । અદ્ભ્યઃ સ્વાહા । વરુણાય સ્વાહા । નાભ્યૈ સ્વાહા । પૂતાય સ્વાહા
દિશાઓ માટે સ્વાહા; ચંદ્ર માટે સ્વાહા; નક્ષત્રો માટે સ્વાહા; જળ માટે સ્વાહા; વરુણ માટે સ્વાહા; નાભિ માટે સ્વાહા; શુદ્ધ માટે સ્વાહા.
વાચે સ્વાહા । પ્રાણાય સ્વાહા । પ્રાણાય સ્વાહા । ચક્ષુષે સ્વાહા । ચક્ષુષે સ્વાહા । શ્રોત્રાય સ્વાહા । શ્રોત્રાય સ્વાહા
વાણી માટે સ્વાહા; શ્વાસ માટે સ્વાહા; શ્વાસ માટે સ્વાહા; આંખ માટે સ્વાહા; આંખ માટે સ્વાહા; કાન માટે સ્વાહા; કાન માટે સ્વાહા.
મનસઃ કામમ્ આકૂતિં વાચઃ સત્યમ્ અશીય । પશૂનાꣳ રૂપમ્ અન્નસ્ય રસો યશઃ શ્રીઃ શ્રયતાં મયિ સ્વાહા ॥ 5 પ્રજાપતિઃ સંભ્રિયમાણઃ સમ્રાટ્ સંભૃતો વૈશ્વદેવઃ સꣳસન્નો ઘર્મઃ પ્રવૃક્તસ્ તેજ ઽ ઉદ્યત ઽ આશ્વિનઃ પયસ્યા નીયમાને પૌષ્ણો વિષ્યન્દમાને મારુતઃ ક્લથન્ । મૈત્રઃ શરસિ સંતાય્યમાને વાયવ્યો હ્રિયમાણ ઽ આગ્નેયો હૂયમાનો વાગ્ઘુતઃ
મને મનની ઇચ્છા, વાણીનો સંકલ્પ, વાણીનું સત્ય પ્રાપ્ત થાય; પશુઓનું રૂપ, અન્નનો રસ, યશ અને સમૃદ્ધિ મારા અંદર વસે. સ્વાહા.
સવિતા પ્રથમે ઽહન્ન્ અગ્નિર્ દ્વિતીયે વાયુસ્ તૃતીય ઽ આદિત્યશ્ ચતુર્થે ચન્દ્રમાઃ પઞ્ચમ ઽ ઋતુઃ ષષ્ઠે મરુતઃ સપ્તમે બૃહસ્પતિર્ અષ્ટમે । મિત્રો નવમે વરુણો દશમ ઽ ઇન્દ્ર ઽ એકાદશે વિશ્વે દેવા દ્વાદશે
પ્રથમ દિવસે સવિતા, બીજા દિવસે અગ્નિ, ત્રીજા દિવસે વાયુ, ચોથા દિવસે આદિત્ય, પાંચમા દિવસે ચંદ્ર, છઠ્ઠા દિવસે ઋતુ, સાતમા દિવસે મરુતગણ, આઠમા દિવસે બૃહસ્પતિ; નવમા દિવસે મિત્ર, દસમા દિવસે વરુણ, અગિયારમા દિવસે ઇન્દ્ર, બારમા દિવસે બધા દેવતાઓ.
ઉગ્રશ્ ચ ભીમશ્ ચ ધ્વાન્તશ્ ચ ધુનિશ્ ચ । સાસહ્વાꣳશ્ ચાભિયુગ્વા ચ વિક્ષિપઃ સ્વાહા ॥ 39. 8 અગ્નિꣳ હૃદયેનાશનિꣳ હૃદયાગ્રેણ પશુપતિં કૃત્સ્નહૃદયેન ભવં યક્ના । શર્વં મતસ્નાભ્યામ્ ઈશાનં મન્યુના મહાદેવમ્ અન્તઃપર્શવ્યેનોગ્રં દેવં વનિષ્ઠુના વસિષ્ઠહનુઃ શિઙ્ગીનિ કોશ્યાભ્યામ્
ઉગ્ર, ભયાનક, અંધકાર, ધૂની; વિજયી, આક્રમક અને વિખેરી નાખનાર—સ્વાહા.
ઉગ્રં લોહિતેન મિત્રꣳ સૌવ્રત્યેન રુદ્રં દૌર્વ્રત્યેનેન્દ્રં પ્રક્રીડેન મરુતો બલેન સાધ્યાન્ પ્રમુદા । ભવસ્ય કણ્ઠ્યꣳ રુદ્રસ્યાન્તઃપાર્શ્વ્યં મહાદેવસ્ય યકૃચ્ છર્વસ્ય વનિષ્ઠુઃ પશુપતેઃ પુરીતત્
લાલ રંગવાળા ઉગ્ર, સારા સંકલ્પવાળા મિત્ર, ખોટા સંકલ્પવાળા રુદ્ર, રમતમાં ઇન્દ્ર, બળથી મરુતગણ, આનંદથી સાધ્યગણ; ભવના ગળા સાથે, રુદ્રના પાશ્વ સાથે, મહાદેવના યકૃત સાથે, શર્વના પીઠ સાથે, પશુપતિના પેટ સાથે.
લોમભ્યઃ સ્વાહા લોમભ્યઃ સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા લોહિતાય સ્વાહા લોહિતાય સ્વાહા મેદોભ્યઃ સ્વાહા મેદોભ્યઃ સ્વાહા । માꣳસેભ્યઃ સ્વાહા માꣳસેભ્યઃ સ્વાહા સ્નાવભ્યઃ સ્વાહા સ્નાવભ્યઃ સ્વાહાસ્થભ્યઃ સ્વાહાસ્થભ્યઃ સ્વાહા મજ્જભ્યઃ સ્વાહા મજ્જભ્યઃ સ્વાહા । રેતસે સ્વાહા પાયવે સ્વાહા
આયાસાય સ્વાહા પ્રાયાસાય સ્વાહા સંયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા । શુચે સ્વાહા શોચતે સ્વાહા શોચમાનાય સ્વાહા શોકાય સ્વાહા
પ્રયત્ન માટે સ્વાહા, મહેનત માટે સ્વાહા, એકતા માટે સ્વાહા, વિયોગ માટે સ્વાહા, ઊઠવા માટે સ્વાહા; શુદ્ધ માટે સ્વાહા, તેજ માટે સ્વાહા, તેજવાળાને સ્વાહા, શોક માટે સ્વાહા.
તપસે સ્વાહા તપ્યતે સ્વાહા તપ્યમાનાય સ્વાહા તપ્તાય સ્વાહા ઘર્માય સ્વાહા । નિષ્કૃત્યૈ સ્વાહા પ્રાયશ્ચિત્ત્યૈ સ્વાહા ભેષજાય સ્વાહા
તપ માટે સ્વાહા, તપ કરનાર માટે સ્વાહા, તપમાં રહેનાર માટે સ્વાહા, તપથી દગ્ધ થયેલા માટે સ્વાહા, ગરમી માટે સ્વાહા, પાપમાંથી છૂટકારા માટે સ્વાહા, પ્રાયશ્ચિત્ત માટે સ્વાહા, અને ઔષધ માટે સ્વાહા.
યમાય સ્વાહાન્તકાય સ્વાહા મૃત્યવે સ્વાહા બ્રહ્મણે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યાꣳ સ્વાહા
યમ માટે સ્વાહા, અંતક માટે સ્વાહા, મૃત્યુ માટે સ્વાહા, બ્રહ્મા માટે સ્વાહા, બ્રહ્મહત્યાના પાપ માટે સ્વાહા, બધા દેવતાઓ માટે સ્વાહા, અને આકાશ-પૃથ્વી માટે સ્વાહા.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ1} ઈશા વાસ્યમ્ ઇદꣳ સર્વં યત્ કિં ચ જગત્યાં જગત્ । તેન ત્યક્તેન ભુઞ્જીથા મા ગૃધઃ કસ્ય સ્વિદ્ ધનમ્
આ સમગ્ર જગત, જે કંઈ ચાલે છે તે બધું પરમાત્માથી આવરણ પામેલું છે. ત્યાગથી તેનો આનંદ માણો, અને ક્યારેય કોઈના ધન પર લાલચ ન રાખો.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ2} કુર્વન્ન્ એવેહ કર્માણિ જિજીવિષેચ્ છતꣳ સમાઃ । એવં ત્વયિ નાન્યથેતો ઽસ્તિ ન કર્મ લિપ્યતે નરે
આ જગતમાં કર્મ કરતાં, માણસે સો વર્ષ જીવવાની ઈચ્છા રાખવી જોઈએ. આવું કરવાથી જ સાચો માર્ગ મળે છે; આવું કરનારને કર્મ બંધતું નથી.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ3} અસુર્યા નામ તે લોકા ઽઅન્ધેન તમસાવૃતાઃ । તાꣳસ્ તે પ્રેત્યાપિ ગચ્છન્તિ યે કે ચાત્મહનો જનાઃ
જે લોક અંધકારથી ઢંકાયેલા છે, તેમને અસુર લોક કહેવામાં આવે છે. પોતાનું જ આત્મઘાત કરનાર લોકો મૃત્યુ પછી એ લોકમાં જાય છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ4} અનેજદ્ એકં મનસો જવીયો નૈનદ્ દેવા ઽ આપ્નુવન્ પૂર્વમ્ અર્શત્ । તદ્ ધાવતો ઽન્યાન્ અત્ય્ એતિ તિષ્ઠત્ તસ્મિન્ન્ અપો માતરિશ્વા દધાતિ
એ એક પરમાત્મા અચળ છે, છતાં મનથી પણ ઝડપી છે; દેવતાઓ પણ તેને પામી શક્યા નહીં, કારણ કે એ તો તેમનાથી પહેલો છે. એ સ્થિર રહીને પણ દોડનારને વટાવી જાય છે; એમાં પવન જળો મૂકે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ5} તદ્ એજતિ તન્ નૈજતિ તદ્ દૂરે તદ્ વ્ અન્તિકે । તદ્ અન્તર્ અસ્ય સર્વસ્ય તદ્ ઉ સર્વસ્યાસ્ય બાહ્યતઃ
એ ચાલે છે પણ ચાલતું નથી, એ દૂર છે પણ નજીક છે. એ બધાની અંદર પણ છે અને બધાની બહાર પણ છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ6} યસ્ તુ સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ આત્મન્ન્ એવાનુપશ્યતિ । સર્વભૂતેષુ ચાત્માનં તતો ન વિ ચિકિત્સતિ
જે માણસ સર્વે જીવોને પોતાના આત્મામાં જ જુએ છે, અને બધા જીવોમાં આત્માને જુએ છે, તેને પછી કોઈ શંકા રહેતી નથી.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ7} યસ્મિન્ત્ સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ આત્મૈવાભૂદ્ વિજાનતઃ । તત્ર કો મોહઃ કઃ શોક ઽ એકત્વમ્ અનુપશ્યતઃ
જેને જાણ છે કે સર્વે જીવો એકજ આત્મા બની ગયા છે, એ માટે પછી મોહ કે શોક ક્યાંથી આવે? કારણ કે એ તો સર્વત્ર એકતા જુએ છે.
{ઈશાવા.ઉપ. કાણ્વ8} સ પર્ય્ અગાચ્ છુક્રમ્ અકાયમ્ અવ્રણમ્ અસ્નાવિરꣳ શુદ્ધમ્ અપાપવિદ્ધમ્ । કવિર્ મનીષી પરિભૂઃ સ્વયંભૂર્ યાથાતથ્યતો ઽર્થાન્ વ્યદધાચ્છાશ્વતીભ્યઃ સમાભ્યઃ
એ સર્વત્ર વિહરે છે, શુદ્ધ છે, શરીરરહિત છે, નિર્દોષ છે, પાપથી અસ્પર્શ છે; એ જ્ઞાની, દ્રષ્ટા, સર્વવ્યાપી, સ્વયંભૂ છે અને એ જ સદાકાળ માટે સર્વ વસ્તુઓને યોગ્ય રીતે વિભાજિત કરે છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 9।કાણ્વ12} અન્ધં તમઃ પ્ર વિશન્તિ યે ઽસંભૂતિમ્ ઉપાસતે । તતો ભૂય ઽ ઇવ તે તમો ય ઽ ઉ સંભૂત્યાꣳ રતાઃ
જે લોકો અસંભૂત (અજ્ઞાત)ની ઉપાસના કરે છે, તેઓ અંધકારમાં જાય છે; અને જે લોકો સંભૂત (જ્ઞાત)માં જ મગ્ન રહે છે, તેઓ તો એથી પણ વધુ ઘોર અંધકારમાં જાય છે.
{ઈશાવા.ઉપ. 10।કાણ્વ13} અન્યદ્ એવાહુઃ સંભવાદ્ અન્યદ્ આહુર્ અસંભવાત્ । ઇતિ શુશ્રુમ ધીરાણાં યે નસ્ તદ્ વિચચક્ષિરે
જ્ઞાની લોકો કહે છે કે સંભવથી કંઈક અલગ મળે છે અને અસંભવથી કંઈક જુદું મળે છે. આવું અમે વિદ્વાનો પાસેથી સાંભળ્યું છે.
રોઈ માટે સ્વાહા, રોઈ માટે સ્વાહા; ચામડી માટે સ્વાહા, ચામડી માટે સ્વાહા; લાલ માટે સ્વાહા, લાલ માટે સ્વાહા; ચરબી માટે સ્વાહા, ચરબી માટે સ્વાહા; માંસ માટે સ્વાહા, માંસ માટે સ્વાહા; સ્નાયુ માટે સ્વાહા, સ્નાયુ માટે સ્વાહા; હાડકાં માટે સ્વાહા, હાડકાં માટે સ્વાહા; મજ્જા માટે સ્વાહા, મજ્જા માટે સ્વાહા; બીજ માટે સ્વાહા, વિસર્જન માટે સ્વાહા.