સપ્ત ઽ ઋષયઃ પ્રતિહિતાઃ શરીરે સપ્ત રક્ષન્તિ સદમ્ અપ્રમાદમ્ । સપ્તાપઃ સ્વપતો લોકમ્ ઈયુસ્ તત્ર જાગૃતો ઽ અસ્વપ્નજૌ સત્રસદૌ ચ દેવૌ
શરીરમાં સાત ઋષિઓ સ્થિર છે, અને સાતે સતત અચેતનતા સામે રક્ષા કરે છે. સુપ્ત અવસ્થામાં સાત શક્તિઓ સંસારમાં વિહાર કરે છે; ત્યાં જાગૃત રહેતા બે દેવતાઓ છે, જે સ્વપ્નથી જન્મેલા નથી અને યજ્ઞના મુખ્ય છે.
ઉત્ તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે દેવયન્તસ્ ત્વેમહે । ઉપ પ્ર યન્તુ મરુતઃ સુદાનવ ઽ ઇન્દ્ર પ્રાશૂર્ ભવા સચા
હે વાણીના સ્વામી, ઊઠો! અમે ભક્તિપૂર્વક તમારું આવાહન કરીએ છીએ. દયાળુ મરુતગણો અહીં આવે, અને હે ઇન્દ્ર, તમે પણ ઝડપથી અમારી સાથે જોડાઓ.
પ્ર નૂનં બ્રહ્મણસ્પતિર્ મન્ત્રં વદત્ય્ ઉક્થ્યમ્ । યસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રો વરુણો મિત્રો ઽ અર્યમા દેવા ઽ ઓકાꣳસિ ચક્રિરે
હવે વાણીના સ્વામી સ્તુતિયોગ્ય મંત્ર ઉચ્ચારે છે, જેમાં ઇન્દ્ર, વરુણ, મિત્ર અને અર્યમા દેવતાઓએ પોતાનું નિવાસસ્થાન બનાવ્યું છે.
બ્રહ્મણસ્પતે ત્વમ્ અસ્ય યન્તા સૂક્તસ્ય બોધિ તનયં ચ જિન્વ । વિશ્વં તદ્ ભદ્રં યદ્ અવન્તિ દેવા બૃહદ્ વદેમ વિદથે સુવીરાઃ । [ય ઇમા વિશ્વા । વિશ્વકર્મા । યો નઃ પિતા । અન્નપતે ન્નસ્ય નો દેહિ ॥ ] (અ.વે. 17. , 11. )
હે વાણીના સ્વામી, તમે આ સ્તુતિના માર્ગદર્શક છો; તેના ફળને જાગૃત કરો અને તેને ફેલાવો. જે શુભ છે અને દેવતાઓ જેનું રક્ષણ કરે છે, તે બધું અમને પ્રાપ્ત થાય; અમે સભામાં પુત્રસંપન્ન અને વિજયી બનીને મહાન વચન બોલીએ. [જે સર્વનું સર્જન કરે છે, સર્વનો પિતા છે, હે અન્નના સ્વામી, અમને અન્ન આપો.]
અપેતો યન્તુ પણયો ઽસુમ્ના દેવપીયવઃ । અસ્ય લોકઃ સુતાવતઃ । દ્યુભિર્ અહોભિર્ અક્તુભિર્ વ્યક્તં યમો દદાત્વ્ અવસાનમ્ અસ્મૈ
દુષ્ટ અને દુશ્મન સ્વભાવના લોકો, દેવોના આશીર્વાદથી દૂર થઈ જાય. આ જગત યજ્ઞ કરનારનો છે. દિવસ, રાત અને સંધ્યાના સમયે યમ રાજા તેને સ્પષ્ટ રીતે તેની શાંતિનું સ્થાન આપે.
સવિતા તે શરીરેભ્યઃ પૃથિવ્યાં લોકમ્ ઇચ્છતુ । તસ્મૈ યુજ્યન્તામ્ ઉસ્રિયાઃ
સવિતા દેવ તમારા શરીરોથી પૃથ્વી પર સ્થાન આપે; તેના માટે ગાયોને જોડવામાં આવે.
વાયુઃ પુનાતુ । સવિતા પુનાતુ । અગ્નેર્ ભ્રાજસા । સૂર્યસ્ય વર્ચસા । વિ મુચ્યન્તામ્ ઉસ્રિયાઃ
વાયુ શુદ્ધ કરે, સવિતા શુદ્ધ કરે, અગ્નિની તેજસ્વિતાથી અને સૂર્યના પ્રકાશથી શુદ્ધિ થાય; ગાયોને મુક્ત કરવામાં આવે.
અશ્વત્થે વો નિષદનં પર્ણે વો વસતિષ્ કૃતા । ગોભાજઽઇત્ કિલાસથ યત્ સનવથ પૂરુષમ્
તમારું નિવાસ અશ્વત્થ વૃક્ષ નીચે છે, અને તેની પાંદડીઓ પર તમારું ઘર છે. કહેવામાં આવે છે કે ગાયોના દૂધથી તમે પોષાય છો, જ્યારે તમે મનુષ્યને પુનઃનવા બનાવો છો.
સવિતા તે શરીરાણિ માતુર્ ઉપસ્થ ઽ આ વપતુ । તસ્મૈ પૃથિવિ શં ભવ
સવિતા દેવ તમારા શરીરોને માતાના ગર્ભમાં પાછા ખેંચે; પૃથ્વી, તેના માટે કૃપાળુ બન.
પ્રજાપતૌ ત્વા દેવતાયામ્ ઉપોદકે લોકે નિ દધામ્ય્ અસૌ । અપ નઃ શોશુચદ્ અઘમ્
હું તમને પ્રજાપતિ, દેવત્વ અને જળયુક્ત લોકમાં સ્થાપિત કરું છું. જળો અમારો પાપ ધોઈ નાખે.
પરં મૃત્યો ઽ અનુ પરેહિ પન્થાં યસ્ તે ઽ અન્ય ઇતરો દેવયાનાત્ । ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાꣳ રીરિષો મોત વીરાન્
હે મૃત્યુ, તું દૂર જા, તે માર્ગે જા જે તારો છે, દેવોના માર્ગથી અલગ. જે જોઈ અને સાંભળી શકે છે, તેને હું કહું છું: અમારાં સંતાનોને કે વીરોને તું નુકસાન ન કર.
શં વાતઃ શꣳ હિ તે ઘૃણિઃ શં તે ભવન્ત્વ્ ઇષ્ટકાઃ । શં તે ભવન્ત્વ્ અગ્નયઃ પાર્થિવાસો મા ત્વાભિ શૂશુચન્
પવન તને શાંતિ આપે, તારી તેજસ્વિતા તને શાંતિ આપે, તારી ઇંટો તને શાંતિ આપે, પૃથ્વી上的 અગ્નિ તને શાંતિ આપે; તેઓ તને દુઃખ ન આપે.
કલ્પન્તાં તે દિશસ્ તુભ્યમ્ આપઃ શિવતમાસ્ તુભ્યં ભવન્તુ સિન્ધવઃ । અન્તરિક્ષꣳ શિવં તુભ્યં કલ્પન્તાં તે દિશઃ સર્વાઃ
દિશાઓ તારા માટે તૈયાર થાય, જળો તારા માટે શુભ બને, નદીઓ તારા માટે કલ્યાણકારી બને. આકાશમાર્ગ તારા માટે શુભ બને, બધી દિશાઓ તારા માટે સુખદાયી બને.
અશ્મન્વતી રીયતે સꣳ રભધ્વમ્ ઉત્ તિષ્ઠત પ્ર તરતા સખાયઃ । અત્ર જહીમો ઽશિવા યે ઽ અસઞ્છિવાન્ વયમ્ ઉત્તરેમાભિ વાજાન્
પથ્થરવાળી ગાડી આગળ વધે છે; મિત્રો, એકસાથે પ્રયત્ન કરો, ઊઠો અને પાર જાઓ! અહીં આપણે અશુભને દૂર કરી દઈએ; અમે શુભ બનીને વિજય સાથે પાર જઈશું.
અપાઘમ્ અપ કિલ્વિષમ્ અપ કૃત્યામ્ અપો રપઃ । અપામાર્ગ ત્વમ્ અસ્મદ્ અપ દુઃષ્વપ્ન્યꣳ સુવ
પાપ દૂર થાય, દોષ દૂર થાય, દુર્વૃત્તિ દૂર થાય, દુર્ભાગ્ય દૂર થાય! હે અપામાર્ગ, અમારાથી દુઃસ્વપ્નો દૂર કર.
સુમિત્રિયા ન ઽ આપ ઽ ઓષધયઃ સન્તુ દુર્મિત્રિયાસ્ તસ્મૈ સન્તુ યો ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ યં ચ વયં દ્વિષ્મઃ
જળ અને ઔષધિઓ અમારે માટે મૈત્રીપૂર્ણ બને; જે અમને દ્વેષે છે અને જેને અમે દ્વેષીએ છીએ, તેના માટે તે શત્રુરૂપ બને.
અનડ્વાહમ્ આ રભામહે સૌરભેયꣳ સ્વસ્તયે । સ ન ઽ ઇન્દ્ર ઽ ઇવ દેવેભ્યો વહ્નિઃ સંતરણો ભવ
અમે સુગંધિત વાછરડા, વાછરડાને કલ્યાણ માટે પકડીએ છીએ. દેવોમાં જેમ ઇન્દ્ર છે, તેમ હે અગ્નિ, તમે અમારો માર્ગદર્શક બનો.
ઉદ્ વયં તમસસ્ પરિ સ્વઃ પશ્યન્ત ઽ ઉત્તરમ્ । દેવં દેવત્રા સૂર્યમ્ અગન્મ જ્યોતિર્ ઉત્તમમ્
અમે અંધકારમાંથી બહાર આવી, ઉપરનું પ્રકાશ જોયું; અમે દેવોમાં દેવ એવા સૂર્યને, સર્વોચ્ચ પ્રકાશને પ્રાપ્ત કર્યો.
ઇમં જીવેભ્યઃ પરિધિં દધામિ મૈષાં નુ ગાદ્ અપરો ઽ અર્થમ્ એતમ્ । શતં જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીર્ અન્તર્ મૃત્યું દધતાં પર્વતેન
હું જીવંત લોકો માટે આ સીમા બાંધી છે; કોઈ બીજું પોતાના સ્વાર્થ માટે આ સીમા ન લાંઘે. તેઓ અનેક અને પૂર્ણ શરદીઓ સુધી, પર્વત જેટલી દૂર મૃત્યુને રાખીને, સો વર્ષ જીવે.
અગ્ન ઽ આયૂꣳષિ પવસ ઽ આ સુવોર્જમ્ ઇષં ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્
હે અગ્નિ, અમારા આયુષ્યને શુદ્ધ કર, અમને તેજસ્વી પ્રકાશ, બળ અને સમૃદ્ધિ તરફ લઈ જા. તમામ દુઃખ અને દુર્ભાગ્યને અમથી દૂર હટાવી દે.
આયુષ્માન્ અગ્ને હવિષા વૃધાનો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતયોનિર્ એધિ । ઘૃતં પીત્વા મધુ ચારુ ગવ્યં પિતેવ પુત્રમ્ અભિ રક્ષતાદ્ ઇમાન્ત્ સ્વાહા
હે અગ્નિ, તું હંમેશાં આયુષ્યવાન રહે, હવનથી વધતો રહે, ઘીથી તેજસ્વી બની, ઘીમાંથી જન્મેલો બની. તું ઘી અને મીઠું, મનમોહક ગાયનું દૂધ પી, પિતા જેવો પુત્રને રક્ષે તેમ, આ બધાનું રક્ષણ કર. સ્વાહા.
પરીમે ગામ્ અનેષત પર્ય્ અગ્નિમ્ અહૃષત । દેવેષ્વ્ અક્રત શ્રવઃ ક ઽ ઇમાꣳ૨ઽ આ દધર્ષતિ
તેઓએ મારી આજુબાજુ ગાયને ફેરવી, અગ્નિને પણ ફેરવ્યો છે. દેવતાઓમાં તેમણે પ્રતિષ્ઠા સ્થાપી છે; હવે આને કોણ હરાવી શકે?
ક્રવ્યાદમ્ અગ્નિં પ્ર હિણોમિ દૂરં યમરાજ્યં ગચ્છતુ રિપ્રવાહઃ । ઇહૈવાયમ્ ઇતરો જાતવેદા દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્
હું માંસ ખાવા વાળા અગ્નિને દૂર મોકલું છું; તે યમરાજના લોકમાં જાઓ. અહીં બીજો જાતવેદા અગ્નિ, જાણીને, દેવતાઓ સુધી હવન પહોંચાડે.
વહ વપાં જાતવેદઃ પિતૃભ્યો યત્રૈનાન્ વેત્થ નિહિતાન્ પરાકે । મેદસઃ કુલ્યા ઽ ઉપ તાન્ત્ સ્રવન્તુ સત્યા ઽ એષામ્ આશિષઃ સં નમન્તાꣳ સ્વાહા
હે જાતવેદા, તું વપાને પિતૃઓ સુધી લઈ જા, જ્યાં તને ખબર છે કે તેઓ દૂર સ્થાને છે. ચરબીના પ્રવાહો ત્યાં પહોંચે, તેમના સાચા આશીર્વાદો અમને વંદન કરે. સ્વાહા.
સ્યોના પૃથિવિ નો ભવાનૃક્ષરા નિવેશની । યચ્છા નઃ શર્મ સપ્રથાઃ । અપ નઃ શોશુચદ્ અઘમ્
હે પૃથ્વી, તું અમારે માટે સુખદ, અડગ અને સુરક્ષિત નિવાસસ્થાન બન. અમને વિશાળ રક્ષા આપ. અમારે બધું દુઃખ દૂર કરી દે.
અસ્માત્ ત્વમ્ અધિ જાતો ઽસિ ત્વદ્ અયં જાયતાં પુનઃ । અસૌ સ્વર્ગાય લોકાય સ્વાહા
તારામાંથી આ જન્મ્યો છે; એમાંથી ફરી બીજું જન્મે. એ સ્વર્ગલોકમાં જાય. સ્વાહા.
ઋચં વાચં પ્ર પદ્યે મનો યજુઃ પ્ર પદ્યે સામ પ્રાણં પ્ર પદ્યે ચક્ષુઃ શ્રોત્રં પ્ર પદ્યે । વાગ્ ઓજઃ સહૌજો મયિ પ્રાણાપાનૌ
હું ઋચાને વાણી તરીકે સ્વીકારું છું, યજુરને મન તરીકે, સામને શ્વાસ તરીકે, દ્રષ્ટિ અને શ્રવણને સ્વીકારું છું. વાણી, બળ અને મહાન શક્તિ મારા અંદર રહે, શ્વાસ-ઉશ્વાસ સાથે.
યન્ મે છિદ્રં ચક્ષુષો હૃદયસ્ય મનસો વાતિતૃણ્ણં બૃહસ્પતિર્ મે તદ્ દધાતુ । શં નો ભવતુ ભુવનસ્ય યસ્ પતિઃ
મારા નેત્ર, હૃદય કે મનમાં જે ખામી હોય, તે બૃહસ્પતિ પૂરી કરે. જગતના સ્વામી અમને કલ્યાણ આપે.
ભૂર્ ભુવઃ સ્વઃ । તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્
ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ. આપણે દેવતા સવિતાનું પવિત્ર તેજ સ્મરે છે. તે અમારા મનને પ્રેરણા આપે.
કયા નશ્ ચિત્ર ઽ આ ભુવદ્ ઊતી સદાવૃધઃ સખા । કયા શચિષ્ઠયા વૃતા
કયા આશ્ચર્યજનક ઉપકારથી અમારો હંમેશાં વધતો મિત્ર અમને મળે છે? કઈ મહાન સહાયથી તે પસંદ થાય છે?