યસ્મિન્ન્ ઋચઃ સામ યજૂꣳષિ યસ્મિન્ પ્રતિષ્ઠિતા રથનાભાવ્ ઇવારાઃ । યસ્મિꣳશ્ ચિત્તꣳ સર્વમ્ ઓતં પ્રજાનં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જેમ રથના ચક્રમાં આરા કેન્દ્રમાં સ્થિર હોય છે, તેમ જેમાં ઋચા, સામ અને યજુરવેદ સ્થિર છે; જેમાં સર્વ જીવનું ચેતન તંતુરૂપે વણાયેલું છે—એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.
સુષારથિર્ અશ્વાન્ ઇવ યન્ મનુષ્યાન્ નેનીયતે ઽભીશુભિર્ વાજિન ઽ ઇવ । હૃત્પ્રતિષ્ઠં યદ્ અજિરં જવિષ્ઠં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જેમ કુશળ રથચાલક ઘોડાઓને વશમાં રાખે છે, તેમ એ મન માણસોને નિયંત્રિત કરે છે; જે હૃદયમાં સ્થિર છે, ઝડપથી દોડતું અને ચંચળ છે—એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.
પિતું નુ સ્તોષં મહો ધર્માણં તવિષીમ્ । યસ્ય ત્રિતો વ્ય્ ઓજસા વૃત્રં વિપર્વમ્ અર્દયત્
હવે હું મહાન, ધર્મમય અને શક્તિશાળી પિતાનું સ્તવન કરું છું; જેના બળે ત્રિતાએ વૃત્રના અનેક મસ્તકને તોડી નાખ્યા હતા.
અન્વ્ ઇદ્ અનુમતે ત્વં મન્યાસૈ શં ચ નસ્ કૃધિ । ક્રત્વે દક્ષાય નો હિનુ પ્ર ણ ઽ આયૂꣳષિ તારિષઃ
અનુમતિના આશીર્વાદથી, તું અમને કલ્યાણ આપ, અમને સંકલ્પ અને કૌશલ્ય માટે પ્રેરણા આપ, અને જીવનની નદી પાર કરાવ.
અનુ નો ઽદ્યાનુમતિર્ યજ્ઞં દેવેષુ મન્યતામ્ । અગ્નિશ્ ચ હવ્યવાહનો ભવતં દાશુષે મયઃ
આજે અનુમતિ અમારો યજ્ઞ દેવોમાં સ્વીકારી લે; અને અગ્નિ, હવ્યવાહક, ભક્તને આનંદ આપો.
સિનીવાલિ પૃથુષ્ટુકે યા દેવાનામ્ અસિ સ્વસા । જુષસ્વ હવ્યમ્ આહુતં પ્રજાં દેવિ દિદિડ્ઢિ નઃ
સિનિવાલી, પહોળા નિતંબવાળી, તું દેવીઓમાં બહેન છે; દેવી, આહુતિ સ્વીકાર અને અમને સંતાન આપ.
પઞ્ચ નદ્યઃ સરસ્વતીમ્ અપિ યન્તિ સસ્રોતસઃ । સરસ્વતી તુ પઞ્ચધા સો દેશે ઽભવત્ સરિત્
પાંચ નદીઓ, સરસ્વતી સાથે, પોતાની ધારા સાથે વહે છે; સરસ્વતી ત્યાં પાંચ રૂપે નદી બની.
ત્વમ્ અગ્ને પ્રથમો ઽ અઙ્ગિરા ઽ ઋષિર્ દેવો દેવાનામ્ અભવઃ શિવઃ સખા । તવ વ્રતે કવયો વિદ્મનાપસો ઽજાયન્ત મરુતો ભ્રાજદૃષ્ટયઃ
હે અગ્નિ, તું અંગિરસોમાં પ્રથમ ઋષિ, દેવોમાં દિવ્ય અને શુભ મિત્ર છે; તારા નિયમથી કવિઓ અને વિદ્વાનો જન્મ્યા, અને તેજસ્વી દૃષ્ટિવાળા મારુતો પેદા થયા.
ત્વં નો ઽ અગ્ને તવ દેવ પાયુભિર્ મઘોનો રક્ષ તન્વશ્ ચ વન્દ્ય । ત્રાતા તોકસ્ય તનયે ગવામ્ અસ્ય્ અનિમેષꣳ રક્ષણસ્ તવ વ્રતે
હે અગ્નિ, તારા દૈવી રક્ષણથી અમને અને અમારા શરીરને, જે વંદનીય છે, સુરક્ષિત રાખ; તું સંતાન અને ગાયોનો રક્ષક બની, તારા નિયમમાં સતત જાગૃત રહીને રક્ષા કર.
ઉત્તાનાયામ્ અવ ભરા ચિકિત્વાન્ત્ સદ્યઃ પ્રવીતા વૃષણં જજાન । અરુષસ્તૂપો રુશદ્ અસ્ય પાજ ઽ ઇડાયાસ્ પુત્રો વયુને ઽજનિષ્ટ
વિસ્તૃત ધરા પર, વિદ્વાન એ તરત જ શક્તિશાળી વૃષભને જન્મ આપ્યો; લાલ રંગનો સ્તંભ, તેજમાં તેજસ્વી, ઇડા પુત્ર તરીકે કુશળતામાં જન્મ્યો.
ઇડાયાસ્ ત્વા પદે વયં નાભા પૃથિવ્યા ઽ અધિ । જાતવેદો નિ ધીમહ્ય્ અગ્ને હવ્યાય વોઢવે
ઇડાના ચરણે, પૃથ્વીના નાભિમાં, હે જાતવેદ, અમે તને, અગ્નિ, અમારી આહુતિ વહન કરવા સ્થાપિત કરીએ છીએ.
પ્ર મન્મહે શવસાનાય શૂષમ્ આઙ્ગૂષં ગિર્વણસે ઽ અઙ્ગિરસ્વત્ । સુવૃક્તિભિઃ સ્તુવત ઽ ઋગ્મિયાયાર્ચામાર્કં નરે વિશ્રુતાય
અમે શક્તિશાળી, તેજસ્વી, અંગિરસ વંશજનું સુંદર સ્તુતિથી ગાન કરીએ છીએ; સુંદર રચિત ઋચાઓથી, પ્રસિદ્ધ પુરુષ માટે આરતી અને ગીત ગાવીએ.
પ્ર વો મહે મહિ નમો ભરધ્વમ્ આઙ્ગૂષ્યꣳ શવસાનાય સામ । યેના નઃ પૂર્વે પિતરઃ પદજ્ઞા ઽ અર્ચન્તો ઽ અઙ્ગિરસો ગા ઽ અવિન્દન્
મહાન માટે, સંગીત અને સ્તુતિથી, તમે સૌ મહાન નમન કરો; જેમ આપણા પૂર્વજ અંગિરસોએ સ્તુતિથી ગાયો શોધી કાઢ્યા હતા.
ઇચ્છન્તિ ત્વા સોમ્યાસઃ સખાયઃ સુન્વન્તિ સોમં દધતિ પ્રયાꣳસિ । તિતિક્ષન્તે ઽ અભિશસ્તિં જનાનામ્ ઇન્દ્ર ત્વદ્ આ કશ્ ચન હિ પ્રકેતઃ
હે ઇન્દ્ર, તારા મિત્રો તને ઇચ્છે છે, તને આનંદદાયક માને છે; તેઓ સોમ પિડે છે અને ભેટો ધરાવે છે; લોકોની નિંદા સહન કરે છે, કેમ કે તારા સિવાય બીજું કોઈ સાચું જ્ઞાન ધરાવતું નથી.
ન તે દૂરે પરમા ચિદ્ રજાꣳસ્ય્ અસ્યા તુ પ્ર યાહિ હરિવો હરિભ્યામ્ । સ્થિરાય વૃષ્ણે સવના કૃતેમા યુક્તા ગ્રાવાણઃ સમિધાને ઽ અગ્નૌ
હે સર્વોચ્ચ, તારા માટે કોઈ અંતર દૂર નથી. હવે તું તારા બે ઘોડાઓ સાથે આગળ વધ, હે ગદા ધારક. સ્થિર વૃષભ માટે તૈયાર કરેલા પથ્થરો અગ્નિ પાસે દબાવવા માટે જોડાયા છે.
અષાઢં યુત્સુ પૃતનાસુ પપ્રિꣳ સ્વર્ષામ્ અપ્સાં વૃજનસ્ય ગોપામ્ । ભરેષુજાꣳ સુક્ષિતિꣳ સુશ્રવસં જયન્તં ત્વામ્ અનુ મદેમ સોમ
યુદ્ધમાં અપરાજિત, વિજયી અને પ્રકાશ આપનાર, પાણી અને પ્રજાના રક્ષક, હે સોમ, તું અમને સુખ, યશ અને જીત આપે છે—અમે તારા અનુયાયી બનીએ.
સોમો ધેનુꣳ સોમો ઽ અર્વન્તમ્ આશુꣳ સોમો વીરં કર્મણ્યં દદાતિ । સાદન્યં વિદથ્યꣳ સભેયં પિતૃશ્રવણં યો દદાશદ્ અસ્મૈ
સોમ ગાય આપે છે, સોમ ઝડપી ઘોડો આપે છે, સોમ પરાક્રમી અને મહેનતુ પુરુષ આપે છે; જે તેને અર્પણ કરે છે, તેને સોમ મિત્ર, બુદ્ધિ, સભા અને પિતૃઓની પ્રશંસા પણ આપે છે.
ત્વમ્ ઇમા ઽ ઓષધીઃ સોમ વિશ્વાસ્ ત્વમ્ અપો ઽ અજનયસ્ ત્વં ગાઃ । ત્વમ્ આ તતન્થોર્વ્ અન્તરિક્ષં ત્વં જ્યોતિષા વિ તમો વવર્થ
હે સોમ, તું આ બધાં ઔષધિઓ પેદા કરી, તું જ પાણી લાવ્યો, તું જ ગાયો બનાવ્યા; તું વિશાળ આકાશ ફેલાવ્યું અને તારા પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કર્યો.
દેવેન નો મનસા દેવ સોમ રાયો ભાગꣳ સહસાવન્ન્ અભિ યુધ્ય । મા ત્વા તનદ્ ઈશિષે વીર્યસ્યોભયેભ્યઃ પ્ર ચિકિત્સા ગવિષ્ટૌ
દેવતા સમાન મનથી, હે સોમ, મહાન શક્તિવાન, અમારે ધનની ભાગીદારી માટે તું લડીશ; શક્તિવાન તને તારી શક્તિથી વંચિત ન કરે—બંને પક્ષે ચેતન રહે, હે વિજયના ઈચ્છુક.
અષ્ટૌ વ્યખ્યત્ કકુભઃ પૃથિવ્યાસ્ ત્રી ધન્વ યોજના સપ્ત સિન્ધૂન્ । હિરણ્યાક્ષઃ સવિતા દેવ ઽ આગાદ્ દધદ્ રત્ના દાશુષે વાર્યાણિ
પૃથ્વીના આઠ દિશાઓ છે, ત્રણ રણના અંતર છે, સાત નદીઓ છે; સુવર્ણ આંખો ધરાવતો દેવતા સવિતા ભક્ત માટે ખજાનો અને અમૂલ્ય દાન લઈને આવ્યો છે.
હિરણ્યપાણિઃ સવિતા વિચર્ષણિર્ ઉભે દ્યાવાપૃથિવી ઽ અન્તર્ ઈયતે । અપામીવાં બાધતે વેતિ સૂર્યમ્ અભિ કૃષ્ણેન રજસા દ્યામ્ ઋણોતિ
સુવર્ણ હાથે અને સર્વજ્ઞ સવિતા, આકાશ અને પૃથ્વી બંનેમાં ફરે છે; તે રોગ દૂર કરે છે, સૂર્ય તરફ જાય છે અને તેના કાળા આવરણથી આકાશ ઢાંકે છે.
હિરણ્યહસ્તો ઽ અસુરઃ સુનીથઃ સુમૃડીકઃ સ્વવાઁ યાત્વ્ અર્વાઙ્ । અપસેધન્ રક્ષસો યાતુધાનાન્ અસ્થાદ્ દેવઃ પ્રતિદોષં ગૃણાનઃ
સુવર્ણ હાથે, દયાળુ અને શુભ માર્ગદર્શક દેવ, આસુર, નજીક આવે છે; તે રાક્ષસો અને તાંત્રિકોને દૂર કરે છે—દેવતા દરરોજ સવારે જાગે છે અને ભક્તો દ્વારા પ્રસંશિત થાય છે.
યે તે પન્થાઃ સવિતઃ પૂર્વ્યાસો ઽરેણવઃ સુકૃતા ઽ અન્તરિક્ષે । તેભિર્ નો ઽ અદ્ય પથિભિઃ સુગેભી રક્ષા ચ નો ઽ અધિ ચ બ્રૂહિ દેવ
હે સવિતા, તારા એ પ્રાચીન, ધૂળરહિત અને સુંદર રસ્તાઓ, જે આકાશમાં છે—આ સરળ માર્ગો દ્વારા આજે અમારો રક્ષણ કર અને અમારો પક્ષ લઈ, હે દેવતા.
ઉભા પિબતમ્ અશ્વિનોભા નઃ શર્મ યચ્છતમ્ । અવિદ્રિયાભિર્ ઊતિભિઃ
હે અશ્વિનીકુમારો, તમે બંને પીઓ અને અમને તમારું રક્ષણ આપો, અખૂટ સહાય અને આશ્રય સાથે.
અપ્નસ્વતીમ્ અશ્વિના વાચમ્ અસ્મે કૃતં નો દસ્રા વૃષણા મનીષામ્ । અદ્યૂત્યે ઽવસે નિ હ્વયે વાં વૃધે ચ નો ભવતં વાજસાતૌ
હે અશ્વિનીકુમારો, અમને પ્રેરણાદાયી વાણી આપો; હે અદ્ભુત અને શક્તિશાળી, અમને બુદ્ધિ આપો. મુશ્કેલી અને સ્પર્ધામાં હું તમારે બોલાવું છું—વિજય માટે તમે અમારો બળ બનો.
દ્યુભિર્ અક્તુભિઃ પરિ પાતમ્ અસ્માન્ અરિષ્ટેભિર્ અશ્વિના સૌભગેભિઃ । તન્ નો મિત્રો વરુણો મામહન્તામ્ અદિતિઃ સિન્ધુઃ પૃથિવી ઽ ઉત દ્યૌઃ
દિવસે અને રાત્રે, હે અશ્વિનીકુમારો, અમને સુખ અને સલામતીથી રક્ષો; મિત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, પૃથ્વી અને આકાશ અમારો રક્ષણ કરે.
આ કૃષ્ણેન રજસા વર્તમાનો નિવેશયન્ન્ અમૃતં મર્ત્યં ચ । હિરણ્યયેન સવિતા રથેના દેવો યાતિ ભુવનાનિ પશ્યન્
કાળા આકાશમાં ફરતો, અમર અને નશ્વર બંને જીવોને સ્થિર કરતો, સુવર્ણ રથમાં દેવ સવિતા બધા લોકોએ જોઈને જાય છે.
આ રાત્રિ પર્થિવꣳ રજઃ પિતુર્ અપ્રાયિ ધામભિઃ । દિવઃ સદાꣳસિ બૃહતી વિ તિષ્ઠસ ઽ આ ત્વેષં વર્તતે તમઃ
રાત્રિએ પૃથ્વી પર પોતાનું પ્રકાશ ફેલાવ્યું છે; તે સ્વર્ગના વિશાળ સ્થાનોમાં ઊભી છે અને તેનું ઘન અંધકાર વ્યાપે છે.
ઉષસ્ તચ્ ચિત્રમ્ આ ભરાસ્મભ્યં વાજિનીવતિ । યેન તોકં ચ તનયં ચ ધામહે
હે ઉષા, અમને એ તેજસ્વી પ્રકાશ આપ, જે ઘોડાઓથી ભરપૂર છે અને જેના દ્વારા અમે સંતાન અને વંશને પોષી શકીએ.
પ્રાતર્ અગ્નિં પ્રાતર્ ઇન્દ્રꣳ હવામહે પ્રાતર્ મિત્રાવરુણા પ્રાતર્ અશ્વિના । પ્રાતર્ ભગં પૂષણં બ્રહ્મણસ્પતિં પ્રાતઃ સોમમ્ ઉત રુદ્રꣳ હુવેમ
પ્રભાતે અમે અગ્નિને બોલાવીએ છીએ, પ્રભાતે ઇન્દ્રને, પ્રભાતે મિત્ર-વરુણને, પ્રભાતે અશ્વિનીકુમારોને; પ્રભાતે અમે ભાગ, પુષણ, બ્રહ્મણસ્પતિ, સોમ અને રુદ્રને પણ બોલાવીએ છીએ.