કાવ્યયોર્ આજાનેષુ ક્રત્વા દક્ષસ્ય દુરોણે । રિશાદસા સધસ્થ ઽ આ
કવિઓના સંતાનમાં, કૌશલ્ય અને બુદ્ધિના ઘરમાં, ભોજન લેનારા તેમના સ્થાને બેઠા છે.
દૈવ્યાવ્ અધ્વર્યૂ આ ગતꣳ રથેન સૂર્યત્વચા । મધ્વા યજ્ઞꣳ સમ્ અઞ્જાથે । [ + તં પ્રત્નથા । અયં વેનઃ ॥]
દૈવી યજ્ઞકર્તાઓ, સૂર્ય સમાન તેજવાળા રથ પર આવો; યજ્ઞને મધથી લપસાવો; અને તેને નવીન કરો—આ વેણ છે.
તિરશ્ચીનો વિતતો રશ્મિર્ એષામ્ અધઃ સ્વિદ્ આસી૩દ્ ઉપરિ સ્વિદ્ આસી૩ત્ । રેતોધા ઽ આસન્ મહિમાન ઽ આસન્ત્ સ્વધા ઽ અવસ્તાત્ પ્રયતિઃ પરસ્તાત્
તેમની કિરણો તિરછા ફેલાયેલી છે; નીચે પણ હતી, ઉપર પણ હતી; તેઓ બીજવાળા અને મહાન હતા; નીચે સ્વભાવશક્તિ હતી, ઉપર ઇચ્છા હતી.
આ રોદસી ઽ અપૃણદ્ આ સ્વર્ મહજ્ જાતં યદ્ એનમ્ અપસો ઽ અધારયન્ । સો ઽ અધ્વરાય પરિ ણીયતે કવિર્ અત્યો ન વાજસાતયે ચનોહિતઃ
તેણે આકાશ અને પૃથ્વી ભર્યા, સ્વર્ગ સુધી પહોંચ્યો; જન્મે ત્યારે જળોએ તેને ધારણ કર્યો; તે યજ્ઞની ફરતે ફેરવાય છે, કવિ, પુરસ્કાર માટે જોડાયેલા ઘોડા જેવો.
ઉક્થેભિર્ વૃત્રહન્તમા યા મન્દાના ચિદ્ આ ગિરા । આઙ્ગૂષૈર્ આવિવાસતઃ
સ્તોત્રોથી, વૃત્રના સંહારકની પણ, ધીમી બોલનાર દ્વારા સ્તુતિ થાય છે; સંકેતો વડે તેઓ તેને બોલાવે છે.
ઉપ નઃ સૂનવો ગિરઃ શૃણ્વન્ત્વ્ અમૃતસ્ય યે । સુમૃડીકા ભવન્તુ નઃ
અમૃતપુત્રો અમારી પ્રાર્થનાઓ સાંભળે; તેઓ અમ પર કૃપાળુ બન્યા રહે.
બ્રહ્માણિ મે મતયઃ શꣳ સુતાસઃ શુષ્મ ઽ ઇયર્તિ પ્રભૃતો મે ઽ અદ્રિઃ । આ શાસતે પ્રતિ હર્યન્ત્ય્ ઉક્થેમા હરી વહતસ્ તા નો ઽ અચ્છ
મારી પ્રાર્થનાઓ, વિચારો, પિછાયેલું સોમ અને શક્તિ—all ઉછળી રહ્યા છે; પથ્થર પણ વહે છે; તેઓ બોલાવાય છે, સ્તોત્રોથી ઉત્સાહિત થાય છે; એ બંને ઘોડાઓ તેને અમારી પાસે લાવે.
અનુત્તમા તે મઘવન્ નકિર્ નુ ન ત્વાવાꣳ૨ઽ અસ્તિ દેવતા વિદાનઃ । ન જાયમાનો નશતે ન જાતો યાનિ કરિષ્યા કૃણુહિ પ્રવૃદ્ધ
હે મઘવાન, તને કોઈ પણ હરીફ નથી; કોઈ દેવ તારા સમાન નથી; જન્મેલો કે જન્મતો, કોઈ નાશ પામતો નથી; તું જે કરવાનું ઈચ્છે, એ પૂર્ણ કર, હે મહાન.
તદ્ ઇદ્ આસ ભુવનેષુ જ્યેષ્ઠં યતો જજ્ઞ ઽ ઉગ્રસ્ ત્વેષનૃમ્ણઃ । સદ્યો જજ્ઞાનો નિ રિણાતિ શત્રૂન્ અનુ યં વિશ્વે મદન્ત્ય્ ઊમાઃ
તે સર્વ જીવોમાં સર્વથી મહાન હતો, જેનામાંથી ભયાનક, તેજસ્વી અને પરાક્રમી જન્મ્યો. તે તાજો જન્મેલો તરત જ દુશ્મનોને દુર કરે છે; સર્વ શક્તિઓ તેમાં આનંદ પામે છે.
ઇમા ઽ ઉ ત્વા પુરૂવસો ગિરો વર્ધન્તુ યા મમ । પાવકવર્ણાઃ શુચયો વિપશ્ચિતો ઽભિ સ્તોમૈર્ અનૂષત
હે પુરૂવસ, મારી આ સ્તુતિઓ તને વધારતી રહે—આ મારી જ વાણી છે, જે તેજસ્વી, શુદ્ધ અને વિવેકપૂર્ણ છે; તે સ્તુતિઓ તને પ્રસન્નતાથી પહોંચે છે.
યસ્યાયં વિશ્વ ઽ આર્યો દાસઃ શેવધિપા ઽ અરિઃ । તિરશ્ ચિદ્ અર્યે રુશમે પરીરવિ તુભ્યેત્ સો ઽ અજ્યતે રયિઃ
જેના માટે આ આર્ય, દાસ, શુભ ઇચ્છાવાળો સ્વામી કે દુશ્મન—even દુશ્મન પણ—ક્રોધથી બૂમ પાડે છે; તને ધન અર્પણ થાય છે.
અયꣳ સહસ્રમ્ ઋષિભિઃ સહસ્કૃતઃ સમુદ્ર ઽ ઇવ પપ્રથે । સત્યઃ સો ઽ અસ્ય મહિમા ગૃણે શવો યજ્ઞેષુ વિપ્રરાજ્યે
એ હજાર ઋષિઓ સાથે, તેમની શક્તિથી સશક્ત બની, સમુદ્ર જેવો વ્યાપી જાય છે. તેની મહાનતા સાચી છે; હું યજ્ઞોમાં અને વિદ્વાનોમાં તેની શક્તિનું ગાન કરું છું.
અદબ્ધેભિઃ સવિતઃ પાયુભિષ્ ટ્વꣳ શિવેભિર્ અદ્ય પરિ પાહિ નો ગયમ્ । હિરણ્યજિહ્વઃ સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્ નો ઽ અઘશꣳસ ઽ ઈશત
હે સવિતા, આજે અમારું ઘર નિર્ભય રક્ષકો અને શુભ વાળાઓથી રક્ષ; સુવર્ણ જીભ ધરાવનાર, નવા સુખ માટે અમને બચાવ; કોઈ દુશ્મન અમારે રાજી ન થાય.
આ નો યજ્ઞં દિવિસ્પૃશં વાયો યાહિ સુમન્મભિઃ । અન્તઃ પવિત્ર ઽ ઉપરિ શ્રીણાનો ઽયꣳ શુક્રો ઽ અયામિ તે
હે વાયુ, આ આકાશને સ્પર્શતો અમારો યજ્ઞ છે, સારા વિચારો સાથે અહીં આવો. અંદરથી શુદ્ધ, ઉપરથી શોભાયમાન, હું તેજ સાથે તારી પાસે આવું છું.
ઇન્દ્રવાયૂ સુસંદૃશા સુહવેહ હવામહે । યથા નઃ સર્વ ઽ ઇજ્ જનો ઽનમીવઃ સંગમે સુમના ઽ અસત્
હે ઇન્દ્ર અને વાયુ, સુંદર સ્વરૂપવાળા, અમે અહીં શુભ સંકલ્પથી તમને બોલાવીએ છીએ. સર્વ લોકો દુઃખથી મુક્ત રહે, અને અમે સૌ સારા મનથી મળીએ.
ઋધગ્ ઇત્થા સ મર્ત્યઃ શશમે દેવતાતયે । યો નૂનં મિત્રાવરુણાવ્ અભિષ્ટય ઽ આચક્રે હવ્યદાતયે
જે મનુષ્યે હવે મિત્ર અને વરુણને હવન માટે શોધ્યા છે, એ દેવપૂજામાં આનંદ પામે છે.
આ યાતમ્ ઉપ ભૂષતં મધ્વઃ પિબતમ્ અશ્વિના । દુગ્ધં પયો વૃષણા જેન્યાવસૂ મા નો મર્ધિષ્ટમ્ આ ગતમ્
હે અશ્વિનીકુમારો, આવો, શોભા પામો અને મધ પીવો. દૂધ દોહાયું છે, હે પરાક્રમી દાતા, અમને દુઃખ ન આપો, પણ આવો.
પ્રૈતુ બ્રહ્મણસ્ પતિઃ પ્ર દેવ્ય્ એતુ સૂનૃતા । અચ્છા વીરં નર્યં પઙ્ક્તિરાધસં દેવા યજ્ઞં નયન્તુ નઃ
બ્રહ્મણપતિ આગળ વધે, દેવી સત્ય પણ આગળ આવે. દેવતાઓ અમારો યજ્ઞ એ પરાક્રમી, મહાન અને ધન આપનાર સુધી પહોંચાડે.
ચન્દ્રમા ઽ અપ્સ્વ્ અન્તર્ આ સુપર્ણો ધાવતે દિવિ । રયિં પિશંગં બહુલં પુરુસ્પૃહꣳ હરિર્ એતિ કનિક્રદત્
ચંદ્રમા જળમાં વિહરે છે, પંખી જેવો ઝડપી આકાશમાં દોડે છે. પીળો, ઘણો અને સર્વને પોષતો ધન ધ્વનિ સાથે આવે છે.
દેવં-દેવં વો ઽવસે દેવં-દેવમ્ અભિષ્ટયે । દેવં-દેવꣳ હુવેમ વાજસાતયે ગૃણન્તો દેવ્યા ધિયા
દરેક દેવને સહાય માટે, કૃપા માટે, શક્તિ માટે અમે બોલાવીએ છીએ; દેવતાની બુદ્ધિથી સ્તુતિ કરીએ છીએ.
દિવિ પૃષ્ટો ઽ અરોચતાગ્નિર્ વૈશ્વાનરો બૃહન્ । ક્ષ્મયા વૃધાન ઽ ઓજસા ચનોહિતો જ્યોતિષા બાધતે તમઃ
અગ્નિ, વૈશ્વાનર, આકાશમાં વિશાળ પ્રકાશે છે. પૃથ્વી પર શક્તિથી વધે છે, પ્રજ્વલિત થઈ, પોતાનાં પ્રકાશથી અંધકાર દૂર કરે છે.
ઇન્દ્રાગ્ની ઽ અપાદ્ ઇયં પૂર્વાગાત્ પદ્વતીભ્યઃ । હિત્વી શિરો જિહ્વયા વાવદચ્ ચરત્ ત્રિꣳશત્ પદા ન્ય્ અક્રમીત્
હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, આ એક પગ વિના કમળની ડાળીઓમાંથી આવી. માથું છોડી, જીભથી બોલી, ચાલતી અને ત્રીસ પગલાં ચાલતી ગઈ.
દેવાસો હિ ષ્મા મનવે સમન્યવો વિશ્વે સાકꣳ સરાતયઃ । તે નો ઽ અદ્ય તે અપરં તુચે તુ નો ભવન્તુ વરિવોવિદઃ
દેવતાઓ મનુ માટે એક મનથી એકત્ર થયા છે. તેઓ આજે અને આવતીકાલે પણ અમારે માટે માર્ગ દર્શક બને.
અપાધમદ્ અભિશસ્તીર્ અશસ્તિહાથેન્દ્રો દ્યુમ્ન્ય્ આભવત્ । દેવાસ્ ત ઽ ઇન્દ્ર સખ્યાય યેમિરે બૃહદ્ભાનો મરુદ્ગણ
ઇન્દ્રે શાપો દૂર કર્યા, દુષ્ટનો નાશક અને તેજસ્વી બન્યો. દેવતાઓએ, હે ઇન્દ્ર, તને મિત્રતા માટે પસંદ કર્યો, હે પ્રકાશમાન, હે મરુદગણ.
પ્ર વ ઽ ઇન્દ્રાય બૃહતે મરુતો બ્રહ્માર્ચત । વૃત્રꣳ હનતિ વૃત્રહા શતક્રતુર્ વજ્રેણ શતપર્વણા
મહાન ઇન્દ્ર માટે મરુદગણ ભક્તિથી સ્તુતિ કરે. વૃત્રના વિનાશક, શતશક્તિશાળી, શતધારી વજ્રથી પ્રહાર કરે છે.
અસ્યેદ્ ઇન્દ્રો વાવૃધે વૃષ્ણ્યꣳ શવો મદે સુતસ્ય વિષ્ણવિ । અદ્યા તમ્ અસ્ય મહિમાનમ્ આયવો ઽનુ ષ્ટુવન્તિ પૂર્વથા । [ઇમા ઽ ઉ ત્વા । યસ્યાયમ્ । અયꣳ સહસ્રમ્ । ઊર્ધ્વ ઽ ઊ ષુ ણઃ ॥] (અ.વે. )
ઇન્દ્રની શક્તિ, સોમ રસના આનંદમાં, વાછરડા જેવી વધે છે. આજે, તેની મહાનતાનું પુત્રો પહેલાંની જેમ ગાન કરે છે.
યજ્ જાગ્રતો દૂરમ્ ઉદૈતિ દૈવં તદ્ ઉ સુપ્તસ્ય તથૈવૈતિ । દૂરંગમં જ્યોતિષાં જ્યોતિર્ એકં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જે જાગૃત અવસ્થામાં પણ દૂર સુધી પહોંચે છે અને સુપ્ત અવસ્થામાં પણ એ જ રીતે જાય છે, જે પ્રકાશોમાં સર્વોચ્ચ પ્રકાશ છે, એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.
યેન કર્માણ્ય્ અપસો મનીષિણો યજ્ઞે કૃણ્વન્તિ વિદથેષુ ધીરાઃ । યદ્ અપૂર્વં યક્ષમ્ અન્તઃ પ્રજાનાં તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જેનાથી વિદ્વાન અને વિચારશીલ લોકો યજ્ઞ અને અન્ય કાર્ય કરે છે, અને ધીરજવાળા સભામાં સ્થિર રહે છે; જે અનોખું અને રહસ્યમય તત્વ સર્વ જીવમાં છે, એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.
યત્ પ્રજ્ઞાનમ્ ઉત ચેતો ધૃતિશ્ ચ યજ્ જ્યોતિર્ અન્તર્ અમૃતં પ્રજાસુ । યસ્માન્ ન ઽ ઋતે કિં ચન કર્મ ક્રિયતે તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જે જ્ઞાન, ચેતના અને સ્થિરતા રૂપ છે; જે પ્રકાશ સર્વ જીવોમાં અમર છે; જેના વિના કોઈ કાર્ય થતું નથી—એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.
યેનેદં ભૂતં ભુવનં ભવિષ્યત્ પરિગૃહીતમ્ અમૃતેન સર્વમ્ । યેન યજ્ઞસ્ તાયતે સપ્તહોતા તન્ મે મનઃ શિવસંકલ્પમ્ અસ્તુ
જેનાથી આ જગત, ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય સર્વ અમરતાથી આવરી લેવાયું છે; અને જેના દ્વારા સાત યજ્ઞકર્તા યજ્ઞને ટકાવે છે—એ મારો મન શુભ સંકલ્પથી ભરપૂર રહે.