બહ્વીનાં પિતા બહુર્ અસ્ય પુત્રશ્ ચિશ્ચા કૃણોતિ સમનાવગત્ય । ઇષુધિઃ સઙ્કાઃ પૃતનાશ્ ચ સર્વાઃ પૃષ્ઠે નિનદ્ધો જયતિ પ્રસૂતઃ
એ અનેકનો પિતા છે, એના અનેક પુત્રો છે; યુદ્ધના મેદાનમાં એકઠા થઈને એ કાર્ય કરે છે. એના પીઠ પર બાંધી દેવાયેલા તૂણીર, તીરો અને આખા સૈન્યે, બહાર આવીને વિજય મેળવે છે.
રથે તિષ્ઠન્ નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્ર-યત્ર કામયતે સુષારથિઃ । અભીશૂનાં મહિમાનં પનાયત મનઃ પશ્ચાદ્ અનુ યચ્છન્તિ રશ્મયઃ
રથ પર ઊભો રહી, કુશળ સારથી ઘોડાઓને જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં લઈ જાય છે. વાઘાની મહત્તા દોરીઓ બતાવે અને મન પણ દોરીઓની પાછળ-પાછળ ચાલે.
તીવ્રાન્ ઘોષાન્ કૃણ્વતે વૃષપાણયો ઽશ્વા રથેભિઃ સહ વાજયન્તઃ । અવક્રામન્તઃ પ્રપદૈર્ અમિત્રાન્ ક્ષિણન્તિ શત્રૂꣳ૧ઽ રનપવ્યયન્તઃ
મજબૂત હાથવાળા ઘોડાઓ રથ સાથે દોડે છે અને તેજ અવાજ કરે છે. પોતાના ખુરથી દુશ્મનો સામે આગળ વધે છે અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોને વિખેરીને નાશ કરે છે.
રથવાહનꣳ હવિર્ અસ્ય નામ યત્રાયુધં નિહિતમ્ અસ્ય વર્મ । તત્રા રથમ્ ઉપ શગ્મꣳ સદેમ વિશ્વાહા વયꣳ સુમનસ્યમાનાઃ
રથની ચાલ એનું હવન છે, જ્યાં એના શસ્ત્રો અને કવચ રાખવામાં આવ્યા છે. ત્યાં આપણે સૌ હંમેશા આનંદિત મનથી રથ પાસે જઈએ.
સ્વાદુષꣳસદઃ પિતરો વયોધાઃ કૃચ્છ્રેશ્રિતઃ શક્તીવન્તો ગભીરાઃ । ચિત્રસેના ઽ ઇષુબલા ઽ અમૃધ્રાઃ સતોવીરા ઽ ઉરવો વ્રાતસાહાઃ
પૂર્વજો, મજબૂત અને વિરતા, જેમણે અમૃત પાન કર્યું, મુશ્કેલી સહન કરી, શક્તિશાળી અને ઊંડા વિચારોવાળા, વિવિધ સૈન્ય ધરાવતા, તીરમાં પારંગત, અડગ, સાચા વીર, વિશાળ અને જૂથમાં વિજયી હતા.
બ્રાહ્મણાસઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી ઽ અનેહસા । પૂષા નઃ પાતુ દુરિતાદ્ ઋતાવૃધો રક્ષા માકિર્ નો ઽ અઘશꣳસ ઽ ઈશત
બ્રાહ્મણ પૂર્વજો, સોમ જેવા શાંત, દ્યાઉ અને પૃથ્વી અમારે માટે શુભ અને નિર્વિઘ્ન રહે. પૂષા અમને દુઃખથી બચાવે, સત્યના રક્ષક અમને રક્ષા કરે—કોઈ દુશ્મન અમારે ઉપર અધિકાર ન મેળવે.
સુપર્ણં વસ્તે મૃગો ઽ અસ્યા દન્તો ગોભિઃ સંનદ્ધા પતતિ પ્રસૂતા । યત્રા નરઃ સં ચ વિ ચ દ્રવન્તિ તત્રાસ્મભ્યમ્ ઇષવઃ શર્મ યꣳસન્
પંખીનું પાંખ ધારણ કરેલું પ્રાણી, એના દાંત એનું શસ્ત્ર છે; ગાયના ચામડાથી બંધાયેલું, છૂટતાં જ એ ઉડી જાય છે. જ્યાં લોકો એકઠા થાય અને વિખરે, ત્યાં એ તીરો અમને સુરક્ષા આપે.
ઋજીતે પરિ વૃઙ્ધિ નો ઽશ્મા ભવતુ નસ્ તનૂઃ । સોમો ઽ અધિ બ્રવીતુ નો ઽદિતિઃ શર્મ યચ્છતુ
અમને બળથી ઘેરી લો, અમારું શરીર પથ્થર જેવું મજબૂત રહે. સોમ અમારો પક્ષ લે અને અદિતિ અમને સુરક્ષા આપે.
આ જઙ્ઘન્તિ સાન્વ્ એષાં જઘનાꣳ૨ઽ ઉપ જિઘ્નતે । અશ્વાજનિ પ્રચેતસો ઽશ્વાન્ત્ સમત્સુ ચોદય
એના જાંઘો દોડે છે, એના નિતંબો ઘા કરે છે; ઘોડાઓમાંથી જ બુદ્ધિશાળી જન્મે છે—યુદ્ધમાં ઘોડાઓને આગળ ધપાવો.
અહિર્ ઇવ ભોગૈઃ પર્ય્ એતિ બાહું જ્યાયા હેતિં પરિબાધમાનઃ । હસ્તઘ્નો વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વાન્ પુમાન્ પુમાꣳસં પરિ પાતુ વિશ્વતઃ
જેમ સાપ પોતાના ફણથી હાથને ઘેરી લે છે, તેમ ધનુષ્યની ડોરી હાથને ઘેરી તીરને રોકે છે. સર્વ કળામાં નિપુણ ધનુર્ધારી, સર્વ દિશામાં મનુષ્યની રક્ષા કરે.
વનસ્પતે વીડ્વઙ્ગો હિ ભૂયા ઽ અસ્મત્સખા પ્રતરણઃ સુવીરઃ । ગોભિઃ સંનદ્ધો ઽ અસિ વીડયસ્વાસ્થાતા તે જયતુ જેત્વાનિ
હે વૃક્ષ, તું મજબૂત અંગોવાળું, અમારો મિત્ર અને ઉત્તમ માર્ગદર્શક બન. ગાયના ચામડાથી બંધાયેલું, તું સ્થિર રહેજે—જે તારા પર ઊભો રહે એ વિજય મેળવે.
દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્ય્ ઓજ ઽ ઉદ્ભૃતં વનસ્પતિભ્યઃ પર્ય્ આભૃતꣳ સહઃ । અપામ્ ઓજ્માનં પરિ ગોભિર્ આવૃતમ્ ઇન્દ્રસ્ય વજ્રꣳ હવિષા રથં યજ
આકાશ અને પૃથ્વીમાંથી બળ લેવામાં આવ્યું છે, વૃક્ષોમાંથી શક્તિ એકઠી કરવામાં આવી છે; ગાયના ચામડાથી બંધાયેલું, ઇન્દ્રનું વજ્ર, હવનરૂપે રથ અર્પણ કરો.
ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો મરુતામ્ અનીકં મિત્રસ્ય ગર્ભો વરુણસ્ય નાભિઃ । સેમાં નો હવ્યદાતિં જુષાણો દેવ રથ પ્રતિ હવ્યા ગૃભાય
ઇન્દ્રનું વજ્ર, મરુતોનું સૈન્ય, મિત્રનું બીજ, વરુણની નાભિ—હે દેવ, આ હવન સ્વીકારો અને અમારા હિત માટે રથને પકડી લો.
ઉપ શ્વાસય પૃથિવીમ્ ઉત દ્યાં પુરુત્રા તે મનુતાં વિષ્ઠિતં જગત્ । સ દુન્દુભે સજૂર્ ઇન્દ્રેણ દેવૈર્ દૂરાદ્ દવીયો ઽ અપ સેધ શત્રૂન્
પૃથ્વી અને આકાશને ધ્વનિત કરો, તું સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થા; હે દુંદુભી, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે, દુશ્મનોને દૂર હાંકી કાઢ.
આ ક્રન્દય બલમ્ ઓજો ન ઽ આ ધા નિ ષ્ટનિહિ દુરિતા બાધમાનઃ । અપ પ્રોથ દુન્દુભે દુચ્છુના ઽ ઇત ઽ ઇન્દ્રસ્ય મુષ્ટિર્ અસિ વીડયસ્વ
હે ઢોલ, તું તાકાત અને ઉમંગથી ગાજ, દુઃખને દૂર હાંકી દે, દુર્ભાગ્યને દૂર કરી દે. હે ઢોલ, તું ઇન્દ્રનો મુક્કો છે, દુષ્ટાઈને દૂર ફેંકી દે અને જોરથી ગાજ.
આમૂર્ અજ પ્રત્યા વર્તયેમાઃ કેતુમદ્ દુન્દુભિર્ વાવદીતિ । સમ્ અશ્વપર્ણાશ્ ચરન્તિ નો નરો ઽસ્માકમ્ ઇન્દ્ર રથિનો જયન્તુ
હે ઢોલ, તું સ્પષ્ટ સંકેત સાથે વારંવાર વાગ, તારો અવાજ ફરી ફરી સંભળાય. હે ઇન્દ્ર, અમારા રથચાલકો ઘોડા સાથે વિજય મેળવે અને આગળ વધે.
આગ્નેયઃ કૃષ્ણગ્રીવઃ સારસ્વતી મેષી બભ્રુઃ સૌમ્યઃ પૌષ્ણઃ શ્યામઃ શિતિપૃષ્ઠો બાર્હસ્પત્યઃ શિલ્પો વૈશ્વદેવ ઽ ઐન્દ્રો ઽરુણો મારુતઃ કલ્માષ ઽ ઐન્દ્રાગ્નઃ સꣳહિતો ઽધોરામઃ સાવિત્રો વારુણઃ કૃષ્ણ ઽ એકશિતિપાત્ પેત્વઃ
અગ્નયે ઽનીકવતે રોહિતાઞ્જિર્ અનડ્વાન્ અધોરામૌ સાવિત્રૌ પૌષ્ણૌ રજતનાભી વૈશ્વદેવૌ પિશંગૌ તૂપરુ મારુતઃ કલ્માષ ઽ આગ્નેયઃ કૃષ્ણો ઽજઃ સારસ્વતી મેષી વારુણઃ પેત્વઃ
અગ્નિ માટે લાલ ખુરવાળો બળદ, અનીકવત માટે લાલ પગવાળો બળદ, લટકતાં હોઠવાળા સાવિત્ર અને પુષણના, ચાંદીના નાભીવાળા વિશ્વદેવોના, બે ચિતરેલા તૂપરુના, ચિતરેલો મારુતનો, કાળો અગ્નિનો, બકરો સરસ્વતીનો, ઘેટો મેષીનો, અને ચિતરેલો વરુણનો છે.
દેવ સવિતઃ પ્ર સુવ યજ્ઞં પ્ર સુવ યજ્ઞપતિં ભગાય । દિવ્યો ગન્ધર્વઃ કેતુપૂઃ કેતં નઃ પુનાતુ વાચસ્પતિર્ વાજં નઃ સ્વદતુ
હે દેવ સવિતા, યજ્ઞને પ્રેરણા આપ, યજ્ઞપતિને શુભ માટે પ્રેરણા આપ. સ્વર્ગીય ગંધર્વ, સંકેત લાવનાર, અમારો સંકેત શુદ્ધ કરે. વાક્પતિ અમને બળ આપે.
તત્ સવિતુર્ વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યો નઃ પ્રચોદયત્
અમે સવિતાના શ્રેષ્ઠ દેવતાના તેજને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ; એ અમારો બુદ્ધિને પ્રેરણા આપે.
વિશ્વાનિ દેવ સવિતર્ દુરિતાનિ પરા સુવ । યદ્ ભદ્રં તન્ ન ઽ આ સુવ
હે દેવ સવિતા, બધા દુઃખો દૂર કરી દે; જે શુભ છે, એ અમને આપ.
વિભક્તારꣳ હવામહે વસોશ્ ચિત્રસ્ય રાધસઃ । સવિતારં નૃચક્ષસમ્
અમે વસુના સુંદર ધનના વિતરણકર્તા, સર્વને જોનારા સવિતાને બોલાવીએ છીએ.
બ્રહ્મણે બ્રાહ્મણં ક્ષત્રાય રાજન્યં મરુદ્ભ્યો વૈશ્યં તપસે શૂદ્રં તમસે તસ્કરં નારકાય વીરહણં પાપ્મને ક્લીબમ્ આક્રયાયા ઽ અયોગું કામાય પુꣳશ્ચલૂમ્ અતિક્રુષ્ટાય માગધમ્
બ્રાહ્મણત્વ માટે બ્રાહ્મણ, રાજસત્તા માટે ક્ષત્રિય, મારુતો માટે વૈશ્ય, તપ માટે શૂદ્ર, અંધકાર માટે ચોર, નરક માટે વીરહંત, પાપ માટે નિર્બળ, વેચાણ માટે લોહારી, ઇચ્છા માટે વેશ્યા, અને અતિવર્ણ માટે માગધ.
નૃત્તાય સૂતં ગીતાય શૈલૂષં ધર્માય સભાચરં નરિષ્ઠાયૈ ભીમલં નર્માય રેભꣳ હસાય કારિમ્ આનન્દાય સ્ત્રીષખં પ્રમદે કુમારીપુત્રં મેધાયૈ રથકારં ધૈર્યાય તક્ષાણમ્
નૃત્ય માટે સુત, ગીત માટે શૈલૂષ, ધર્મ માટે સભાસદ, દુર્ભાગ્ય માટે ભીમલ, રમૂજ માટે રેબ, હાસ્ય માટે કારિ, આનંદ માટે સ્ત્રીમિત્ર, આનંદ માટે કુમારીપુત્ર, બુદ્ધિ માટે રથકાર, અને ધૈર્ય માટે તક્ષણ.
તપસે કૌલાલં માયાયૈ કર્મારꣳ રૂપાય મણિકારꣳ શુભે વપꣳ શરવ્યાયા ઽ ઇષુકારꣳ હેત્યૈ ધનુષ્કારં કર્મણે જ્યાકારં દિષ્ટાય રજ્જુસર્જં મૃત્યવે મૃગયુમ્ અન્તકાય શ્વનિનમ્
તપ માટે કુંભાર, માયા માટે લોહારી, રૂપ માટે મણિકાર, શુભ માટે વણકર, તીરસ માટે બાણ બનાવનાર, શસ્ત્ર માટે ધનુષ્ય બનાવનાર, કામ માટે દોરી બનાવનાર, ભાગ્ય માટે દોરી વણનાર, મૃત્યુ માટે શિકારી, અને વિનાશ માટે શ્વાનપાલક.
નદીભ્યઃ પૌઞ્જિષ્ઠમ્ ઋક્ષીકાભ્યો નૈષાદં પુરુષવ્યાઘ્રાય દુર્મદં ગન્ધર્વાપ્સરોભ્યો વ્રાત્યં પ્રયુગ્ભ્ય ઽ ઉન્મત્તꣳ સર્પદેવજનેભ્યો ઽપ્રતિપદમયેભ્યઃ કિતવમ્ ઈર્યતાયા ઽ અકિતવં પિશાચેભ્યો બિદલકારીં યાતુધાનેભ્યઃ કણ્ટકીકારીમ્
નદીઓ માટે માછીમાર, રીંછ શિકારી માટે નૈષાદ, પુરુષોમાં વાઘ માટે દુર્મદ, ગંધર્વ-અપ્સરાઓ માટે વ્રાત્ય, સહયોગીઓ માટે ઉન્મત, સાપદેવતાઓ માટે ઘરવિહિન, જુગારીઓ માટે કપટી, અજુગારીઓ માટે પિશાચ, પિશાચો માટે વિદાળ બનાવનાર, યાતુધાનો માટે કાંટા બનાવનાર.
સંધયે જારં ગેહાયોપપતિમ્ આર્ત્યૈ પરિવિત્તં નિર્ઋત્યૈ પરિવિવિદાનમ્ અરાદ્ધ્યા ઽ એદિધિષુઃપતિં નિષ્કૃત્યૈ પેશસ્કારીꣳ સંજ્ઞાનાય સ્મરકારીં પ્રકામોદ્યાયોપસદં વર્ણાયાનુરુધં બલાયોપદામ્
મિલન માટે પરપુરુષગામી, ઘર માટે ઉપપતિ, દુઃખ માટે પરિત્યક્ત, વિનાશ માટે દગાબાજ, દુર્ભાગ્ય માટે વંધ્યા સ્ત્રીનો પતિ, પ્રાયશ્ચિત્ત માટે કુશળકાર, જ્ઞાન માટે સ્મૃતિકાર, અભિલાષા માટે પ્રેમી, રંગ માટે અનુરૂપ, બળ માટે સહાયક.
ઉત્સાદેભ્યઃ કુબ્જં પ્રમુદે વામનં દ્વાર્ભ્યઃ સ્રામꣳ સ્વપ્નાયાન્ધમ્ અધર્માય બધિરં પવિત્રાય ભિષજં પ્રજ્ઞાનાય નક્ષત્રદર્શમ્ આશિક્ષાયૈ પ્રશ્નિનમ્ ઉપશિક્ષાયા ઽ અભિપ્રશ્નિનં મર્યાદાયૈ પ્રશ્નવિવાકમ્
અપંગતા માટે કુબડ, આનંદ માટે વામન, દરવાજા માટે લંગડા, ઊંઘ માટે અંધ, અધર્મ માટે બહેરો, શુદ્ધિ માટે વૈદ્ય, જ્ઞાન માટે તારાવિદ, શિક્ષા માટે પ્રશ્નકર્તા, વધુ શિક્ષા માટે પુછપરછ કરનાર, સીમા માટે ન્યાયાધીશ.
અર્મેભ્યો હસ્તિપં જવાયાશ્વપં પુષ્ટ્યૈ ગોપાલં વીર્યાયાવિપાલં તેજસે ઽજપાલમ્ ઇરાયૈ કીનાશં કીલાલાય સુરાકારં ભદ્રાય ગૃહપꣳ શ્રેયસે વિત્તધમ્ આધ્યક્ષ્યાયાનુક્ષત્તારમ્
હાથી માટે હાથીપાલક, ઝડપ માટે ઘોડાપાલક, પોષણ માટે ગોપાળ, બળ માટે ધોપાળ, તેજ માટે બકરાપાલક, અનાજ માટે હલવાઈ, પીણું માટે માદ્યપાન બનાવનાર, શુભ માટે ગૃહપતિ, સમૃદ્ધિ માટે ખજાનچی, દેખરેખ માટે અધિકારી.
કાળાં ગળાવાળો અગ્નિનો છે, ચિતરેલો સરસ્વતીનો છે, ધોળો ઘેટો મેષીનો છે, કથ્થાઈ રંગનો સોમનો છે, શ્યામ રંગનો પુષણનો છે, રાખોડી પીઠવાળો બૃહસ્પતિનો છે, ચિતરેલો વિશ્વદેવોનો છે, લાલ રંગનો ઇન્દ્રનો છે, ચિતરેલો મારુતનો છે, મિશ્ર રંગવાળો ઇન્દ્ર-અગ્નિનો છે, લટકતાં હોઠવાળા સાવિત્ર અને વરુણના છે, કાળો એકશિતિનો છે, અને ચિતરેલો પેટ્વાનો છે.
અગ્નયે ગાયત્રાય ત્રિવૃતે રાથન્તરાયાષ્ટાકપાલ ઽ ઇન્દ્રાય ત્રૈષ્ટુભાય પઞ્ચદશાય બર્હતાયૈકાદશકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જાગતેભ્યઃ સપ્તદશેભ્યો વૈરૂપેભ્યો દ્વાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યામ્ આનુષ્ટુભાભ્યામ્ એકવિꣳશાભ્યાં વૈરાજાભ્યાં પયસ્યા બૃહસ્પતયે પાઙ્ક્તાય ત્રિણવાય શાક્વરાય ચરુઃ સવિત્ર ઽ ઔષ્ણિહાય ત્રયસ્ત્રિꣳશાય રૈવતાય દ્વાદશકપાલઃ પ્રાજાપત્યશ્ ચરુર્ અદિત્યૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચરુર્ અગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો ઽનુમત્યા ઽ અષ્ટાકપાલઃ
અગ્નિ માટે ગાયત્રી ત્રણ પદવાળી, રાથંતર માટે આઠ પાત્રવાળી, ઇન્દ્ર માટે ત્રિષ્ટુપ પંદર પદવાળી, બર્હત માટે અગિયાર પાત્રવાળી, બધા દેવો માટે જગતી સત્તર પદવાળી, વૈરૂપ માટે બાર પાત્રવાળી, મિત્ર અને વરુણ માટે અનુષ્ટુપ એકવીસ પદવાળી, વૈરાજ માટે પોષક, બૃહસ્પતિ માટે પંક્તિ ઓગણચાલીસ પદવાળી, શાક્વર માટે ચરુ, સવિતા માટે ઉષ્ણિહ ત્રેત્રીસ પદવાળી, રૈવત માટે બાર પાત્રવાળી, પ્રજાપતિ માટે ચરુ, અદિતિ અને વિષ્ણુપત્ની માટે ચરુ, અગ્નિ વૈશ્વાનર માટે બાર પાત્રવાળી, અનુમતિ માટે આઠ પાત્રવાળી.