તવ શરીરં પતયિષ્ણ્વ્ અર્વન્ તવ ચિત્તં વાત ઽ ઇવ ધ્રજીમાન્ । તવ શૃઙ્ગાણિ વિષ્ઠિતા પુરુત્રારણ્યેષુ જર્ભુરાણા ચરન્તિ
હે ઘોડા, તારો દેહ ઉડી જવા માટે ઉત્સુક છે, તારો મન પવન જેવું છે, જે વાંકો પકડી રાખે છે. તારા સિંગો દૂર દૂર સુધી ફેલાયેલા છે અને અનેક જંગલોમાં ગર્જના કરતા ફરતા રહે છે.
ઉપ પ્રાગાચ્ છસનં વાજ્ય્ અર્વા દેવદ્રીચા મનસા દીધ્યાનઃ । અજઃ પુરો નીયતે નાભિર્ અસ્યાનુ પશ્ચાત્ કવયો યન્તિ રેભાઃ
ઝડપી ઘોડો આદેશ તરફ આગળ વધ્યો, દેવતાની કૃપાથી મનમાં તેજ ધરાવતો. બકરો તેની આગળ નાભિરૂપે લઈ જાય છે અને પછી ગાયકોએ ગાન ગાતા પીછો કરે છે.
ઉપ પ્રાગાત્ પરમં યત્ સધસ્થમ્ અર્વાꣳ૨ઽ અચ્છા પિતરં માતરં ચ । અદ્યા દેવાન્ જુષ્ટતમો હિ ગમ્યા ઽ અથા શાસ્તે દાશુષે વાર્યાણિ
એ સર્વોચ્ચ આસન તરફ ગયો, પિતા અને માતા નજીક પહોંચ્યો. આજે એ દેવતાઓ માટે સૌથી વધુ પ્રિય છે; પછી એ ભક્તને ઇચ્છિત વસ્તુઓ આપે છે.
સમિદ્ધો ઽ અદ્ય મનુષો દુરોણે દેવો દેવાન્ યજસિ જાતવેદઃ । આ ચ વહ મિત્રમહશ્ ચિકિત્વાન્ ત્વં દૂતઃ કવિર્ અસિ પ્રચેતાઃ
માણસના ઘર માં આજે પ્રજ્વલિત થયેલા, હે જાતવેદસ દેવ, તું દેવતાઓની પૂજા કરે છે. હે બુદ્ધિશાળી, મિત્ર અને વરુણને અહીં લાવ; તું દૂત, કવિ અને જાગૃત છે.
તનૂનપાત્ પથ ઽ ઋતસ્ય યાનાન્ મધ્વા સમઞ્જન્ત્ સ્વદયા સુજિહ્વ । મન્માનિ ધીભિર્ ઉત યજ્ઞમ્ ઋન્ધન્ દેવત્રા ચ કૃણુહ્ય્ અધ્વરં નઃ
હે તનૂનપાત, જે સત્યના માર્ગે ચાલે છે, જેને મધ અને મીઠી વાણીથી અંજવામાં આવે છે, અમારી પ્રાર્થનાઓ અને વિચારોથી અમે યજ્ઞ પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ; દેવતાઓમાં અમારો યજ્ઞ સફળ કર.
નરાશꣳસસ્ય મહિમાનમ્ એષામ્ ઉપ સ્તોષામ યજતસ્ય યજ્ઞૈઃ । યે સુક્રતવઃ શુચયો ધિયંધાઃ સ્વદન્તિ દેવા ઽ ઉભયાનિ હવ્યા
ચાલો, યજ્ઞ દ્વારા નરાશંસના મહિમાનું સ્તુતિ કરીએ, જે પૂજનીય છે અને જ્ઞાનથી યુક્ત શુદ્ધ દેવતાઓ બંને પ્રકારની હવન સ્વીકારે છે.
આજુહ્વાન ઽ ઈડ્યો વન્દ્યશ્ ચા યાહ્ય્ અગ્ને વસુભિઃ સજોષાઃ । ત્વં દેવાનામ્ અસિ યહ્વ હોતા સ ઽ એનાન્ યક્ષીષિતો યજીયાન્
સ્તુતિ અને પૂજાને યોગ્ય, હે અગ્નિ, તું વસુઓ સાથે અહીં આવ. તું દેવતાઓનો શક્તિશાળી હોદાર છે; જેમ બોલાવવામાં આવ્યો છે તેમ, તું શ્રેષ્ઠ યજ્ઞથી તેમની પૂજા કર.
પ્રાચીનં બર્હિઃ પ્રદિશા પૃથિવ્યા વસ્તોર્ અસ્યા વૃજ્યતે ઽ અગ્રે ઽ અહ્નામ્ । વ્ય્ ઉ પ્રથતે વિતરં વરીયો દેવેભ્યો ઽ અદિતયે સ્યોનમ્
પૂર્વ દિશામાં ધરતી પર દર્ભ વિછાયું છે, જે દિવસોની શરૂઆતમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે. એ વ્યાપક રીતે ફેલાય છે, દેવતાઓ અને અદિતી માટે સુખદ આરામસ્થાન બને છે.
વ્યચસ્વતીર્ ઉર્વિયા વિ શ્રયન્તાં પતિભ્યો ન જનયઃ શુમ્ભમાનાઃ । દેવીર્ દ્વારો બૃહતીર્ વિશ્વમિન્વા દેવેભ્યો ભવત સુપ્રાયણાઃ
વિસ્તૃત અને તેજસ્વી દેવીઓ, પતિ માટે શોભાયમાન પત્નીઓ જેવી, પોતાના સ્થાન પર બેસે. મહાન અને સર્વસમાવેશક દેવદ્વારો, દેવતાઓ માટે સરળ પ્રવેશ યોગ્ય બનો.
આ સુષ્વયન્તી યજતે ઽ ઉપાકે ઽ ઉષાસાનક્તા સદતાં નિ યોનૌ । દિવ્યે યોષણે બૃહતી સુરુક્મે ઽ અધિ શ્રિયꣳ શુક્રપિશં દધાને
જે મીઠી નિદ્રા આપે છે તે આરાધ્ય છે; ઉષા અને રાત્રિ પોતાના સ્થાન પર સાથે બેસે. દિવ્ય ગૃહમાં મહાન અને તેજસ્વી સ્ત્રીઓ પ્રકાશમય આભૂષણ ધારણ કરે છે.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા સુવાચા મિમાના યજ્ઞં મનુષો યજધ્યૈ । પ્રચોદયન્તા વિદથેષુ કારૂ પ્રાચીનં જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા
દિવ્ય હોદારો, પ્રથમ અને વાક્પટુ, માનવ માટે યજ્ઞનું માપન કરે છે, સભામાં ગાયકને પ્રેરણા આપે છે અને પૂર્વ દિશાનું પ્રકાશ દર્શાવે છે.
આ નો યજ્ઞં ભારતી તૂયમ્ એત્વ્ ઇડા મનુષ્વદ્ ઇહ ચેતયન્તી । તિસ્રો દેવીર્ બર્હિર્ એદꣳ સ્યોનꣳ સરસ્વતી સ્વપસઃ સદન્તુ
ભારતી અમારી યજ્ઞમાં આવે, ઇડા માનવ જેવી ચેતનાથી અહીં હાજર રહે. ત્રણેય દેવીઓ, સરસ્વતી, આ પવિત્ર દર્ભ પર બેસે અને અમને કલ્યાણ આપે.
ય ઽ ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી રૂપઇર્ અપિꣳશદ્ ભુવનાનિ વિશ્વા । તમ્ અદ્ય હોતર્ ઇષિતો યજીયાન્ દેવં ત્વષ્ટારમ્ ઇહ યક્ષિ વિદ્વાન્
જે પોતાના રૂપોથી આ આકાશ અને ધરતી, બંને માતાઓ સહિત બધાં જગતને ભરપૂર કરે છે, આજે, હે હોદાર, એ શ્રેષ્ઠ દેવ ત્વષ્ટારની અહીં નિર્દેશ મુજબ પૂજા કર.
ઉપાવ સૃજ ત્મન્યા સમઞ્જન્ દેવાનાં પાથ ઽ ઋતુથા હવીꣳષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો ઽ અગ્નિઃ સ્વદન્તુ હવ્યં મધુના ઘૃતેન
વનસ્પતિ દેવ અગ્નિ, પોતે સ્થિર રહી, દેવતાઓ માટે યોગ્ય સમયે હવન તૈયાર કરે. એ સ્વાદિષ્ટ, મધ અને ઘીથી હવન ગ્રહણ કરે.
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમ્ અગ્નિર્ દેવાનામ્ અભવત્ પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રદિશ્ય્ ઋતસ્ય વાચિ સ્વાહાકૃતꣳ હવિર્ અદન્તુ દેવાઃ
નવજાત અગ્નિએ યજ્ઞને માપ્યો અને દેવતાઓનો આગવો બન્યો. હોદારના નિર્દેશ અને સત્ય વાણીથી, દેવતાઓ સ્વાહા સાથે કરાયેલ હવનને ગ્રહણ કરે.
કેતું કૃણ્વન્ન્ અકેતવે પેશો મર્યા ઽ અપેશસે । સમ્ ઉષદ્ભિર્ અજાયથાઃ
અદૃષ્ટને સંકેત આપનાર, તું મરનાર માટે શોભા છે, શુભ્રતા વિનાના માટે નહીં. તું ઉષા સાથે જન્મ્યો હતો.
જીમૂતસ્યેવ ભવતિ પ્રતીકં યદ્ વર્મી યાતિ સમદામ્ ઉપસ્થે । અનાવિદ્ધયા તન્વા જય ત્વꣳ સ ત્વા વર્મણો મહિમા પિપર્તુ
જેમ વીજળીના વાદળને સ્વરૂપ હોય છે, તેમ શસ્ત્રધારી યોદ્ધા શાંત મનથી યુદ્ધના મેદાનમાં જાય છે. એના શરીર પર કોઈ ઘા ન પડે અને એ વિજયી થાય—આ શસ્ત્રનું મહત્ત્વ તને હંમેશા રક્ષે.
ધન્વના ગા ધન્વનાજિં જયેમ ધન્વના તીવ્રાઃ સમદો જયેમ । ધનુઃ શત્રોર્ અપકામં કૃણોતિ ધન્વના સર્વાઃ પ્રદિશો જયેમ
ધનુષ્ય વડે આપણે ગાયો જીતીએ, ધનુષ્ય વડે જ યુદ્ધ જીતીએ; ધનુષ્યથી જ કઠિન સ્પર્ધાઓમાં વિજય મેળવીએ. ધનુષ્ય દુશ્મનના ઇરાદા નિષ્ફળ કરે—ધનુષ્યથી આપણે સર્વ દિશાઓમાં વિજય મેળવીએ.
વક્ષ્યન્તીવેદ્ આ ગનીગન્તિ કર્ણં પ્રિયꣳ સખાયં પરિષસ્વજાના । યોષેવ શિઙ્ક્તે વિતતાધિ ધન્વન્ જ્યા ઇયꣳ સમને પારયન્તી
જેમ ધનુષ્યની ડોરી બોલતી હોય તેમ, તે કાન પાસે આવી પોતાના પ્રિય સાથીને વળગી જાય છે. સ્ત્રી જેવી, તે ખેંચાયેલા ધનુષ્યમાંથી તીરોને સાથે લઈ આગળ વધે છે.
તે ઽ આચરન્તી સમનેવ યોષા માતેવ પુત્રં બિભૃતામ્ ઉપસ્થે । અપ શત્રૂન્ વિધ્યતાꣳ સંવિદાને ઽ આર્ત્ની ઇમે વિષ્ફુરન્તી ઽ અમિત્રાન્
આ બે ધનુષ્યની ડોરીઓ, સ્ત્રીની જેમ, માતા પોતાના પુત્રને છાતીએ રાખે તેમ, એકસાથે કાર્ય કરે છે. જ્યારે છોડી દેવામાં આવે ત્યારે, એ દુશ્મનોને ભેદી નાખે—આ ડોરીઓના ઝણઝણાટથી દુશ્મનો વિખેરાઈ જાય છે.
બહ્વીનાં પિતા બહુર્ અસ્ય પુત્રશ્ ચિશ્ચા કૃણોતિ સમનાવગત્ય । ઇષુધિઃ સઙ્કાઃ પૃતનાશ્ ચ સર્વાઃ પૃષ્ઠે નિનદ્ધો જયતિ પ્રસૂતઃ
એ અનેકનો પિતા છે, એના અનેક પુત્રો છે; યુદ્ધના મેદાનમાં એકઠા થઈને એ કાર્ય કરે છે. એના પીઠ પર બાંધી દેવાયેલા તૂણીર, તીરો અને આખા સૈન્યે, બહાર આવીને વિજય મેળવે છે.
રથે તિષ્ઠન્ નયતિ વાજિનઃ પુરો યત્ર-યત્ર કામયતે સુષારથિઃ । અભીશૂનાં મહિમાનં પનાયત મનઃ પશ્ચાદ્ અનુ યચ્છન્તિ રશ્મયઃ
રથ પર ઊભો રહી, કુશળ સારથી ઘોડાઓને જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં લઈ જાય છે. વાઘાની મહત્તા દોરીઓ બતાવે અને મન પણ દોરીઓની પાછળ-પાછળ ચાલે.
તીવ્રાન્ ઘોષાન્ કૃણ્વતે વૃષપાણયો ઽશ્વા રથેભિઃ સહ વાજયન્તઃ । અવક્રામન્તઃ પ્રપદૈર્ અમિત્રાન્ ક્ષિણન્તિ શત્રૂꣳ૧ઽ રનપવ્યયન્તઃ
મજબૂત હાથવાળા ઘોડાઓ રથ સાથે દોડે છે અને તેજ અવાજ કરે છે. પોતાના ખુરથી દુશ્મનો સામે આગળ વધે છે અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોને વિખેરીને નાશ કરે છે.
રથવાહનꣳ હવિર્ અસ્ય નામ યત્રાયુધં નિહિતમ્ અસ્ય વર્મ । તત્રા રથમ્ ઉપ શગ્મꣳ સદેમ વિશ્વાહા વયꣳ સુમનસ્યમાનાઃ
રથની ચાલ એનું હવન છે, જ્યાં એના શસ્ત્રો અને કવચ રાખવામાં આવ્યા છે. ત્યાં આપણે સૌ હંમેશા આનંદિત મનથી રથ પાસે જઈએ.
સ્વાદુષꣳસદઃ પિતરો વયોધાઃ કૃચ્છ્રેશ્રિતઃ શક્તીવન્તો ગભીરાઃ । ચિત્રસેના ઽ ઇષુબલા ઽ અમૃધ્રાઃ સતોવીરા ઽ ઉરવો વ્રાતસાહાઃ
પૂર્વજો, મજબૂત અને વિરતા, જેમણે અમૃત પાન કર્યું, મુશ્કેલી સહન કરી, શક્તિશાળી અને ઊંડા વિચારોવાળા, વિવિધ સૈન્ય ધરાવતા, તીરમાં પારંગત, અડગ, સાચા વીર, વિશાળ અને જૂથમાં વિજયી હતા.
બ્રાહ્મણાસઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ શિવે નો દ્યાવાપૃથિવી ઽ અનેહસા । પૂષા નઃ પાતુ દુરિતાદ્ ઋતાવૃધો રક્ષા માકિર્ નો ઽ અઘશꣳસ ઽ ઈશત
બ્રાહ્મણ પૂર્વજો, સોમ જેવા શાંત, દ્યાઉ અને પૃથ્વી અમારે માટે શુભ અને નિર્વિઘ્ન રહે. પૂષા અમને દુઃખથી બચાવે, સત્યના રક્ષક અમને રક્ષા કરે—કોઈ દુશ્મન અમારે ઉપર અધિકાર ન મેળવે.
સુપર્ણં વસ્તે મૃગો ઽ અસ્યા દન્તો ગોભિઃ સંનદ્ધા પતતિ પ્રસૂતા । યત્રા નરઃ સં ચ વિ ચ દ્રવન્તિ તત્રાસ્મભ્યમ્ ઇષવઃ શર્મ યꣳસન્
પંખીનું પાંખ ધારણ કરેલું પ્રાણી, એના દાંત એનું શસ્ત્ર છે; ગાયના ચામડાથી બંધાયેલું, છૂટતાં જ એ ઉડી જાય છે. જ્યાં લોકો એકઠા થાય અને વિખરે, ત્યાં એ તીરો અમને સુરક્ષા આપે.
ઋજીતે પરિ વૃઙ્ધિ નો ઽશ્મા ભવતુ નસ્ તનૂઃ । સોમો ઽ અધિ બ્રવીતુ નો ઽદિતિઃ શર્મ યચ્છતુ
અમને બળથી ઘેરી લો, અમારું શરીર પથ્થર જેવું મજબૂત રહે. સોમ અમારો પક્ષ લે અને અદિતિ અમને સુરક્ષા આપે.
આ જઙ્ઘન્તિ સાન્વ્ એષાં જઘનાꣳ૨ઽ ઉપ જિઘ્નતે । અશ્વાજનિ પ્રચેતસો ઽશ્વાન્ત્ સમત્સુ ચોદય
એના જાંઘો દોડે છે, એના નિતંબો ઘા કરે છે; ઘોડાઓમાંથી જ બુદ્ધિશાળી જન્મે છે—યુદ્ધમાં ઘોડાઓને આગળ ધપાવો.
અહિર્ ઇવ ભોગૈઃ પર્ય્ એતિ બાહું જ્યાયા હેતિં પરિબાધમાનઃ । હસ્તઘ્નો વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વાન્ પુમાન્ પુમાꣳસં પરિ પાતુ વિશ્વતઃ
જેમ સાપ પોતાના ફણથી હાથને ઘેરી લે છે, તેમ ધનુષ્યની ડોરી હાથને ઘેરી તીરને રોકે છે. સર્વ કળામાં નિપુણ ધનુર્ધારી, સર્વ દિશામાં મનુષ્યની રક્ષા કરે.