યદ્ અક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઽ ઉદ્યન્ત્ સમુદ્રાદ્ ઉત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઽ ઉપસ્તુત્યં મહિ જાતં તે ઽ અર્વન્
જ્યારે જન્મ સમયે પ્રથમ ધ્વનિ ઊઠી, સમુદ્ર કે પ્રવાહમાંથી, ત્યારે શ્યેનના પાંખો અને ધૂસરે ઘોડાના હાથો – હે અશ્વ, તારો જન્મ મહાન અને પ્રશંસનીય છે.
યમેન દત્તં ત્રિત ઽ એનમ્ આયુનગ્ ઇન્દ્ર ઽ એણં પ્રથમો ઽ અધ્ય્ અતિષ્ઠત્ । ગન્ધર્વો ઽ અસ્ય રશનામ્ અગૃભ્ણાત્ સૂરાદ્ અશ્વં વસવો નિર્ અતષ્ટ
યમએ આપ્યો, ત્રિતએ તેનું આયુષ્ય વધાર્યું; ઇન્દ્રે સૌપ્રથમ તેને આરોહણ કર્યું. ગંધર્વએ તેની લગામ પકડી; વસુઓએ સૂર્યમાંથી ઘોડાને બહાર લાવ્યો.
અસિ યમો ઽ અસ્ય્ આદિત્યો ઽ અર્વન્ન્ અસિ ત્રિતો ગુહ્યેન વ્રતેન । અસિ સોમેન સમયા વિપૃક્ત ઽ આહુસ્ તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ
હે અશ્વ, તું યમ છે, તું આદિત્ય છે; તું ગુપ્ત વ્રત ધરાવતો ત્રિત છે. તું સોમ સાથે જોડાયેલો છે, અલગ પડેલો; કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં છે.
ત્રીણિ ત ઽ આહુર્ દિવિ બન્ધનાનિ ત્રીણ્ય્ અપ્સુ ત્રીણ્ય્ અન્તઃ સમુદ્રે । ઉતેવ મે વરુણશ્ છન્ત્સ્ય્ અર્વન્ યત્રા ત ઽ આહુઃ પરમં જનિત્રમ્
કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં છે, ત્રણ જળમાં અને ત્રણ સમુદ્રમાં. હે અશ્વ, જ્યાં તારો સર્વોચ્ચ જન્મસ્થાન છે, ત્યાં વરુણ તને મુક્ત કરે.
ઇમા તે વાજિન્ન્ અવમાર્જનાનીમા શફાનાꣳ સનિતુર્ નિધાના । અત્રા તે ભદ્રા રશના ઽ અપશ્યમ્ ઋતસ્ય યા ઽ અભિરક્ષન્તિ ગોપાઃ
હે ઝડપી, અહીં તારા શુદ્ધિ સ્થાન છે, અહીં તારા ખુરોના આરામ સ્થાન છે. અહીં મેં તારી શુભ લગામો જોઈ, જેને સત્યના રક્ષકો જાળવે છે.
આત્માનં તે મનસારાદ્ અજાનામ્ અવો દિવા પતયન્તં પતંગમ્ । શિરો ઽ અપશ્યં પથિભિઃ સુગેભિર્ અરેણુભિર્ જેહમાનં પતત્રિ
મારે મનથી તારી આત્માને ઓળખી, જેમ પંખી દિવસે ઊડે છે. હે પંખીધારી, મેં તું તું શિર જોયું, જે સરળ માર્ગે ધૂળમાં પ્રયત્ન કરે છે.
અત્રા તે રૂપમ્ ઉત્તમમ્ અપશ્યં જિગીષમાણમ્ ઇષ ઽ આ પદે ગોઃ । યદા તે મર્તો ઽ અનુ ભોગમ્ આનડ્ આદ્ ઇદ્ ગ્રસિષ્ઠ ઽ ઓષધીર્ અજીગઃ
અહીં મેં તારો ઉત્તમ સ્વરૂપ જોયું, ગાયના પગ પાસે વિજય મેળવવા પ્રયત્નશીલ. જ્યારે માનવ તારા ફળનો આનંદ માણે છે, ત્યારે તું ઔષધિઓને ગ્રહણ કરે છે, હે અશ્વ.
અનુ ત્વા રથો ઽ અનુ મર્યો ઽ અર્વન્ન્ અનુ ગાવો ઽનુ ભગઃ કનીનામ્ । અનુ વ્રાતાસસ્ તવ સખ્યમ્ ઈયુર્ અનુ દેવા મમિરે વીર્યં તે
હે અશ્વ, તારા પાછળ રથ જાય છે, તારા પાછળ યુદ્ધવીર જાય છે; તારા પાછળ ગાયો, તારા પાછળ રાજાઓનું સૌભાગ્ય જાય છે. તારા પાછળ સમૂહો તારી મિત્રતા શોધે છે; તારા પાછળ દેવો તારી શક્તિ માપે છે.
હિરણ્યશૃઙ્ગો ઽયો અસ્ય પાદા મનોજવા ઽ અવર ઇન્દ્ર ઽ આસીત્ । દેવા ઽ ઇદ્ અસ્ય હવિરદ્યમ્ આયન્ યો ઽ અર્વન્તં પ્રથમો ઽ અધ્યતિષ્ઠત્
આ સોનાની સિંગો ધરાવતો ઘોડો છે, તેના પગ મન જેટલા ઝડપી છે; ઇન્દ્ર તેની પાછળ ચાલતો હતો. દેવતાઓ તેના યજ્ઞમાં આવ્યા, કારણ કે એ સૌપ્રથમ ઘોડા પર ચડ્યો હતો.
ઈર્માન્તાસઃ સિલિકમધ્યમાસઃ સꣳ શૂરણાસો દિવ્યાસો ઽ અત્યાઃ । હꣳસા ઽ ઇવ શ્રેણિશો યતન્તે યદ્ આક્ષિષુર્ દિવ્યમ્ અજ્મમ્ અશ્વાઃ
આ ઘોડાઓ દૂધથી ભરપૂર છે, મધ્યમાં નરમ વાળ ધરાવે છે અને મજબૂત કેશ ધરાવે છે; એ દિવ્ય છે. હંસોની જેમ પાંખી બનીને એ બધા સાથે દોડે છે, જ્યારે એ સ્વર્ગીય માર્ગે આગળ વધે છે.
તવ શરીરં પતયિષ્ણ્વ્ અર્વન્ તવ ચિત્તં વાત ઽ ઇવ ધ્રજીમાન્ । તવ શૃઙ્ગાણિ વિષ્ઠિતા પુરુત્રારણ્યેષુ જર્ભુરાણા ચરન્તિ
હે ઘોડા, તારો દેહ ઉડી જવા માટે ઉત્સુક છે, તારો મન પવન જેવું છે, જે વાંકો પકડી રાખે છે. તારા સિંગો દૂર દૂર સુધી ફેલાયેલા છે અને અનેક જંગલોમાં ગર્જના કરતા ફરતા રહે છે.
ઉપ પ્રાગાચ્ છસનં વાજ્ય્ અર્વા દેવદ્રીચા મનસા દીધ્યાનઃ । અજઃ પુરો નીયતે નાભિર્ અસ્યાનુ પશ્ચાત્ કવયો યન્તિ રેભાઃ
ઝડપી ઘોડો આદેશ તરફ આગળ વધ્યો, દેવતાની કૃપાથી મનમાં તેજ ધરાવતો. બકરો તેની આગળ નાભિરૂપે લઈ જાય છે અને પછી ગાયકોએ ગાન ગાતા પીછો કરે છે.
ઉપ પ્રાગાત્ પરમં યત્ સધસ્થમ્ અર્વાꣳ૨ઽ અચ્છા પિતરં માતરં ચ । અદ્યા દેવાન્ જુષ્ટતમો હિ ગમ્યા ઽ અથા શાસ્તે દાશુષે વાર્યાણિ
એ સર્વોચ્ચ આસન તરફ ગયો, પિતા અને માતા નજીક પહોંચ્યો. આજે એ દેવતાઓ માટે સૌથી વધુ પ્રિય છે; પછી એ ભક્તને ઇચ્છિત વસ્તુઓ આપે છે.
સમિદ્ધો ઽ અદ્ય મનુષો દુરોણે દેવો દેવાન્ યજસિ જાતવેદઃ । આ ચ વહ મિત્રમહશ્ ચિકિત્વાન્ ત્વં દૂતઃ કવિર્ અસિ પ્રચેતાઃ
માણસના ઘર માં આજે પ્રજ્વલિત થયેલા, હે જાતવેદસ દેવ, તું દેવતાઓની પૂજા કરે છે. હે બુદ્ધિશાળી, મિત્ર અને વરુણને અહીં લાવ; તું દૂત, કવિ અને જાગૃત છે.
તનૂનપાત્ પથ ઽ ઋતસ્ય યાનાન્ મધ્વા સમઞ્જન્ત્ સ્વદયા સુજિહ્વ । મન્માનિ ધીભિર્ ઉત યજ્ઞમ્ ઋન્ધન્ દેવત્રા ચ કૃણુહ્ય્ અધ્વરં નઃ
હે તનૂનપાત, જે સત્યના માર્ગે ચાલે છે, જેને મધ અને મીઠી વાણીથી અંજવામાં આવે છે, અમારી પ્રાર્થનાઓ અને વિચારોથી અમે યજ્ઞ પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ; દેવતાઓમાં અમારો યજ્ઞ સફળ કર.
નરાશꣳસસ્ય મહિમાનમ્ એષામ્ ઉપ સ્તોષામ યજતસ્ય યજ્ઞૈઃ । યે સુક્રતવઃ શુચયો ધિયંધાઃ સ્વદન્તિ દેવા ઽ ઉભયાનિ હવ્યા
ચાલો, યજ્ઞ દ્વારા નરાશંસના મહિમાનું સ્તુતિ કરીએ, જે પૂજનીય છે અને જ્ઞાનથી યુક્ત શુદ્ધ દેવતાઓ બંને પ્રકારની હવન સ્વીકારે છે.
આજુહ્વાન ઽ ઈડ્યો વન્દ્યશ્ ચા યાહ્ય્ અગ્ને વસુભિઃ સજોષાઃ । ત્વં દેવાનામ્ અસિ યહ્વ હોતા સ ઽ એનાન્ યક્ષીષિતો યજીયાન્
સ્તુતિ અને પૂજાને યોગ્ય, હે અગ્નિ, તું વસુઓ સાથે અહીં આવ. તું દેવતાઓનો શક્તિશાળી હોદાર છે; જેમ બોલાવવામાં આવ્યો છે તેમ, તું શ્રેષ્ઠ યજ્ઞથી તેમની પૂજા કર.
પ્રાચીનં બર્હિઃ પ્રદિશા પૃથિવ્યા વસ્તોર્ અસ્યા વૃજ્યતે ઽ અગ્રે ઽ અહ્નામ્ । વ્ય્ ઉ પ્રથતે વિતરં વરીયો દેવેભ્યો ઽ અદિતયે સ્યોનમ્
પૂર્વ દિશામાં ધરતી પર દર્ભ વિછાયું છે, જે દિવસોની શરૂઆતમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે. એ વ્યાપક રીતે ફેલાય છે, દેવતાઓ અને અદિતી માટે સુખદ આરામસ્થાન બને છે.
વ્યચસ્વતીર્ ઉર્વિયા વિ શ્રયન્તાં પતિભ્યો ન જનયઃ શુમ્ભમાનાઃ । દેવીર્ દ્વારો બૃહતીર્ વિશ્વમિન્વા દેવેભ્યો ભવત સુપ્રાયણાઃ
વિસ્તૃત અને તેજસ્વી દેવીઓ, પતિ માટે શોભાયમાન પત્નીઓ જેવી, પોતાના સ્થાન પર બેસે. મહાન અને સર્વસમાવેશક દેવદ્વારો, દેવતાઓ માટે સરળ પ્રવેશ યોગ્ય બનો.
આ સુષ્વયન્તી યજતે ઽ ઉપાકે ઽ ઉષાસાનક્તા સદતાં નિ યોનૌ । દિવ્યે યોષણે બૃહતી સુરુક્મે ઽ અધિ શ્રિયꣳ શુક્રપિશં દધાને
જે મીઠી નિદ્રા આપે છે તે આરાધ્ય છે; ઉષા અને રાત્રિ પોતાના સ્થાન પર સાથે બેસે. દિવ્ય ગૃહમાં મહાન અને તેજસ્વી સ્ત્રીઓ પ્રકાશમય આભૂષણ ધારણ કરે છે.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા સુવાચા મિમાના યજ્ઞં મનુષો યજધ્યૈ । પ્રચોદયન્તા વિદથેષુ કારૂ પ્રાચીનં જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા
દિવ્ય હોદારો, પ્રથમ અને વાક્પટુ, માનવ માટે યજ્ઞનું માપન કરે છે, સભામાં ગાયકને પ્રેરણા આપે છે અને પૂર્વ દિશાનું પ્રકાશ દર્શાવે છે.
આ નો યજ્ઞં ભારતી તૂયમ્ એત્વ્ ઇડા મનુષ્વદ્ ઇહ ચેતયન્તી । તિસ્રો દેવીર્ બર્હિર્ એદꣳ સ્યોનꣳ સરસ્વતી સ્વપસઃ સદન્તુ
ભારતી અમારી યજ્ઞમાં આવે, ઇડા માનવ જેવી ચેતનાથી અહીં હાજર રહે. ત્રણેય દેવીઓ, સરસ્વતી, આ પવિત્ર દર્ભ પર બેસે અને અમને કલ્યાણ આપે.
ય ઽ ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી રૂપઇર્ અપિꣳશદ્ ભુવનાનિ વિશ્વા । તમ્ અદ્ય હોતર્ ઇષિતો યજીયાન્ દેવં ત્વષ્ટારમ્ ઇહ યક્ષિ વિદ્વાન્
જે પોતાના રૂપોથી આ આકાશ અને ધરતી, બંને માતાઓ સહિત બધાં જગતને ભરપૂર કરે છે, આજે, હે હોદાર, એ શ્રેષ્ઠ દેવ ત્વષ્ટારની અહીં નિર્દેશ મુજબ પૂજા કર.
ઉપાવ સૃજ ત્મન્યા સમઞ્જન્ દેવાનાં પાથ ઽ ઋતુથા હવીꣳષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો ઽ અગ્નિઃ સ્વદન્તુ હવ્યં મધુના ઘૃતેન
વનસ્પતિ દેવ અગ્નિ, પોતે સ્થિર રહી, દેવતાઓ માટે યોગ્ય સમયે હવન તૈયાર કરે. એ સ્વાદિષ્ટ, મધ અને ઘીથી હવન ગ્રહણ કરે.
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમ્ અગ્નિર્ દેવાનામ્ અભવત્ પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રદિશ્ય્ ઋતસ્ય વાચિ સ્વાહાકૃતꣳ હવિર્ અદન્તુ દેવાઃ
નવજાત અગ્નિએ યજ્ઞને માપ્યો અને દેવતાઓનો આગવો બન્યો. હોદારના નિર્દેશ અને સત્ય વાણીથી, દેવતાઓ સ્વાહા સાથે કરાયેલ હવનને ગ્રહણ કરે.
કેતું કૃણ્વન્ન્ અકેતવે પેશો મર્યા ઽ અપેશસે । સમ્ ઉષદ્ભિર્ અજાયથાઃ
અદૃષ્ટને સંકેત આપનાર, તું મરનાર માટે શોભા છે, શુભ્રતા વિનાના માટે નહીં. તું ઉષા સાથે જન્મ્યો હતો.
જીમૂતસ્યેવ ભવતિ પ્રતીકં યદ્ વર્મી યાતિ સમદામ્ ઉપસ્થે । અનાવિદ્ધયા તન્વા જય ત્વꣳ સ ત્વા વર્મણો મહિમા પિપર્તુ
જેમ વીજળીના વાદળને સ્વરૂપ હોય છે, તેમ શસ્ત્રધારી યોદ્ધા શાંત મનથી યુદ્ધના મેદાનમાં જાય છે. એના શરીર પર કોઈ ઘા ન પડે અને એ વિજયી થાય—આ શસ્ત્રનું મહત્ત્વ તને હંમેશા રક્ષે.
ધન્વના ગા ધન્વનાજિં જયેમ ધન્વના તીવ્રાઃ સમદો જયેમ । ધનુઃ શત્રોર્ અપકામં કૃણોતિ ધન્વના સર્વાઃ પ્રદિશો જયેમ
ધનુષ્ય વડે આપણે ગાયો જીતીએ, ધનુષ્ય વડે જ યુદ્ધ જીતીએ; ધનુષ્યથી જ કઠિન સ્પર્ધાઓમાં વિજય મેળવીએ. ધનુષ્ય દુશ્મનના ઇરાદા નિષ્ફળ કરે—ધનુષ્યથી આપણે સર્વ દિશાઓમાં વિજય મેળવીએ.
વક્ષ્યન્તીવેદ્ આ ગનીગન્તિ કર્ણં પ્રિયꣳ સખાયં પરિષસ્વજાના । યોષેવ શિઙ્ક્તે વિતતાધિ ધન્વન્ જ્યા ઇયꣳ સમને પારયન્તી
જેમ ધનુષ્યની ડોરી બોલતી હોય તેમ, તે કાન પાસે આવી પોતાના પ્રિય સાથીને વળગી જાય છે. સ્ત્રી જેવી, તે ખેંચાયેલા ધનુષ્યમાંથી તીરોને સાથે લઈ આગળ વધે છે.
તે ઽ આચરન્તી સમનેવ યોષા માતેવ પુત્રં બિભૃતામ્ ઉપસ્થે । અપ શત્રૂન્ વિધ્યતાꣳ સંવિદાને ઽ આર્ત્ની ઇમે વિષ્ફુરન્તી ઽ અમિત્રાન્
આ બે ધનુષ્યની ડોરીઓ, સ્ત્રીની જેમ, માતા પોતાના પુત્રને છાતીએ રાખે તેમ, એકસાથે કાર્ય કરે છે. જ્યારે છોડી દેવામાં આવે ત્યારે, એ દુશ્મનોને ભેદી નાખે—આ ડોરીઓના ઝણઝણાટથી દુશ્મનો વિખેરાઈ જાય છે.