દેવી જોષ્ટ્રી વસુધિતી દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવી દેવમ્ અવર્ધતામ્ । બૃહત્યા છન્દસેન્દ્રિયꣳ શ્રોત્રમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં યજ
દૈવી દૂધદાયિ, ધન આપનારી, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. બૃહતી છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને શ્રવણથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવી ઽ ઊર્જાહુતી દુઘે સુદુઘે પયસેન્દ્રં વયોધસં દેવી દેવમ્ અવર્ધતામ્ । પઙ્ક્ત્યા છન્દસેન્દ્રિયꣳ શુક્રમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં યજ
દૈવી પોષણની આહુતિ, સારી રીતે દૂધ આપતી ગાય, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. પંક્તિ છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને બીજથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવા દૈવ્યા હોતારા દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવૌ દેવમ્ અવર્ધતામ્ । ત્રિષ્ટુભા છન્દસેન્દ્રિયં ત્વિષિમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વીતાં યજ
દૈવી હોતારોએ, દેવોએ, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવોએ દેવને વધાર્યા. તૃષ્ટુપ છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને તેજથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવીસ્ તિસ્રસ્ તિસ્રો દેવીર્ વયોધસં પતિમ્ ઇન્દ્રમ્ અવર્ધયન્ । જગત્યા છન્દસેન્દ્રિયꣳ શૂષમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વ્યન્તુ યજ
ત્રણ દેવીઓ, ત્રણ દૈવી શક્તિઓ, શક્તિના ધારક, પ્રભુ ઇન્દ્રને વધાર્યા. જગતી છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને શુષ્કતાથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવો નરાશꣳસો દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવો દેવમ્ અવર્ધયત્ । વિરાજા છન્દસેન્દ્રિયꣳ રુપમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ
દેવ નરાશંસ, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. વિરાજ છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને રૂપથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવો વનસ્પતિર્ દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવો દેવમ્ અવર્ધયત્ । દ્વિપદા છન્દસેન્દ્રિયં ભગમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ
દેવ વનસ્પતિ, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. દ્વિપદા છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને ભાગ્યથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવં બર્હિર્ વારિતીનાં દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવં દેવમ્ અવર્ધયત્ । કકુભા છન્દસેન્દ્રિયં યશ ઽ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ
પાણીના દૈવી બર્હિ, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. કકુભ છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને યશથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
દેવો ઽ અગ્નિઃ સ્વિષ્ટકૃદ્ દેવમ્ ઇન્દ્રં વયોધસં દેવો દેવમ્ અવર્ધયત્ । અતિચ્છન્દસા છન્દસેન્દ્રિયં ક્ષત્રમ્ ઇન્દ્રે વયો દધદ્ વસુવને વસુધેયસ્ય વેતુ યજ
દેવ અગ્નિ, શુભ હવન કરનાર, દેવ ઇન્દ્ર, શક્તિના ધારકને, દેવે દેવને વધાર્યા. અતિછંદસ છંદ, ઇન્દ્રિયશક્તિ અને શાસનથી ઇન્દ્રને શક્તિ મળે, ધન આપનાર ધનનું દાન આપે અને યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.
સમિદ્ધો ઽ અઞ્જન્ કૃદરં મતીનાં ઘૃતમ્ અગ્ને મધુમત્ પિન્વમાનઃ । વાજી વહન્ વાજિનં જાતવેદો દેવાનાં વક્ષિ પ્રિયમ્ આ સધસ્થમ્
પ્રજ્વલિત અગ્નિ, તું વિચારોનું શોભા છે; તું ઘીથી ભરપૂર અને મધુરતાથી ભરેલો છે. વિજય લાવનાર, જાતવેદ, તું દેવતાઓને પ્રિય આસન પર લાવ.
ઘૃતેનાઞ્જન્ત્ સં પથો દેવયાનાન્ પ્રજાનન્ વાજ્ય્ અપ્ય્ એતુ દેવાન્ । અનુ ત્વા સપ્તે પ્રદિશઃ સચન્તાꣳ સ્વધામ્ અસ્મૈ યજમાનાય ધેહિ
ઘીથી દેવલોક તરફ જતાં માર્ગોને ચોળો; જાણનારો ઝડપી ઘોડો દેવો સુધી પહોંચે. સાત દિશાઓ તારી સાથે ચાલે; આ યજમાન માટે તું આહુતિ સ્થાપિત કર.
ઈડ્યશ્ ચાસિ વન્દ્યશ્ ચ વાજિન્ન્ આશુશ્ ચાસિ મેધ્યશ્ ચ સપ્તે । અગ્નિષ્ ટ્વા દેવૈર્ વસુભિઃ સજોષાઃ પ્રીતં વહ્નિં વહતુ જાતવેદાઃ
હે તેજસ્વી અને શુદ્ધ, તું સ્તુતિ અને પૂજાનો લાયક છે, બળવાન અને યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે. હે અગ્નિ, જાતવેદા દેવો અને વસુઓ સાથે પ્રેમભર્યા અગ્નિને વહન કરે.
સ્તીર્ણં બર્હિઃ સુષ્ટરીમા જુષાણોરુ પૃથુ પ્રથમાનં પૃથિવ્યામ્ । દેવેભિર્ યુક્તમ્ અદિતિઃ સજોષાઃ સ્યોનં કૃણ્વાન સુવિતે દધાતુ
વિસ્તૃત અને સુંદર રીતે પાથરાયેલું કુશાસન આનંદથી સ્વીકારવામાં આવે, જે પહોળી ધરતી પર પ્રથમ સ્થાપિત થયું છે. દેવી અદિતિ દેવો સાથે મળીને એને મંડળમાં સુખદ આસન બનાવે.
એતા ઽ ઉ વઃ સુભગા વિશ્વરૂપા વિ પક્ષોભિઃ શ્રયમાણા ઽ ઉદાતૈઃ । ઋષ્વાઃ સતીઃ કવષઃ શુમ્ભમાના દ્વારો દેવીઃ સુપ્રાયણા ભવન્તુ
આ તમારી શુભ અને સર્વરૂપ વાટો છે, પાંખોથી શોભાયમાન અને ઊંચા થરવાળા. તેજસ્વી અને ઝગમગતી, દેવી દ્વારો શ્રેષ્ઠ માર્ગ બની રહે.
અન્તરા મિત્રાવરુણા ચરન્તી મુખં યજ્ઞાનામ્ અભિ સંવિદાને । ઉષાસા વાꣳ સુહિરણ્યે સુશિલ્પે ઽ ઋતસ્ય યોનાવ્ ઇહ સાદયામિ
મિત્ર અને વરુણ વચ્ચે ચાલતી, તું યજ્ઞના મુખ્ય સ્થાન પર આવે છે. હે સુવર્ણમય અને કુશળ ઉષા, હું તને અહીં સત્યના ગર્ભમાં બેસાડું છું.
પ્રથમા વાꣳ સરથિના સુવર્ણા દેવૌ પશ્યન્તૌ ભુવનાનિ વિશ્વા । અપિપ્રયં ચોદના વાં મિમાના હોતારા જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા
તમે બંને પ્રથમ, સુવર્ણમય રથચાલક, સર્વ જગતને જોનાર દેવો, અહીં આવ્યા છો. તમારી પ્રેરણાથી હોતાઓ પ્રકાશને માપી દિશાઓમાં વહેંચે છે.
આદિત્યૈર્ નો ભારતી વષ્ટુ યજ્ઞꣳ સરસ્વતી સહ રુદ્રૈર્ ન ઽ આવીત્ । ઇડોપહૂતા વસુભિઃ સજોષા યજ્ઞં નો દેવીર્ અમૃતેષુ ધત્ત
આદિત્યો સાથે ભારતી અમારો યજ્ઞ શુભ બનાવે; સરસ્વતી રુદ્રો સાથે અમારો રક્ષણ કરે. ઇડા દ્વારા બોલાવેલી, વસુઓ સાથે જોડાયેલી દેવીઓ અમારો યજ્ઞ અમરલોકમાં સ્થાપે.
ત્વષ્ટા વીરં દેવકામં જજાન ત્વષ્ટુર્ અર્વા જાયત ઽ આશુર્ અશ્વઃ । ત્વષ્ટેદં વિશ્વં ભુવનં જજાન બહોઃ કર્તારમ્ ઇહ યક્ષિ હોતઃ
ત્વષ્ટ્રએ દેવો ઇચ્છે એવો વિર પુત્ર જન્માવ્યો; ત્વષ્ટ્ર પાસેથી ઝડપી ઘોડો જન્મ્યો. ત્વષ્ટ્રએ આખું જગત રચ્યું; હે હોતાર, અહીં સર્વના સર્જનહારની પૂજા કર.
અશ્વો ઘૃતેન ત્મન્યા સમક્ત ઽ ઉપ દેવાꣳ૨ઽ ઋતુશઃ પાથ ઽ એતુ । વનસ્પતિર્ દેવલોકં પ્રજાનન્ન્ અગ્નિના હવ્યા સ્વદિતાનિ વક્ષત્
ઘીથી ચોળાયેલો ઘોડો ઋતુ પ્રમાણે દેવો સુધી પહોંચે. વૃક્ષ, દેવલોક જાણનારો, અગ્નિ સાથે સુગંધિત હવન લઈ જાય.
પ્રજાપતેસ્ તપસા વાવૃધાનઃ સદ્યો જાતો દધિષે યજ્ઞમ્ અગ્ને । સ્વાહાકૃતેન હવિષા પુરોગા યાહિ સાધ્યા હવિર્ અદન્તુ દેવાઃ
પ્રજાપતિની તપસ્યા થી વધેલો, તું તાજો જન્મેલો અગ્નિ, યજ્ઞને સ્વીકાર્યો છે. સ્વાહા સાથે અર્પિત હવન લઈ, આગેવાન બની આગળ વધ; સાધ્ય અને દેવો આ હવન ગ્રહણ કરે.
યદ્ અક્રન્દઃ પ્રથમં જાયમાન ઽ ઉદ્યન્ત્ સમુદ્રાદ્ ઉત વા પુરીષાત્ । શ્યેનસ્ય પક્ષા હરિણસ્ય બાહૂ ઽ ઉપસ્તુત્યં મહિ જાતં તે ઽ અર્વન્
જ્યારે જન્મ સમયે પ્રથમ ધ્વનિ ઊઠી, સમુદ્ર કે પ્રવાહમાંથી, ત્યારે શ્યેનના પાંખો અને ધૂસરે ઘોડાના હાથો – હે અશ્વ, તારો જન્મ મહાન અને પ્રશંસનીય છે.
યમેન દત્તં ત્રિત ઽ એનમ્ આયુનગ્ ઇન્દ્ર ઽ એણં પ્રથમો ઽ અધ્ય્ અતિષ્ઠત્ । ગન્ધર્વો ઽ અસ્ય રશનામ્ અગૃભ્ણાત્ સૂરાદ્ અશ્વં વસવો નિર્ અતષ્ટ
યમએ આપ્યો, ત્રિતએ તેનું આયુષ્ય વધાર્યું; ઇન્દ્રે સૌપ્રથમ તેને આરોહણ કર્યું. ગંધર્વએ તેની લગામ પકડી; વસુઓએ સૂર્યમાંથી ઘોડાને બહાર લાવ્યો.
અસિ યમો ઽ અસ્ય્ આદિત્યો ઽ અર્વન્ન્ અસિ ત્રિતો ગુહ્યેન વ્રતેન । અસિ સોમેન સમયા વિપૃક્ત ઽ આહુસ્ તે ત્રીણિ દિવિ બન્ધનાનિ
હે અશ્વ, તું યમ છે, તું આદિત્ય છે; તું ગુપ્ત વ્રત ધરાવતો ત્રિત છે. તું સોમ સાથે જોડાયેલો છે, અલગ પડેલો; કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં છે.
ત્રીણિ ત ઽ આહુર્ દિવિ બન્ધનાનિ ત્રીણ્ય્ અપ્સુ ત્રીણ્ય્ અન્તઃ સમુદ્રે । ઉતેવ મે વરુણશ્ છન્ત્સ્ય્ અર્વન્ યત્રા ત ઽ આહુઃ પરમં જનિત્રમ્
કહે છે કે તારા ત્રણ બંધન સ્વર્ગમાં છે, ત્રણ જળમાં અને ત્રણ સમુદ્રમાં. હે અશ્વ, જ્યાં તારો સર્વોચ્ચ જન્મસ્થાન છે, ત્યાં વરુણ તને મુક્ત કરે.
ઇમા તે વાજિન્ન્ અવમાર્જનાનીમા શફાનાꣳ સનિતુર્ નિધાના । અત્રા તે ભદ્રા રશના ઽ અપશ્યમ્ ઋતસ્ય યા ઽ અભિરક્ષન્તિ ગોપાઃ
હે ઝડપી, અહીં તારા શુદ્ધિ સ્થાન છે, અહીં તારા ખુરોના આરામ સ્થાન છે. અહીં મેં તારી શુભ લગામો જોઈ, જેને સત્યના રક્ષકો જાળવે છે.
આત્માનં તે મનસારાદ્ અજાનામ્ અવો દિવા પતયન્તં પતંગમ્ । શિરો ઽ અપશ્યં પથિભિઃ સુગેભિર્ અરેણુભિર્ જેહમાનં પતત્રિ
મારે મનથી તારી આત્માને ઓળખી, જેમ પંખી દિવસે ઊડે છે. હે પંખીધારી, મેં તું તું શિર જોયું, જે સરળ માર્ગે ધૂળમાં પ્રયત્ન કરે છે.
અત્રા તે રૂપમ્ ઉત્તમમ્ અપશ્યં જિગીષમાણમ્ ઇષ ઽ આ પદે ગોઃ । યદા તે મર્તો ઽ અનુ ભોગમ્ આનડ્ આદ્ ઇદ્ ગ્રસિષ્ઠ ઽ ઓષધીર્ અજીગઃ
અહીં મેં તારો ઉત્તમ સ્વરૂપ જોયું, ગાયના પગ પાસે વિજય મેળવવા પ્રયત્નશીલ. જ્યારે માનવ તારા ફળનો આનંદ માણે છે, ત્યારે તું ઔષધિઓને ગ્રહણ કરે છે, હે અશ્વ.
અનુ ત્વા રથો ઽ અનુ મર્યો ઽ અર્વન્ન્ અનુ ગાવો ઽનુ ભગઃ કનીનામ્ । અનુ વ્રાતાસસ્ તવ સખ્યમ્ ઈયુર્ અનુ દેવા મમિરે વીર્યં તે
હે અશ્વ, તારા પાછળ રથ જાય છે, તારા પાછળ યુદ્ધવીર જાય છે; તારા પાછળ ગાયો, તારા પાછળ રાજાઓનું સૌભાગ્ય જાય છે. તારા પાછળ સમૂહો તારી મિત્રતા શોધે છે; તારા પાછળ દેવો તારી શક્તિ માપે છે.
હિરણ્યશૃઙ્ગો ઽયો અસ્ય પાદા મનોજવા ઽ અવર ઇન્દ્ર ઽ આસીત્ । દેવા ઽ ઇદ્ અસ્ય હવિરદ્યમ્ આયન્ યો ઽ અર્વન્તં પ્રથમો ઽ અધ્યતિષ્ઠત્
આ સોનાની સિંગો ધરાવતો ઘોડો છે, તેના પગ મન જેટલા ઝડપી છે; ઇન્દ્ર તેની પાછળ ચાલતો હતો. દેવતાઓ તેના યજ્ઞમાં આવ્યા, કારણ કે એ સૌપ્રથમ ઘોડા પર ચડ્યો હતો.
ઈર્માન્તાસઃ સિલિકમધ્યમાસઃ સꣳ શૂરણાસો દિવ્યાસો ઽ અત્યાઃ । હꣳસા ઽ ઇવ શ્રેણિશો યતન્તે યદ્ આક્ષિષુર્ દિવ્યમ્ અજ્મમ્ અશ્વાઃ
આ ઘોડાઓ દૂધથી ભરપૂર છે, મધ્યમાં નરમ વાળ ધરાવે છે અને મજબૂત કેશ ધરાવે છે; એ દિવ્ય છે. હંસોની જેમ પાંખી બનીને એ બધા સાથે દોડે છે, જ્યારે એ સ્વર્ગીય માર્ગે આગળ વધે છે.
અગ્નિમ્ અદ્ય હોતારમ્ અવૃણીતાયં યજમાનઃ પચન્ પક્તીઃ પચન્ પુરોડાશં બધ્નન્ન્ ઇન્દ્રાય વયોધસે છાગમ્ । સૂપસ્થા ઽ અદ્ય દેવો વનસ્પતિર્ અભવદ્ ઇન્દ્રાય વયોધસે છાગેન । અઘત્ તં મેદસ્તઃ પ્રતિ પચતાગ્રભીદ્ અવીવૃધત્ પુરોડાશેન । ત્વામ્ અદ્ય ઽ ઋષ [આર્ષેય ઋષીણાં નપાદ્ અવૃણીતાયં યજમાનો બહુભ્ય આ સંગતેભ્ય એષ મે દેવેષુ વસુ વાર્યાયક્ષ્યત ઇતિ તા યા દેવા દેવ દાનાન્ય્ અદુસ્ તાન્ય્ અસ્મા આ ચ શાસ્સ્વા ચ ગુરસ્વેષિતશ્ ચ હોતર્ અસિ ભદ્રવાચ્યાય પ્રેષિતો માનુષઃ સૂક્તવાકાય સૂક્તા બ્રૂહિ ॥ ]
આજે યજમાન અગ્નિને હોતાર તરીકે પસંદ કરે છે, તે હવનના ભાગો રાંધે છે, પૌરોડાશ તૈયાર કરે છે અને ઇન્દ્ર માટે, શક્તિના ધારક માટે, બકરો બાંધે છે. આજે વનસ્પતિ દેવ ઇન્દ્ર માટે, શક્તિના ધારક માટે, બકરાથી હવનરૂપ થયો છે. ચરબી માંસમાંથી કાઢી, રાંધવામાં આવી અને પૌરોડાશથી વધારવામાં આવી. આજે, ઋષિઓના વંશજ વૃષભ, યજમાન તને અનેક ભેગા થયેલાઓ માટે પસંદ કરે છે; દેવોમાં આ ધન બોલાવવાનું છે. જે દેવોએ દૈવી દાન આપ્યાં છે, તેમને અહીં બોલાવો અને સ્તુતિ કરો; તું હોતાર છે, શુભ વાણી માટે મોકલાયેલો, માનવ સ્તુતિ માટે, સુક્ત બોલ.