પૃચ્છામિ ત્વા પરમ્ અન્તં પૃથિવ્યાઃ પૃચ્છામિ યત્ર ભુવનસ્ય નાભિઃ । પૃચ્છામિ ત્વા વૃષ્ણો ઽ અશ્વસ્ય રેતઃ પૃચ્છામિ વાચઃ પરમં વ્યોમ
હું તને પૃથ્વીનો અંત પૂછું છું; હું તને પૂછું છું કે જગતનું નાભિ ક્યાં છે. હું તને પુષ્કળ ઘોડાનું બીજ પૂછું છું; હું તને વાણીના સર્વોચ્ચ સ્થાન વિશે પૂછું છું.
ઇયં વેદિઃ પરો ઽ અન્તઃ પૃથિવ્યા ઽ અયં યજ્ઞો યત્ર ભુવનસ્ય નાભિઃ । અયꣳ સોમો વૃષ્ણો ઽ અશ્વસ્ય રેતઃ બ્રહ્માયં વાચઃ પરમં વ્યોમ
આ વેદી પૃથ્વીનો અંત છે; આ યજ્ઞ એ જગતનું નાભિ છે. આ સોમ પુષ્કળ ઘોડાનું બીજ છે; આ બ્રહ્મા વાણીનું સર્વોચ્ચ સ્થાન છે.
સુભૂઃ સ્વયમ્ભૂઃ પ્રથમો ઽન્તર્ મહત્ય્ અર્ણવે । દધે હ ગર્ભમ્ ઋત્વિયં યતો જાતઃ પ્રજાપતિઃ
સુભૂ, સ્વયંભૂ, જે મહા સમુદ્રમાં પ્રથમ હતો, તેણે યજ્ઞનો બીજ મૂક્યો, જેના પરથી પ્રજાપતિ જન્મ્યા.
હોતા યક્ષત્ પ્રજાપતિꣳ સોમસ્ય મહિમ્નઃ । જુષતાં પિબતુ સોમꣳ હોતર્ યજ
પુરૂહિત સોમની મહિમાથી પ્રજાપતિને બોલાવે છે. તે પ્રસન્ન થાય, પુરૂહિત યજ્ઞ કરે અને સોમ પીએ.
પ્રજાપતે ન ત્વદ્ એતાન્ય્ અન્યો વિશ્વા રૂપાણિ પરિ તા બભૂવ । યત્કામાસ્ તે જુહુમસ્ તન્ નો ઽ અસ્તુ । વયꣳ સ્યામ પતયો રયીણામ્
હે પ્રજાપતિ, તારા સિવાય બીજાએ આ બધાં રૂપો ઘેરી લીધાં નથી. જે ઇચ્છા માટે અમે આહુતિ આપીએ છીએ, તે અમારે થાય. અમે ધનની માલિકી મેળવીએ.
રોહિતો ધૂમ્રરોહિતઃ કર્કન્ધુરોહિતસ્ તે સૌમ્યા બભ્રુર્ અરુણબભ્રુઃ શુકબભ્રુસ્ તે વારુણાઃ શિતિરન્ધ્રો ઽન્યતઃશિતિરન્ધ્રઃ સમન્તશિતિરન્ધ્રસ્ તે સાવિત્રાઃ શિતિબાહુર્ અન્યતઃશિતિબાહુઃ સમન્તશિતિબાહુસ્ તે બાર્હસ્પત્યાઃ પૃષતી ક્ષુદ્રપૃષતી સ્થૂલપૃષતી તા મૈત્રાવરુણ્યઃ
લાલ, ધૂમ્રલાલ અને કર્કંધુ લાલ તારા છે, હે સોમ્ય; ભૂરા, લાલભૂરા, સફેદભૂરા વરુણના છે; સફેદ ચિન્હવાળા, બીજા સફેદ ચિન્હવાળા અને સર્વત્ર સફેદ ચિન્હવાળા સાવિત્રીના છે; સફેદ હાથવાળા, બીજા સફેદ હાથવાળા અને સર્વત્ર સફેદ હાથવાળા બૃહસ્પતિના છે; ચિતરાં, નાના ચિતરાં અને મોટા ચિતરાં મૈત્રાવરુણના છે.
શુદ્ધવાલઃ સર્વશુદ્ધવાલો મણિવાલસ્ ત ઽ આશ્વિનાઃ શ્યॆતઃ શ્યેતાક્ષો ઽરુણસ્ તે રુદ્રાય પશુપતયે કર્ણા યામા ઽ અવલિપ્તા રૌદ્રા નભોરૂપાઃ પાર્જન્યાઃ
શુદ્ધ વાળવાળા, સર્વે શુદ્ધ વાળવાળા, મણિવાળા અશ્વિનીકુમારોના છે; સફેદ, સફેદ આંખવાળા, લાલ રંગવાળા રુદ્ર, પશુપતિના છે; કાન યમના છે; લિપાયેલા રૌદ્રના છે; આકાશ જેવું રૂપ ધરાવનારા પાર્જન્યના છે.
પૃશ્નિસ્ તિરશ્ચીનપૃશ્નિર્ ઊર્ધ્વપૃશ્નિસ્ તે મારુતાઃ ફલ્ગૂર્ લોહિતોર્ણી પલક્ષી તાઃ સારસ્વત્યઃ પ્લીહાકર્ણઃ શુણ્ઠાકર્ણો ઽદ્ધ્યાલોહકર્ણસ્ તે ત્વાષ્ટ્રાઃ કૃષ્ણગ્રીવઃ શિતિકક્ષો ઽઞ્જિસક્થસ્ ત ઽ ઐન્દ્રાગ્નાઃ કૃષ્ણાઞ્જિર્ અલ્પાઞ્જિર્ મહાઞ્જિસ્ ત ઽ ઉષસ્યાઃ
ચિતરાં, આડાં ચિતરાં, ઊંચાં ચિતરાં મારુતોના છે; ફિક્કા, લાલ પૂંછવાળા, ચિતરાં સારસ્વતીના છે; પળીયાં કાનવાળા, સૂંડવાળા, ઉપર લોખંડિયા કાનવાળા ત્વષ્ટ્રના છે; કાળાં ગળાવાળા, સફેદ આંખવાળા, ચિન્હવાળા પગવાળા ઇન્દ્ર-અગ્નિના છે; કાળા આંગળાવાળા, નાના આંગળાવાળા, મોટા આંગળાવાળા ઉષાના છે.
શિલ્પા વૈશ્વદેવ્યો રોહિણ્યસ્ ત્ર્યવયો વાચે ઽવિજ્ઞાતા ઽ અદિત્યૈ સરૂપા ધાત્રે વત્સતર્યો દેવાનાં પત્નીભ્યઃ
શિલ્પી વૈશ્વદેવના છે, લાલ રોહિણીના છે, ત્રણ વર્ષના વાણીના છે, અજાણ્યા અદિતિના છે, સમાન રૂપવાળા ધાત્રના છે, વાછરડાં દેવીઓના છે.
કૃષ્ણગ્રીવા ઽ આગ્નેયાઃ શિતિભ્રવો વસૂનાꣳ રોહિતા રુદ્રાણાꣳ શ્વેતા ઽ અવરોકિણ ઽ આદિત્યાનાં નભોરૂપાઃ પાર્જન્યાઃ
કાળાં ગળાવાળા અગ્નિના છે, સફેદ ચિતરાં વસુના છે, લાલ રુદ્રના છે, સફેદ અને જોનારા આદિત્યના છે, આકાશ જેવું રૂપ ધરાવનારા પાર્જન્યના છે.
ઉન્નત ઽ ઋષભો વામનસ્ ત ઽ ઐન્દ્રવૈષ્ણવા ઽ ઉન્નતઃ શિતિબાહુઃ શિતિપૃષ્ઠસ્ ત ઽ ઐન્દ્રાબાર્હસ્પત્યાઃ શુકરૂપા વાજિનાઃ કલ્માષા ઽ આગ્નિમારુતાઃ શ્યામાઃ પૌષ્ણાઃ
ઊંચા, ઋષભ અને નાનકડા ઇન્દ્ર-વૈષ્ણવના છે; ઊંચા, સફેદ હાથવાળા, સફેદ પીઠવાળા ઇન્દ્ર-બૃહસ્પતિના છે; વરાળ જેવા સ્વરૂપવાળા વાજિના છે; કલમાશ અગ્નિ-મારુતના છે; શ્યામ પૌષ્ણના છે.
એતા ઽ ઐન્દ્રાગ્ના દ્વિરૂપા ઽ અગ્નીષોમીયા વામના ઽ અનડ્વાહ ઽ આગ્નાવૈષ્ણવા વશા મૈત્રાવરુણ્યોઽન્યત એન્યો ઽ મૈત્ર્યઃ
આ Indra-Agni નું જોડું છે, બે રૂપાવાળી, Agni-Soma નું જોડું છે, નાનકડા, Anaḍvāha, Agni-Viṣṇu નું જોડું છે, શાંત સ્વભાવવાળી, Maitrāvaruṇi એક જુદી છે, અને Maitri પણ એક જુદી છે.
કૃષ્ણગ્રીવા ઽ આગ્નેયા બભ્રવઃ સૌમ્યાઃ શ્વેતા વાયવ્યા ઽ અવિજ્ઞાતા ઽ અદિત્યૈ સરૂપા ધાત્રે વત્સતર્યો દેવાનાં પત્નીભ્યઃ
કાળી ગળાવાળી ગાયો Agni માટે છે, કાંસ્ય રંગની Soma માટે, સફેદ Vāyu માટે, અજાણી Aditi માટે, એકસરખી Dhātri માટે, વાછરડા દેવતાઓની પત્નીઓ માટે છે.
કૃષ્ણા ભૌમા ધૂમ્રા ઽ આન્તરિક્ષા બૃહન્તો દિવ્યાઃ શબલા વૈદ્યુતાઃ સિધ્માસ્ તારકાઃ
કાળી ગાયો પૃથ્વી માટે છે, ધૂમ્ર રંગની અંતરિક્ષ માટે, મોટી ગાયો આકાશ માટે, ચિતરંગી વીજળી માટે, રાખ જેવી તારાઓ માટે છે.
ધૂમ્રાન્ વસન્તાયા લભતે શ્વેતાન્ ગ્રીષ્માય કૃષ્ણાન્ વર્ષાભ્યો ઽરુણાઞ્છરદે પૃષતો હેમન્તાય પિશઙ્ગાઞ્છિશિરાય
વસંત માટે ધૂમ્ર રંગની, ઉનાળામાં સફેદ, વરસાદમાં કાળી, શરદમાં લાલચટક, હેમંતમાં કાંસ્ય રંગની, અને શિયાળામાં પીળાશભરી ગાયો મળે છે.
ત્ર્યવયો ગાયત્ર્યૈ પઞ્ચાવયસ્ ત્રિષ્ટુભે દિત્યવાહો જગત્યૈ ત્રિવત્સા ઽ અનુષ્ટુભે તુર્યવાહ ઽ ઉષ્ણિહે
ત્રણ વર્ષની ગાયો Gāyatrī માટે, પાંચ વર્ષની Triṣṭubh માટે, બે વર્ષના વાછરડા Jagatī માટે, ત્રણ વાછરાવાળી Anuṣṭubh માટે, ચાર વર્ષના વાછરડા Uṣṇih માટે છે.
પષ્ઠવાહો વિરાજ ઽ ઉક્ષાણો બૃહત્યા ઽ ઋષભાઃ કકુભે ઽનડ્વાહઃ પઙ્ક્ત્યૈ ધેનવો ઽતિચ્છન્દસે
છ વર્ષના વાછરડા Virāj માટે, વાછરિયા Bṛhatī માટે, ઋષભ Kakubh માટે, Anaḍvāha Paṅkti માટે, ગાયો Aticchandas માટે છે.
કૃષ્ણગ્રીવા ઽ આગ્નેયા બભ્રવઃ સૌમ્યા ઽ ઉપધ્વસ્તાઃ સાવિત્રા વત્સતર્યઃ સારસ્વત્યઃ શ્યામાઃ પૌષ્ણાઃ પૃશ્નયો મારુતા બહુરૂપા વૈશ્વદેવા વશા દ્યાવાપૃથિવીયાઃ
કાળી ગળાવાળી ગાયો Agni માટે, કાંસ્ય રંગની Soma માટે, upadhvastā Sāvitrī માટે, વાછરડા Sarasvatī માટે, શ્યામા Pūṣan માટે, ચિતરંગી Marut માટે, અનેક રૂપાવાળી Viśvadeva માટે, અને શાંત Dyāvāpṛthivī માટે છે.
ઉક્તાઃ સંચરા ઽ એતા ઽ ઐન્દ્રાગ્નાઃ કૃષ્ણાઃ વારુણાઃ પૃશ્નયો મારુતાઃ કાયાસ્ તૂપરાઃ
આ ચાલતી ગાયો ગણાય છે: Indra-Agni નું જોડું, કાળી ગાયો, Varuṇa નું જોડું, ચિતરંગી, Marut, અને રૂપોમાં સર્વોચ્ચ.
અગ્નયે ઽનીકવતે પ્રથમજાન્ આ લભતે મરુદ્ભ્યઃ સાંતપનેભ્યઃ સવાત્યાન્ મરુદ્ભ્યો ગૃહમેધિભ્યો બષ્કિહાન્ મરુદ્ભ્યઃ ક્રીડિભ્યઃ સꣳસૃષ્ટાન્ મરુદ્ભ્યઃ સ્વતવદ્ભ્યોઽનુસૃષ્ટાન્
અગ્નિ માટે, અનેક મુખવાળા, પ્રથમ જન્મેલા Marut પાસેથી મળે છે; ગરમી લાવનારા Marut માટે Savāti મળે છે; ગૃહસ્થ Marut માટે Baṣkihā મળે છે; રમતાં Marut માટે મિશ્રિત ગાયો મળે છે; પોતાના ધરાવનારા Marut માટે અનુસરતી ગાયો મળે છે.
ઉક્તાઃ સંચરા ઽ એતા ઽ ઐન્દ્રાગ્નાઃ પ્રાશૃઙ્ગા માહેન્દ્રા બહુરૂપા વૈશ્વકર્મણાઃ
આ ચાલતી ગાયો ગણાય છે: Indra-Agni નું જોડું, શીંગાવાળી, Mahendra, અનેક રૂપાવાળી Viśvakarman માટે.
ધૂમ્રા બભ્રુનીકાશાઃ પિતૄણાꣳ સોમવતાં બભ્રવો બભ્રુનીકાશાઃ પિતૄણાં બર્હિષદાં કૃષ્ણા બભ્રુનીકાશાઃ પિતૄણામ્ અગ્નિષ્વાત્તાનાં કૃષ્ણાઃ પૃષન્તસ્ ત્રૈયમ્બકાઃ
ધૂમ્ર અને કાંસ્ય રંગની ગાયો Soma ધરાવનારા પિતૃઓ માટે છે; કાંસ્ય રંગની ગાયો barhis પર બેઠેલા પિતૃઓ માટે છે; કાળી અને કાંસ્ય રંગની ગાયો અગ્નિમાં હોમાયેલા પિતૃઓ માટે છે; કાળી અને ચિતરંગી ગાયો traiyambaka માટે છે.
ઉક્તાઃ સંચરા ઽ એતા શુનાસીરીયાઃ શ્વેતા વાયવ્યાઃ શ્વેતાઃ સૌર્યાઃ
આ ચાલતી ગાયો ગણાય છે: Śunāsīra માટેની, સફેદ Vāyu માટેની, સફેદ Sūrya માટેની.
વસન્તાય કપિઞ્જલાન્ આ લભતે ગ્રીષ્માય કલવિઙ્કાન્ વર્ષાભ્યસ્ તિત્તિરીઞ્છરદે વર્તિકા હેમન્તાય કકરાઞ્છિશિરાય વિકકરાન્
વસંત માટે કપીંજલ, ઉનાળામાં કલવિંક, વરસાદમાં તિતિરી, શરદમાં વર્તિકા, હેમંતમાં કાક, અને શિયાળામાં વિકકર મળે છે.
સમુદ્રાય શિશુમારાન્ આલભતે પર્જન્યાય મણ્ડૂકાન્ અદ્ભ્યો મત્સ્યાન્ મિત્રાય કુલીપયાન્ વરુણાય નાક્રાન્
સમુદ્ર માટે શિશુમાર, parjanya માટે દેડકા, પાણી માટે માછલી, Mitra માટે કુલિપય પક્ષી, Varuṇa માટે મગર મળે છે.
સોમાય હꣳસાન્ આ લભતે વાયવે બલાકા ઽ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં ક્રુઞ્ચાન્ મિત્રાય મદ્ગૂન્ વરુણાય ચક્રવાકાન્
Soma માટે હંસ, Vāyu માટે બલાકા, Indra અને Agni માટે ક્રુંચ, Mitra માટે મદગુ, Varuṇa માટે ચક્રવાક મળે છે.
અગ્નયે કુટરૂન્ આ લભતે વનસ્પતિભ્ય ઽ ઉલૂકાન્ અગ્નીષોમાભ્યાં ચાષાન્ અશ્વિભ્યાં મયૂરાન્ મિત્રાવરુણાભ્યાં કપોતાન્
Agni માટે કઠોળ, વનસ્પતિ માટે ઘુવડ, Agni-Soma માટે ચાષ, Aśvin માટે મોર, Mitra-Varuṇa માટે કબૂતર મળે છે.
સોમાય લબાન્ આ લભતે ત્વષ્ટ્રે કૌલીકાન્ ગોષાદીર્ દેવાનાં પત્નીભ્યઃ કુલીકા દેવજામિભ્યો ઽગ્નયે ગૃહપતયે પારુષ્ણાન્
Soma માટે લબ, Tvaṣṭṛ માટે કૌલીક, ગૌશાળામાં દેવીઓના પક્ષી, દેવજામી માટે કુલિકા, અગ્નિ ગૃહપતિ માટે પારુષણ પક્ષી મળે છે.
અહ્ને પારાવતાન્ આ લભતે રાત્ર્યૈ સીચાપૂર્ અહોરાત્રયોઃ સંધિભ્યો જતૂર્ માસેભ્યો દાત્યૌહાન્ત્ સંવત્સરાય મહતઃ સુપર્ણાન્
દિવસ માટે ફાખતા, રાત્રિ માટે સીચાપૂ, દિવસ-રાતના સંધિ માટે જતુ, મહિના માટે દાત્યુહ, વર્ષ માટે મહાન સુપર્ણ મળે છે.
અશ્વસ્ તૂપરો ગોમૃગસ્ તે પ્રાજાપત્યાઃ કૃષ્ણગ્રીવ ઽ આગ્નેયો રરાટે પુરસ્તાત્ સારસ્વતી મેષ્ય્ અધસ્તાદ્ધન્વોર્ આશ્વિનાવ્ અધોરામૌ બાહ્વોઃ સૌમપૌષ્ણઃ શ્યામો નાભ્યાꣳ સૌર્યયામૌ શ્વેતશ્ ચ કૃષ્ણશ્ ચ પાર્શ્વયોસ્ ત્વાષ્ટ્રૌ લોમશસક્થૌ સક્થ્યોર્ વાયવ્યઃ શ્વેતઃ પુચ્છ ઽ ઇન્દ્રાય સ્વપસ્યાય વેહદ્ વૈષ્ણવો વામનઃ
ઘોડું ઉપરનું અંગ છે, ગાય અને હરણ તારા છે, હે પ્રજાપતિપુત્ર. કાળાં ગળાવાળું અગ્નિનું છે, આગળ છે; સારસ્વતીની દેડકી નીચે રેતી નીચે છે; અશ્વિનીકુમારોના નીચેના પાંજરા છે; સોમ્ય અને પૌષ્ણના હાથ છે; કાળું નાભિ પર છે; સૂર્યના બાજુઓ છે; સફેદ અને કાળા બાજુઓ ત્વષ્ટ્રના છે; લમ્મટાં પગ વાયુના છે; સફેદ પૂંછડું ઇન્દ્ર માટે છે, સુંદર સ્વપસ્ય માટે છે; મોટું વૈષ્ણવ વામન છે.