એક પવિત્ર યજ્ઞના પ્રસંગે, ધાર્મિક વિધિ આરંભ થાય છે. યજ્ઞમાં ઘાસથી સંસ્કારની રૂપરેખા ઊભી થાય છે, યાત્રાના ચિહ્ન રૂપે કૂંપળો છે, અને ખરીદીનું સ્વરૂપ સોમા છે; સોમાના દાણાં મધરૂપ છે. અતિથિભાવના માટે માસિક અર્પણ છે, મહાન વીરની રૂપરેખા ‘નગ્ન’ છે, અને ઉપસદ વિધિ—દેવોના સંતાન—ત્રણ રાતોની રૂપે દર્શાય છે. જે સોમા ખરીદવામાં આવે છે, તે વહેતા સોમા રૂપે વહે છે; અશ્વિની, ઇન્દ્ર અને સરસ્વતી માટે દવાઓ દૂધ રૂપે દૂહાય છે. રાજાસન માટે વિશેષ આસન છે, યજ્ઞવેદી અર્પણપાત્ર છે, અને ઉપરના વેદીઓ વચ્ચે, ઉપચારકનું સ્વરૂપ છે. વેદી વેદી સાથે જોડાય છે, પવિત્ર ઘાસ શક્તિના પવિત્ર ઘાસ સાથે જોડાય છે, યજ્ઞસ્તંભ યજ્ઞસ્તંભ સાથે જોડાય છે, અગ્નિ અગ્નિ દ્વારા આગળ વધે છે. પછી, યજ્ઞકર્તા રાજ્યસત્તાના સ્ત્રોતને સંબોધે છે—‘તું રાજ્યસત્તાનો સ્ત્રોત છે, તું રાજ્યસત્તાનું નાભિ છે; હું તને નુકસાન ન પહોંચાડું, તું મને નુકસાન ન પહોંચાડે.’ વરુણ, ઘીનું વ્રત ધારણ કરીને, ગૃહોમાં સ્થિર થયો છે; સારા હેતુથી રાજ્યસત્તા માટે, મૃત્યુ અને વિનાશથી રક્ષા કરે છે. યજ્ઞકર્તા દૈવી સવિતૃની પ્રેરણા, અશ્વિનીના બાહુ, પુષણના હસ્ત, અશ્વિનીની દવાઓથી તેજ અને બ્રાહ્મણત્વ માટે, સરસ્વતીની દવાઓથી વીરતા અને પોષણ માટે, અને ઇન્દ્રની શક્તિથી બલ, સૌંદર્ય અને યશ માટે છાંટે છે. પછી, એ પૂછે છે: ‘તું કોણ છે? કયું છે? કો માટે, શું માટે છે? હે શુભ કીર્તિ ધરાવનાર, કલ્યાણકારી, સત્ય રાજા!’ યજ્ઞકર્તા ઇચ્છે છે—મારો માથો યશરૂપ, મોં કીર્તિરૂપ, વાળ અને દાઢી તેજરૂપ, શ્વાસ રાજા અને અમરત્વ, આંખ અધિપતિ, કાન તેજસ્વી બને. એ પ્રાર્થના કરે છે: મારી જીભ શુભ, વાણી મહાન, મન રાજ્યસત્તાવાળું, ક્રોધ સંયમિત, તેજ તેજસ્વી, આનંદ અને આનંદમયતા મળે; મારો અંગ અને અંગુઠા બલવાન બને; મીત્રા મારી સાથે રહે; શક્તિ મળે. મારા બાહુઓમાં બલ અને શક્તિ આવે, હાથ કાર્ય અને વીરતા માટે સક્ષમ બને; આત્મા ઉચિત ગુણોથી યુક્ત, છાતી દૃઢ બને. પીઠ રાજ્યનું ક્ષેત્ર, પેટ આધાર, ખભા અને ગળા મજબૂત, હિપ્સ સ્થિર, જાંઘ, ઘૂંટણ, પગ મજબૂત, બધા અંગો સર્વત્ર સુરક્ષિત રહે. મારું નાભિ વિચાર અને વિવેકનું આસન, મારો મલદ્વાર શુદ્ધિનું સ્થાન, આનંદ અને પરમ આનંદ વૃશણમાં, ભાગ્ય અને સમૃદ્ધિ જનન અંગમાં, જાંઘ અને પગ દ્વારા હું ધર્મમાં સ્થાપિત છું—લોકોમાં રાજા તરીકે. હું ઉચિત રાજ્ય, રાજ્ય, ઘોડા, ગાય, દરેક અંગ, આત્મા, શ્વાસ, ઉચિત ગુણ, પોષણ, આકાશ અને પૃથ્વીમાં દૃઢ ઊભો છું. બ્રહસ્પતિના પુજારીપદમાં, દૈવી સવિતૃની શક્તિ સાથે, ત્રણ, અગિયાર, ત્રીસ—સૌમ્ય દેવતાઓ અને અન્ય દેવતાઓ મને રક્ષે. પ્રથમ બીજા સાથે, બીજું ત્રીજા સાથે, ત્રીજું સત્ય સાથે, સત્ય સત્ય સાથે, યજ્ઞ યજ્ઞ સાથે, યજુષ યજુષ સાથે, સામ સામ સાથે, ઋચ ઋચ સાથે, પ્રારંભિક અને મુખ્ય ચાંટો, યાજ્યા સ્તુતિ, વષટ બોલ, અર્પણ—મારી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય. પૃથ્વી, સ્વાહા. મારા વાળ તત્પરતા, ચામડી વિનમ્રતા અને સમીપતા, માંસ સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરવું, હાડકાં અને મજ્જા શ્રદ્ધા રૂપે હોય. જો, હે દેવતાઓ, અમે દેવતાઓ સામે કોઈ અપરાધ કર્યો હોય, તો અગ્નિ એ સર્વ પાપ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે. દિવસ કે રાતે, જો અપરાધ કર્યો હોય, તો વાયુ એ સર્વ પાપ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે. જાગૃત કે નિદ્રા, જો અપરાધ થયો હોય, તો સૂર્ય એ સર્વ પાપ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે. ગામમાં, વનમાં, સભામાં, ઇન્દ્રિયોમાં, નીચા કે ઉચા, અથવા પોતાના કર્મમાં, જે અપરાધ થયો હોય—તે દૂર થાય. પાણીમાં જે છે, હે અઘ્ન્યા, હે વરુણ, અમે પ્રાર્થના કરીએ છીએ; એમાંથી, વરુણ, મુક્ત કરો. તું પાપ દૂર કરનાર, શુદ્ધ કરનાર છે; દેવ અને માનવ દ્વારા થયેલા પાપ દૂર કરો; હે અનેક દાનાં દેવ, અમને બચાવો. તમારું હૃદય સાગરમાં, પાણીની ઊંડાઈમાં રહે; હર્બ્સ અને પાણી તમાં પ્રવેશે; પાણી અને હર્બ્સ અમને અનુકૂળ રહે, અને જે અમને દુશ્મન છે, તેમને અનુકૂળ ન રહે. જે રીતે કોઈ બંધમાંથી મુક્ત થાય, સ્નાન પછી પરસેવાથી શુદ્ધ થાય, ઘી છલણીથી શુદ્ધ થાય, એ રીતે પાણી મને અશુદ્ધિમાંથી શુદ્ધ કરે. અમે અંધકારમાંથી ઊભા થઈ, ઊંચા પ્રકાશને જોયા; અમે દેવોમાં સર્વોચ્ચ તેજવાળું દૈવી સૂર્ય પ્રાપ્ત કર્યું. આજે, હું પાણી પાસે આવ્યો છું; તેમનાં રસ સાથે અમે એક થયા. હે દુધાળાં પાણી, હું તમાં આવ્યો છું; મને તેજ, સંતાન અને સંપત્તિ આપો. તું પ્રજ્વલિત થ, અમે તને પ્રજ્વલિત કરીએ; તું ઈંધણ, તું તેજસ્વી; તેજ મને ભરી દે. પૃથ્વી, ઉષા, સૂર્ય સુમેળમાં રહે; આખું વિશ્વ એક થાય. હું વિશ્વ અગ્નિનું પ્રકાશ બનું, અને વિપુલ ઇચ્છાઓ ભોગવું. પૃથ્વી, સ્વાહા. હું તને, હે અગ્નિ, વ્રતના સ્વામી, ઉપલ પ્રજ્વલિત કરું છું; તમાં વ્રત અને શ્રદ્ધા મૂકી છે; સંસ્કારિત હું તને પ્રજ્વલિત કરું છું. જ્યાં બ્રહ્મ અને ક્ષત્ર એકસાથે સુમેળમાં ચાલે છે, એ જગત પવિત્ર, જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, જ્યાં દેવો અગ્નિ સાથે નિવાસ કરે છે. જ્યાં ઇન્દ્ર અને વાયુ એકસાથે સુમેળમાં ચાલે છે, એ જગત પવિત્ર, જ્ઞાનથી ભરપૂર છે, જ્યાં વિવાદ માટે સ્થાન નથી. ફાઈબર ફાઈબર સાથે, ખડક ખડક સાથે જોડાય; તું સુગંધથી સોમાની રક્ષા કર, અને નિરંતર રસ ઉત્સાહ માટે રહે. તેઓ સર્વત્ર ઢાંકે, છાંટે, વહાવે, શુદ્ધ કરે; પીળા, ઉન્માદક પાન માટે—તે તને શું કહે છે, તું તેને શું કહે છે? હે ઇન્દ્ર, સવારના સમયે, અનાજથી ભરેલા, દહીંથી મિશ્ર, પકવાનવાળા, સ્તુતિથી સજ્જ અર્પણમાં તું ભોગ લે. મારુતો, ઇન્દ્રને ઊંચી સ્તુતિ ગાવો—વૃત્રના વિધ્વંસક, જેમના દ્વારા દેવોએ સત્યમાં વૃદ્ધિ પામી, જાગૃત દેવ માટે પ્રકાશ ઉત્પન્ન કર્યો. હે અધ્વર્યુ, પિષાઈ સોમાને પથ્થરો વડે છાંટો, ફિલ્ટર દ્વારા શુદ્ધ કરો, ઇન્દ્ર માટે પીવા માટે. જે પ્રાણીઓના સ્વામી છે, જેમાં વિશ્વો સ્થિત છે, જે મહાન અને મહાનતમ પર શાસન કરે છે—તેના દ્વારા હું તને ગ્રહણ કરું છું, મારા દ્વારા તને ગ્રહણ કરું છું. હું તને અશ્વિની, સરસ્વતી, ઇન્દ્ર અને સુત્રામન માટે ગ્રહણ કરું છું; એ તુંનું આસન છે—અશ્વિની, સરસ્વતી, ઇન્દ્ર અને સુત્રામન માટે. મારો શ્વાસ, નિમ્ન શ્વાસ, દ્રષ્ટિ અને શ્રવણ સુરક્ષિત રહે; મારી વાણી સર્વ ઉપચારક બને, તું મારા મનને જોડનાર છે. જે અશ્વિની, સરસ્વતી, ઇન્દ્ર અને સુત્રામન દ્વારા બનાવાયું, જે પ્રાર્થિત, બોલાયેલું છે, એમાં હું ભાગ લઉં છું. આ રીતે, યજ્ઞકર્તા પવિત્રતા, સંસ્કાર, દૈવી શક્તિ, અને સર્વ દોષ-પાપથી મુક્તિ માટે, દેવો અને તત્વોને reverently સંબોધે છે, અને અંતે, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થવા, સર્વ અંગો, મન, આત્મા, અને સમગ્ર જગત સાથે સુમેળમાં, તેજ અને ધર્મમાં સ્થિર રહે છે.