યજ્ઞના પાવન પ્રસંગે, ઋષિઓએ પોતાની શક્તિથી ચોત્રીસ સૂત્રો ખેંચ્યાં છે, જે યજ્ઞને પોષે છે. જો એમાંથી કોઈનું સૂત્ર તૂટી જાય, તો હું તેને ફરીથી જોડું છું—સ્વાહા—એ રીતે ઉષ્મ પીધું દેવતાઓ સુધી પહોંચે એવી પ્રાર્થના થાય છે. યજ્ઞનું દુધ અનેક સ્થળે વ્યાપેલું છે, તે આઠગણ આકાશ સુધી વિસ્તર્યું છે. “આ યજ્ઞને દુધાવો, મને મહાન સંતાન, ધનની સમૃદ્ધિ અને પૂર્ણ આયુષ્ય મળે,” એવી ભાવના સાથે સ્વાહા ઉચ્ચારાય છે. પછી, સોમા પાસે પ્રાર્થના થાય છે: “હે સોમા! તું સોનાથી, ઘોડાઓથી અને વિરો સાથે વહે; અમને ગૌ-સંપન્ન પુરસ્કાર આપ—સ્વાહા.” આ પછી દેવતાઓને સંબોધી પ્રાર્થના થાય છે: “હે દેવ સવિતા! યજ્ઞને પ્રેરણા આપો, યજમાનને શુભતા મળે એવી પ્રેરણા આપો. સ્વર્ગીય ગંધર્વ, જે ચિહ્નોનો જ્ઞાતા છે, તે અમારું ચિહ્ન શુદ્ધ કરે. વાણીના સ્વામી, અમારું પુરસ્કાર સ્વીકારો—સ્વાહા.” યજ્ઞસ્થાનને અનેક રીતે વર્ણવાય છે: “તું સ્થિરતાનો આસન છે, પુરુષોનું આસન છે, મનનું આસન છે. તને સ્વીકારું છું—ઇન્દ્ર માટે, કારણ કે તું ઇન્દ્રને અતિપ્રિય છે. તું જલમાં, ઘીમાં, આકાશમાં, પૃથ્વી પર, અંતરિક્ષમાં, સ્વર્ગમાં, દેવોમાં, અને દિશાઓમાં આસન છે. તને સ્વીકારું છું—ઇન્દ્ર માટે.” પછી જળના સારને લઈને કહે છે: “જળમાં રહેલો અમૃત અને ઔષધિ, જે સૂર્યમાં છે, તેનું શ્રેષ્ઠ તત્વ હું લઈ રહ્યો છું—ઇન્દ્ર માટે, કારણ કે તું ઇન્દ્રને પ્રિય છે.” આ પછી સ્વીકારના ભાવથી ભોજન અને શક્તિ સ્વીકારાય છે: “દબાયેલા હવનદ્રવ્ય, પોષણના વાહકો, તમે પ્રેરિત ઋષિ માટે સમર્પિત છો. તમારો સર્વશ્રેષ્ઠ ભાગ મેં લીધો—ઇન્દ્ર માટે. તમે બંને મળીને મને શુભતા આપો, જો અલગ થશો તો દુઃખ ન આપો.” પછી ઇન્દ્રના વજ્રને યાદ કરીને કહે છે: “તમે ઇન્દ્રનો વજ્ર અને શક્તિ છો. તમારી દ્વારા આ શક્તિ સ્થાપિત થાય છે. શક્તિના જન્મ સમયે પૃથ્વીને ‘અદિતિ’ કહેવામાં આવે છે, જેમાં સમગ્ર જગત પ્રવેશી ગયું છે. દેવ સવિતા તેમાં નિયમ સ્થાપિત કરે.” જળમાં અમૃત અને ઔષધિ છે—જળની સ્તુતિમાં ઘોડા ઝડપી બને છે. “દિવ્ય જળો, તમારી લહેર, ઉછાળો કે ફૂલો દ્વારા આ શક્તિ સ્થાપિત થાય.” પછી ઘોડાના સર્જનનું વર્ણન છે: “પવન, મન અને ગંધર્વોએ—આ સત્તાવીસે—પ્રથમ ઘોડાને જોડ્યો અને તેમાં ઝડપ મૂકીને તેને દોડાવ્યું.” “હે ઝડપી ઘોડા! તું જોડાય ત્યારે ઇન્દ્રના દક્ષિણ હસ્તની જેમ તેજથી ચમક. સર્વજ્ઞાની મારુત તને જોડે, ત્વષ્ટા તારા પગમાં ઝડપ મૂકે.” “તારી અંદર રહેલી છુપાયેલી ઝડપ, જે બાજની જેમ વલયરૂપે ઘૂમે છે, એથી તું શક્તિશાળી, વિજયી અને અમને સભામાં પાર ઉતારનાર થા. ઝડપી ઘોડાઓ, વિજયી થાઓ અને બૃહસ્પતિના ભાગની શોધ કરો.” “દેવ સવિતાના પ્રેરણાથી, હું બૃહસ્પતિના સર્વોચ્ચ સ્વર્ગે ચઢું; ઇન્દ્રના સર્વોચ્ચ સ્વર્ગે ચઢું. સાચી સર્જનશક્તિથી બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્રના સર્વોચ્ચ સ્વર્ગે હું પહોંચી ગયો છું.” પછી બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્રના વિજય માટે પ્રાર્થના થાય છે: “બૃહસ્પતિ, વિજય મેળવી લે; તારા માટે શબ્દ બોલાય; તું વિજયી થા. ઇન્દ્ર, વિજય મેળવી લે; તારા માટે પણ પ્રાર્થના થાય.” “તમારી સાચી, સુમેળભરી વાણીથી બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્રે પુરસ્કાર મેળવ્યો છે—હે વનરાજો, મુક્ત થાઓ.” “દેવ સવિતાની પ્રેરણાથી, બૃહસ્પતિના વિજયથી હું પણ વિજય મેળવું. ઝડપી ઘોડાઓ, માર્ગ પાળતા, અંતિમ લક્ષ્ય સુધી જાવ.” “આ ઝડપી ઘોડો, ગળે બાંધેલો, બાજુએ બેઠેલો, દઢ નિશ્ચયવાળો દધિક્રા, પંથ ચિહ્નિત કરે છે, પાંખો ફેલાવી પથ પર દોડે છે—સ્વાહા.” “તે દોડે ત્યારે તેની વાળ પવનમાં ધ્વજની જેમ ફફડે છે, અવાજ કરે છે. બાજની જેમ દોડતો દધિક્રા પંથ પર ફરતો રહે છે; તે રક્ષક અને પોષક છે—સ્વાહા.” “આ ઝડપી ઘોડાઓ, યજ્ઞમાં શુભ, દયાળુ, તેજસ્વી હોય. વાઘ અને દૈત્યોને દૂર રાખે, સર્વ દુઃખ દૂર કરે.” “એ બધા ઘોડાઓ, મંત્ર સાંભળે; ઝડપી અને વિજયી ઘોડાઓ, જ્ઞાન અને ધનથી સમૃદ્ધ, સ્પર્ધામાં મહાન ધન જીતે છે.” “દરેક સ્પર્ધામાં, ઝડપી ઘોડાઓ અમારો રક્ષણ કરે; ખજાનામાં જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ, અમર, સત્યજ્ઞાની અમારો રક્ષણ કરે. આ મધ પીઓ, આનંદિત થાઓ, સંતોષ પામો અને દેવમાર્ગે જાઓ.” “શક્તિનો જન્મ મને મળે; આ સ્વરૂપવાળી પૃથ્વી અને આકાશ મને મળે; પિતા-માતા મને મળે; અમૃત સાથે સોમા મને મળે. ઝડપી, વિજયી, શુદ્ધ ઘોડાઓ, બૃહસ્પતિના ભાગની શોધ કરો.” પછી વિવિધ દેવતાઓને સ્વાહા સાથે આહ્વાન થાય છે—આપાય, સ્વાપય, અપિજાય, ક્રતુ, વસવ, અહર્પતિ, અહન મુગ્ધા, મુગ્ધા વૈનમ્શિના, વિનમ્શિના અંત્યાયન, અંત્ય ભૌવન, જગતનાથ, અધિપતિ—બધાને સ્વાહા. “યજ્ઞથી પ્રાણ, શ્વાસ, દૃષ્ટિ, શ્રવણ, પીઠ, અને યજ્ઞની જ સ્થાપના થાય છે. આપણે પ્રજાપતિના સંતાન થયા છીએ, દેવલોકમાં પહોંચ્યા છીએ, અમર થયા છીએ.” “શક્તિ, પરાક્રમ, દઢતા, તેજ અમારે હો—માતૃ પૃથ્વીને વંદન. આ તારો વિસ્તાર છે; તું માર્ગદર્શક, નિયંત્રી, મજબૂત આધાર છે. ખેતી, સુરક્ષા, ધન અને પોષણ માટે તને નિમું.” “શક્તિના જન્મે વનસ્પતિ અને જળમાં સોમા રાજાનો અવતાર થયો. એ અમારે માટે મધુર બને, અને અમે રાજ્યમાં જાગૃત રહીએ—સ્વાહા.” “શક્તિનું જન્મ સ્વર્ગ સુધી પહોંચ્યું, રાજાએ સર્વ જગતને આવરી લીધું. એ દાતા, જે ન આપે તેને પણ આપે છે, જાણીને અમને ધન આપે—સ્વાહા.” “શક્તિનું જન્મ સર્વત્ર વ્યાપી ગયું છે. બુદ્ધિમાન રાજા પ્રજાની સમૃદ્ધિ વધારતો ફરતો રહે છે; એ અમારે રહે—સ્વાહા.” “મદદ માટે અમે સોમા રાજા અને અગ્નિને, આદિત્ય, વિષ્ણુ, સુર્ય, બ્રહ્મા અને બૃહસ્પતિને બોલાવીએ છીએ—સ્વાહા.” “અર્યમાન, બૃહસ્પતિ, ઇન્દ્રને દાન માટે ઉદ્દીપિત કરો; વાણી, વિષ્ણુ, સરસ્વતી, સવિતા અને ઝડપી ઘોડાને બોલાવીએ—સ્વાહા.” “અગ્નિ, અમારે આવો, કૃપાળુ રહો, સહાનુભૂતિ રાખો. હજારો પર વિજય આપો, કેમ કે તમે ધનદાતા છો—સ્વાહા.” “અર્યમાન, પૂષણ, બૃહસ્પતિ અમને આપે; દિવ્ય વાણી અમને આપે—સ્વાહા.” “હું તને દેવ સવિતાની પ્રેરણામાં, અશ્વિનીકુમારના ભુજામાં, પૂષણના હાથે મુકો છું. સરસ્વતી માટે, માર્ગદર્શિકા તરીકે તને નિમું; બૃહસ્પતિ માટે તને રાજસિંહાસન પર અભિષેક કરું.” પછી દેવતાઓના મંત્રબળનું વર્ણન છે: “અગ્નિએ એક અક્ષરે શ્વાસ જીત્યો; એ મેં જીત્યો. અશ્વિનીકુમારે બે અક્ષરે મનુષ્ય જીત્યા; એ મેં જીત્યા. વિષ્ણુએ ત્રણ અક્ષરે ત્રિલોક જીત્યા; એ મેં જીત્યા. સોમાએ ચાર અક્ષરે ચૌપદ જીવો જીત્યા; એ મેં જીત્યા.” “પૂષણે પાંચ અક્ષરે પાંચ દિશા, સવિતાએ છ અક્ષરે છ ઋતુ, મારુતે સાત અક્ષરે સાત ઘરમાં પાળેલા પશુ, બૃહસ્પતિએ આઠ અક્ષરે ગાયત્રી છંદ જીત્યો—એ મેં જીત્યો.” “મિત્રે નવ અક્ષરે ત્રિવૃત, વરુણે દસ અક્ષરે વિરાટ, ઇન્દ્રે અગિયાર અક્ષરે તૃષ્ટુપ, સર્વ દેવોએ બાર અક્ષરે જગતી છંદ જીત્યો—એ મેં જીત્યો.” “વસુએ તેર અક્ષરે તેરગણ, રુદ્રોએ ચૌદ અક્ષરે ચૌદગણ, આદિત્યોએ પંદર અક્ષરે પંદરગણ, અદિતીએ સોળ અક્ષરે સોળગણ, પ્રજાપતિએ સત્તર અક્ષરે સત્તરગણ જીત્યો—એ મેં જીત્યો.” પછી દિશાઓમાં બેઠેલા દેવતાઓને સ્વાહા સાથે આહ્વાન થાય છે: “નિૃતિ, આ તારો ભાગ છે, સ્વીકાર. અગ્નિના દૈવિક નેત્ર ધરાવતા પૂર્વ દિશાના દેવો, યમના દક્ષિણ દિશાના, સર્વદેવોના પશ્ચિમ દિશાના, મિત્ર-વરુણ અથવા મારુતોના ઉત્તર દિશાના, સોમાના ઉપર બેઠેલા દેવો—બધાને સ્વાહા.” પછી ફરીથી દિશાદેવતાઓને સ્મરણ કરીને સ્વાહા કહે છે. અંતે, અગ્નિને પ્રાર્થના છે: “હે અગ્નિ! યુદ્ધ સહન કરો, દુશ્મનને દૂર કરો, કઠિન વિરોધીઓને હરાવો, શત્રુઓને પાર કરો અને યજ્ઞમાં તેજ સ્થાપિત કરો.” આ રીતે, યજ્ઞના પાવન ક્રમમાં, દેવતાઓનું સ્મરણ, શક્તિ, સંપત્તિ, કલ્યાણ અને અમરત્વ માટે પ્રાર્થના સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ થાય છે.