પવનના ઝોકે ધૂમ્રપટ્ટા જેવા ધૂમ્રવર્ણી અગ્નિઓ, પોતપોતાની દિશામાં ઊભા થઈ, આકાશ તરફ દોડે છે. આ અગ્નિઓ અલગ અલગ રીતે ચાલે છે. એ સમયે, મિત્ર અને વરુણાને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે કે, અમારા માટે દેવતાઓને, મહાસત્યને, અને અગ્નિ, તું તારા ઘરે પણ આહુતિ અર્પણ કર. પછી કહેવામાં આવે છે, “અગ્નિ, તું દેવતાઓના બોલાવેલા ઘોડાઓને જોત, જેમ રથચાલક જોતે છે; પ્રાચીન હોત્રુ પોતાના આસન પર બેસે.” બે વિભિન્ન સ્વરૂપવાળી શક્તિઓ પ્રકાશ તરફ આગળ વધે છે; દરેક પોતપોતો વાછરડો ઉત્પન્ન કરે છે. એકમાં ધૂમ્રવર્ણી, સ્વયં આધારિત અગ્નિ છે; બીજામાં તેજસ્વી, ઉજ્જવળ પ્રકાશ દેખાય છે. આ અગ્નિ પ્રથમ વખત સર્જકો દ્વારા સ્થાપિત થયેલા હતા—યજ્ઞ માટે યોગ્ય, શ્રેષ્ઠ હોત્રુ. ભૃગુઓ અને અપ્નવાનોએ તેને જંગલોમાં પ્રકાશિત કર્યા, દરેક કુળમાં તે અદભુત અને તેજસ્વી બની પ્રગટ થયો. ત્રણ લાખ ત્રણ હજાર ઓગણત્રીસ દેવતાઓએ અગ્નિને સેવા આપી; તેમણે તેને ઘીથી અભિષેક કર્યો, યજ્ઞ માટે ધરા પાથરી, અને હોત્રુ તરીકે સ્થાપિત કર્યો. આગલા પ્રસંગે દેવતાઓએ સ્વર્ગની ચોટી અને પૃથ્વીના આધાર પર અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો—સર્વવ્યાપી, સત્યમાંથી જન્મેલો અગ્નિ. તે ઋષિ, રાજા અને લોકમિત્ર બનેલા છે, જેમને દેવતાઓએ પાત્રરૂપે નજીક લાવ્યા. અગ્નિ, જે વિઘ્નોનો નાશક અને બુદ્ધિથી સંપત્તિ આપનાર છે, શુદ્ધ આહુતિથી પ્રગટ થાય ત્યારે તેજથી ઝળહળે છે. પછી કહેવામાં આવે છે, “અગ્નિ, બધા દેવતાઓ સાથે, ઇન્દ્ર અને વાયુ સાથે, અને મિત્રની શક્તિથી, સોમરસનો મધપાન કર.” જ્યારે પુરુષોના સ્વામી માટે બળ માટે આહ્વાન થાય છે, ત્યારે શુદ્ધ બીજ વરશે છે, સ્વર્ગ ઉદ્ગ્રહણ કરે છે; અગ્નિ નિર્દોષ, યુવાન, સ્વયંભૂ સેના ઉત્પન્ન કરે છે અને તેને વિકાસ આપે છે. “અગ્નિ, તું આ સેના ને મહાન સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જા; તારી સર્વોચ્ચ મહિમા અમારે થાય. સુમેળભર્યા સંબંધ સ્થાપિત કર, અમારી શિસ્તને મજબૂત કર, અને દુશ્મનો સામે તારી શક્તિથી ઊભો રહી.” અગ્નિ માટે ભક્તિપૂર્વક ભજનો ગવાય છે—“હે અગ્નિ, તું delight આપનાર છે, અમે તને પસંદ કર્યો છે; અમારી પ્રાર્થનામાં ધ્યાન આપ. ઇન્દ્ર જેવો તું બળથી ભરેલો છે; શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો તને ભેટ આપે છે, જેમ તેઓ દેવતાઓ અને વાયુને આપે છે.” “હે અગ્નિ, તારા દ્વારા અમારાં શ્રેષ્ઠજન અમને પ્રિય થાય, એ દયાળુ નેતા, જે પશુઓ માટે વિશાળ ચરોતર આપે છે.” “હે અગ્નિ, જે શ્રવણમાં પ્રસિદ્ધ છે, તું તારા અગ્નિધારી દેવો અને મિત્રો સાથે સાંભળ; મિત્ર અને આર્યમાન, જે પ્રભાતે આવે છે, તેઓ યજ્ઞના પવિત્ર કુશ પર બેસે.” અહીં, સૌથી પૂજનીય અદિતિ છે; અને મનુષ્યોમાં અગ્નિ મહાન અતિથિ છે. જાતવેદસ, સર્વજ્ઞ, દેવોના રક્ષક, અમારે પર કૃપા કરો. મહાન, પ્રજ્વલિત અગ્નિની રક્ષા હેઠળ, અમે મિત્ર અને વરુણાની દૃષ્ટિમાં નિર્દોષ રહીએ, અને સવિતૃના આશીર્વાદમાં શ્રેષ્ઠ રહીએ. આજે અમે દેવતાઓની રક્ષા પસંદ કરીએ છીએ. પાણી પણ, ગાયોની જેમ વહેતા, નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી, ન તો ગાયક કરે છે; હે ઇન્દ્ર, તું વાયુની જેમ ભક્તોને મળ, કેમ કે તું વિચારથી પુરસ્કાર વહેંચે છે. યજ્ઞ માટે સમૃદ્ધિ લાવતી ગાયો નજીક આવે છે, તેમની બંને કાન સોનાની છે. આજે, સૂર્યોદય સમયે, મિત્ર અને આર્યમાન જાગે છે, અને સવિતૃ અને ભાગા સમૃદ્ધિ આપે છે. યજ્ઞ સમયે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનું તેજ પધારાવે છે; રસા મહાન વૃષભને આધાર આપે છે. એ પ્રાચીન વેના છે. જ્યારથી એ પ્રગટે છે, બધા તેને શોભાથી શણગારે છે, તેજથી ઓઢાયેલી એ ચળકે છે; એ મહાન અસુરનું મહાન નામ છે, અનેક સ્વરૂપધારી, અમર વસ્તુઓનું સ્થાપન કરે છે. વિશ્વાનર, સર્વવ્યાપી, આનંદદાયક મહાન દેવને, અમેઇક પાન સાથે સ્તુતિ અર્પણ કરીએ છીએ; જેમની કૃપા, બળ અને યશને ઇન્દ્ર અને બે લોકો સન્માન આપે છે. તેમનું ઇંધણ ઘણું છે, તેમનું ગાન વિશાળ છે; તેમના માટે ઇન્દ્ર યુવાન મિત્ર છે. “ઇન્દ્ર, તું સોમપાનીઓ સાથે પાનમાં આનંદ માણ; તારા બળથી અમને મહાન સમૃદ્ધિ આપી.” ઇન્દ્રે વૃત્રને પોતાના ભયંકર બળથી સંહાર્યો; તેણે માયાવીઓને ખુલ્લા કર્યા. જંગલમાં પડેલા સાપનું સંહાર કરીને, ગાયોને બહાર લાવી, સુંદરઓને પ્રગટ કર્યા. “હે ઇન્દ્ર, તું બળવાન છે, કયાંથી એકલો જાય છે, હે સત્યના સ્વામી? શું કરે છે? તું યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠોને પૂછે છે; હે વજ્રધારી, અમારે માટે શું છે, તે કહો. તું બળથી મહાન છે, તને કદી હરાવી શકાય નહીં.” આ ઇન્દ્રને આયવાઓ આગળ વધે છે, ગાયોથી ભરેલી સમૃદ્ધ જમીન પાર કરવા ઇચ્છે છે. અનેક સંતાનો ધરાવનારા, ધરતી, મહાન, હજારો ધારા વહી રહેલી, બધાએ એકસાથે દૂધ મેળવવા ઇચ્છે છે. “હે મહાન, શક્તિશાળી, આ સ્તુતિ અને વિચાર તને અર્પણ કરું છું. ઉત્સવ અને પ્રયત્નમાં, દેવતાઓએ પોતાના બળથી વિજયી ઇન્દ્રનું અનુસરણ કર્યું છે.” “તે તેજસ્વી દેવ, મહાનતા ધરાવનારા, મધુર સોમપાન કરે, યજ્ઞપતિઓને નિર્વિઘ્ન આયુષ્ય આપે. પવનથી ચલિત, પોતાના બળથી રક્ષા કરે છે, અનેક રીતે જનતાને પોષે છે અને તેજથી ઝળહળે છે.” સૂર્ય ભગવાન, જાતવેદસ, તેમની કિરણો દ્વારા સર્વેને દેખાય એમ ઉપર ઉઠે છે. વંદન. “હે તેજસ્વી દ્રષ્ટિ ધરાવનારા, તું બધાંને જુએ છે. હે વર્ણ, તું સર્વેને નિહાળે છે.” “દિવ્ય પુરોહિતો, સૂર્ય સમાન તેજવાળી રથ પર આવો; મધથી યજ્ઞને અભિષેક કરો. તમે પ્રાચીન છો. આ વેના છે—દેવોમાં અદ્ભુત. આ વેના છે, દેવોમાં ચમત્કાર.” “વિશ્વાનર, દિવ્ય સવિતા, ઇડા સાથે આશીર્વાદ લઈને સભામાં પધારો. જેમ યુવાનો અમને આનંદ આપે છે, તેમ સમગ્ર જગત અમારો કલ્યાણ વિચારે.” “હે વૃત્રનાશક, આજે તું જે કર્યું છે, અને હે સૂર્ય, એ બધું, હે ઇન્દ્ર, તારા હાથમાં છે.” “તું ઝડપી, સર્વેને જુએ છે, પ્રકાશ આપનાર છે, હે સૂર્ય; તું સમગ્ર વિશ્વને પ્રકાશિત કરે છે.” “એ છે સૂર્યનું દિવ્યત્વ, એ મહાનતા, જે આકાશના મધ્યમાં વિસ્તરેલી છે, તેણે તેને ધારણ કરી છે. જ્યારે એ પોતાનાં બયલાંને જોતે છે, ત્યારે રાત્રિ તેના માટે પોતાનું આવરણ ફેલાવે છે.” મિત્ર અને વરુણા માટે, સૂર્ય આકાશની ગોદમાં પોતાનું સ્વરૂપ ઘડે છે. તેની એક શક્તિ અનંત અને તેજસ્વી છે, બીજી અંધકારમય છે; બયલાં બંનેને સાથે લઈ જાય છે. “મહાન છે તું, હે સૂર્ય; મહાન છે તું, હે આદિત્ય. તારી મહાનતા પ્રશંસનીય છે. હે દેવ, તું ખરેખર મહાન છે.” “હે સૂર્ય, તું મહાન તેજ ધરાવે છે; હે દેવ, તું મહાન બળ ધરાવે છે. તારી મહાનતાથી તું દેવતાઓનો સ્વામી છે, તેમનો પુરોહિત છે, સર્વવ્યાપી, અક્ષય પ્રકાશ છે.” બધાં લોકો, જાણે તરસથી, સૂર્યને જુએ છે; બધા, બળથી જન્મેલા, ઇન્દ્રના દાનનો ભાગ મેળવે છે, જેમ આપણે પણ ભાગ લઈએ છીએ.