દેવતાઓમાં પ્રકાશમાન જે તેજ છે, જે દેવતાઓના પુજારી છે, અને દેવો જન્મે તે પહેલાં જ જન્મેલા છે, એ તેજસ્વી બ્રહ્મને નમન થાય છે. આ બ્રહ્મતેજને દેવોએ આરંભમાં ઉત્પન્ન કર્યું અને જાહેર કર્યું: "જે કોઈ આ રીતે બ્રહ્મને જાણે છે, દેવતાઓ તેના વશમાં થાય છે." શ્રી અને લક્ષ્મી તેની પત્નીઓ છે; દિવસ અને રાત્રિ તેની બાજુએ છે; તારાઓ તેનું સ્વરૂપ છે; અશ્વિનીકુમાર તેના મુખ છે. એ અમને પોષણ આપે, અમને સર્વ લોકોએ પ્રભુત્વ આપે. એ જ અગ્નિ છે, એ જ સૂર્ય છે, એ જ પવન છે, એ જ ચંદ્ર છે; એ જ તેજસ્વી છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ જળ છે, એ જ પ્રજાપતિ છે. પુરૂષમાંથી જ સમયના બધા ક્ષણો, વીજળીના ઝાંખા, જન્મે છે. કોઈ તેને ઉપરથી, વચ્ચે કે પારથી પકડી શક્યું નથી. તેની કોઈ ઉપમા નથી; તેનો નામ મહાન યશ છે. તેને હિરણ્યગર્ભ કહેવામાં આવે છે. "મને નુકશાન ન પહોંચાડો," એનો આદેશ છે. તે જ છે, જેમાંથી કંઈ જન્મતું નથી. આ દેવ સર્વ દિશાઓમાં ગતિ કરે છે; તે સર્વથી પહેલો જન્મેલો છે; તે ગર્ભમાં છે; તે જન્મે છે, ફરી જન્મશે; તે સર્વ દિશાઓમાં, સર્વ મુખે ઉભો છે. જેમાંથી પહેલાં કશું જન્મ્યું નહોતું, અને જેમણે સર્વ લોક રૂપ ધારણ કર્યા, એવા પ્રજાપતિ સંતાન સાથે પ્રયત્ન કરે છે, ત્રણ તેજ અને સોળ સાથે સંકળાય છે. જેની દ્વારા મહાન આકાશ અને સ્થિર પૃથ્વી આધાર પામે છે, જે આકાશને ઊંચે ધરે છે, જે અંતરિક્ષની ગોળાઈ સ્થાપે છે—એ જે પ્રકાશમય ધૂળમાં રાજા બની ગતિ કરે છે—એવા દેવને આપણે કયા અર્પણ અર્પણ કરીએ? જેને આકાશ અને પૃથ્વી, રડતી, તેના આધારથી જ સમર્થ રહી, મનથી જોઈ રહી હતી, જ્યાં સૂર્ય ઉગે છે અને તેજ આપે છે—એવા દેવને આપણે કયા અર્પણ અર્પણ કરીએ? જળો ખરેખર વિશાળ છે; એ જ જળરૂપ છે. મુનિ એ ગુહ્ય સ્થાને રહેલી ગૂઢ વસ્તુને જુએ છે, જ્યાં બધું એક જ નાંદમાં એકરૂપ થાય છે; એમાં સર્વ વસ્તુઓ સાથે-સાથે અને અલગ-અલગ ગતિ કરે છે; એ સર્વ જીવોમાં વણાયેલી અને ગૂંથાયેલી છે. જે અમર તત્વને જાણે છે એવો વિદ્વાન ગંધર્વ એ ગુહ્ય નિવાસને જાહેર કરે છે. એની ત્રણ પગલીઓ ગુહ્યમાં સ્થાપિત છે; જેને એ જાણી લે છે, તે પોતાના પિતાના પૂર્વજ બને છે. એ આપણો સગો છે, સર્જક છે, વ્યવસ્થાપક છે; એ બધા નિવાસો અને લોક જાણે છે. જ્યાં દેવો અમરત્વની શોધમાં તૃતીય નિવાસે પહોંચ્યા. એ સર્વ જીવો, લોક, દિશા અને કોણને આવરીને, સત્યના મૂળ જન્મસ્થાન સુધી પહોંચે છે; પોતાની જ અંદર પ્રવેશ કરે છે. એ આકાશ અને પૃથ્વી, સર્વ લોક, દિશા અને આકાશને આવરીને, સત્યના ખેંચાયેલા સૂત્રને તપાસે છે; તેને જોઈને એ એ જ બની જાય છે. અદ્ભુત, પ્રિય આસનના સ્વામી, ઇન્દ્રને પ્રિય, ઇચ્છિત એવા ભગવાન સાથે હું જ્ઞાનમાં એકત્વ મેળવું છું. સ્વાહા. જે જ્ઞાનને દેવો અને પિતૃઓ પૂજે છે—એ જ્ઞાનથી, હે અગ્નિ, મને આજે જ્ઞાની બનાવો. સ્વાહા. મને વરુણ જ્ઞાન આપે, અગ્નિ અને પ્રજાપતિ જ્ઞાન આપે; ઇન્દ્ર અને વાયુ જ્ઞાન આપે, ધાતૃ મને જ્ઞાન આપે. સ્વાહા. આ બ્રાહ્મ અને ક્ષત્ર બંને મારા માટે સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે; દેવો સર્વોચ્ચ સમૃદ્ધિ મારા અંદર સ્થાપે. તેણીને, તમને, સ્વાહા. આ અનાદિ, શાંતિમય, નિયંત્રિત, દિશાસૂચક તત્વના તેજસ્વી જ્વાળાઓ અગ્નિ છે—પવિત્ર, શ્વેતશિખર, ગર્જનારા, લાકડાને ભસ્મ કરતી, પવન અને સોમા જેવી. પિંગળ રંગની, ધૂમ્રધ્વજાઓ, પવનથી ચલિત, આકાશ તરફ દોડે છે; અગ્નિ જુદી-જુદી રીતે ગતિ કરે છે. મિત્ર અને વરુણ, અમારા માટે દેવો માટે, મહાસત્ય માટે અર્પણ કરો; હે અગ્નિ, તમારા ઘર માટે અર્પણ કરો. હે અગ્નિ, દેવોના બોલાવેલા ઘોડાઓને યોક કરો, રથચાલકોની જેમ; પ્રાચીન હોત્રને આસનમાં બેસવા દો. બે જુદા સ્વરૂપ ધરાવનારા પ્રકાશ તરફ ગતિ કરે છે; દરેક એક વાછરડો ઉત્પન્ન કરે છે. એકમાં પિંગળ, સ્વયંભર છે; બીજામાં તેજસ્વી, પ્રકાશમાન છે. અહીં, સર્જકો દ્વારા પ્રથમ સ્થાપિત, યજ્ઞ માટે યોગ્ય હોત્ર, જે ભૃગુ, અપ્નવાનોએ વનોમાં પ્રકાશિત કર્યો, અદ્ભુત, તેજસ્વી, દરેક વંશમાં પ્રગટ થયો. ત્રણસો ત્રણ હજાર ઓગણત્રીસ દેવોએ અગ્નિને સેવા આપી; ઘૃતથી અભિષેક કર્યો, સમિધા વિછેરી, અને તેને હોત્ર તરીકે સ્થાપિત કર્યો. આકાશના શિખરે અને પૃથ્વીના આધાર પર, દેવોએ અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો—સર્વવ્યાપી અગ્નિ, સત્યમાંથી જન્મેલો; ઋષિ, રાજા, સર્વજનના અતિથિ તરીકે તેને નજીક લાવ્યો. અગ્નિ, અવરોધોનો નાશક, દ્રષ્ટિથી ધન આપનાર, શુદ્ધ અર્પણથી પ્રગટ થાય છે અને તેજસ્વી બને છે. હે અગ્નિ, બધા દેવો સાથે, ઇન્દ્ર અને વાયુ સાથે, મિત્રની શક્તિથી સોમામધ પીવો. જ્યારે પુરુષોના સ્વામી માટે શક્તિ માટે બોલાવવામાં આવે છે, શુદ્ધ બીજ વહે છે, આકાશ ધ્યાન આપે છે; અગ્નિ નિર્દોષ, યુવાન સમૂહ ઉત્પન્ન કરે છે, સ્વયંભૂ છે અને તેને વિકાસ આપે છે. હે અગ્નિ, સમૂહને મહાન સમૃદ્ધિ તરફ લઈ જાવ; તમારી સર્વોચ્ચ મહિમા અમારું થાય. સ્નેહપૂર્ણ સબંધ સ્થાપિત કરો, અમારી શિસ્તને દૃઢ બનાવો, દુશ્મનો સામે શક્તિથી ઊભા રહો. તમારા માટે, જે સર્વપ્રિય છો, અમે સ્તુતિથી પસંદ કર્યા છીએ; અમારે ધ્યાન આપો, હે અગ્નિ. ઇન્દ્રની જેમ, તમે શક્તિથી પરિપૂર્ણ છો; શ્રેષ્ઠ પુરુષો તમને ભેટ આપે છે, જેમ દેવોને અને વાયુને આપે છે. હે અગ્નિ, જે યોગ્ય રીતે બોલાવવામાં આવે છે, તેમાં અમારા મહાન પુરુષો પ્રિય થાય; તે દાતાશીલ નેતાઓ, જે પશુઓને વિશાળ ચરાગાહ આપે છે. હે અગ્નિ, જે શ્રવણમાં પ્રસિદ્ધ છો, દેવો સાથે, અગ્નિધારીઓ સાથે, તમારા સાથીઓ સાથે સાંભળો; મિત્ર અને અર્યમાન, જે પ્રભાતે આવે છે, યજ્ઞસ્થળે કૂશ પર બેસે. અદિતિ સર્વ પૂજનીયોમાં શ્રેષ્ઠ છે; મનુષ્યોમાં અગ્નિ અતિથિ છે. જાતવેદા, સર્વ જન્મને જાણનાર, દેવોની રક્ષા કરનાર, અમારે કૃપાળુ થાય. મહાન, દહનશીલ અગ્નિના આશ્રયે, અમે મિત્ર અને વરુણ સમક્ષ નિર્દોષ રહી શકીએ, સુખ માટે; સવિતૃના અનુગ્રહમાં શ્રેષ્ઠ બનીએ. આજે અમે દેવોના આશ્રય પસંદ કરીએ છીએ. પાણી પણ, ગાયોની જેમ વહેતી, નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતી નથી, હે ઇન્દ્ર, ને ગીતગાયકો પણ નથી; વાયુ પોતાના અનુયાયીઓ પાસે આવે છે, તેમ તમે વિચારો દ્વારા ફળો વિતરો છો. ગાયો, સમૃદ્ધિ લઈને યજ્ઞ પાસે આવી છે; તેમની બંને કાન સોનાની છે. આજે, સૂર્યોદય સમયે, મિત્ર અને અર્યમાન જાગે છે, સવિતૃ અને ભાગ સમૃદ્ધિ આપે છે. સંચય વખતે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનું તેજ, સંપત્તિ વહાવો; રસા મહાન વૃષભને આધાર આપે. એ પ્રાચીન, એ વેણા છે.