અમે સર્વોત્તમ દેવતા સવિતૃની દિવ્ય તેજસ્વિતા પર મનન કરીએ છીએ—તે અમારાં વિચારોને પ્રેરણા આપે તેવી અમારી પ્રાર્થના છે. હે દેવ સવિતૃ, અમારા બધા દુર્ભાગ્ય દૂર કરો અને જે પણ કલ્યાણકારી છે, તે અમને આપો. અમે સર્વે મનુષ્યોને જોનાર અને વૈભવી સંપત્તિ વિતરણ કરનાર સવિતૃને આવકારીએ છીએ. વિશ્વના વિવિધ વર્ગો અને કર્મો માટે પણ સાવધાન વિધિથી વિભાજન થયેલું છે: બ્રાહ્મણ માટે બ્રાહ્મણપદ, ક્ષત્રિય માટે રાજસત્તા, વૈશ્ય માટે મારુત, શૂદ્ર માટે તપ, ચોર માટે અંધકાર, વીરહંતક માટે નરક, નિષ્ક્રિય માટે પાપ, લોહાર માટે વેચાણ, વેશ્યા માટે કામ, અને માગધ માટે બહારગામ. નૃત્ય માટે વાર્તાકાર, ગીત માટે ગીતકાર, ધર્મ માટે રાજકર્તા, દુર્ભાગ્ય માટે વિદૂષક, હાસ્ય માટે વિદૂષક, આનંદ માટે સ્ત્રીસંગી, પ્રસન્નતા માટે કન્યાપુત્ર, બુદ્ધિ માટે રથકાર, સ્થિરતા માટે સुतાર. તપ માટે કુંભાર, મંત્રશક્તિ માટે લોહાર, સૌંદર્ય માટે ગહણકાર, શુભ માટે વણકર, ધનુર્વિદ્યા માટે બાણ બનાવનાર, શસ્ત્ર માટે ધનુષ્યકાર, કાર્ય માટે દોરાવાળો, ભાગ્ય માટે દોરાવાળો, મૃત્યુ માટે શિકારી, વિનાશ માટે કુતરા વાળનાર. નદીઓ માટે માછીમાર, ભાલુ શિકાર માટે નિષાદ, મનુષ્યમાં વાઘ જેવો માટે ક્રૂર, ગંધર્વ અને અપ્સરાઓ માટે બહારગામ, સેવક માટે ઉન્માદી, નાગદેવતાઓ માટે નિર્વાસિત, જુગાર માટે ઠગ, અજુગાર માટે રાક્ષસ, દુષ્ટ માટે ફાટેલા બાંસ વાળનાર, તંત્ર માટે કાંટાવાળો. મિલન માટે પરપુરુષ, ઘર માટે પ્રેમી, દુઃખ માટે ત્યાગેલો, વિનાશ માટે ધોકાદાર, દુર્ભાગ્ય માટે નિઃસંતાન સ્ત્રીનો પતિ, પ્રાયશ્ચિત્ત માટે કુશલકાર, જ્ઞાન માટે સ્મૃતિકાર, અભિલાષા માટે પ્રેમી, રંગ માટે અનુગામી, બળ માટે સહાયક. અપંગતા માટે કુબડિયો, આનંદ માટે બાવટિયો, દ્વાર માટે લંગડો, ઊંઘ માટે અંધો, અધર્મ માટે બહેરો, શુદ્ધિ માટે વૈદ્ય, જ્ઞાન માટે તારકશાસ્ત્રી, શિક્ષા માટે પ્રશ્નકર્તા, વધુ શિક્ષા માટે પુછનાર, સીમા માટે ન્યાયાધીશ. હાથીઓ માટે હાથીવાળો, ઝડપ માટે ઘોડાવાળો, પોષણ માટે ગવાળ, બળ માટે ધેનુવાળો, ઊર્જા માટે બકરાવાળો, અન્ન માટે ખેડૂત, પાન માટે મદિરાવાળો, શુભ માટે ગૃહસ્થ, સમૃદ્ધિ માટે ખજાનચી, દેખરેખ માટે અધિકારી. પ્રકાશ માટે લાકડાવાળો, તેજ માટે અગ્નિપ્રજ્વલક, બલિદાન માટે યજ્ઞકર્તા, સમૃદ્ધિ માટે સેવક, ઉત્તમ લોક માટે સહાયક, દેવલોક માટે દૂત, મનુષ્યલોક માટે ઘોષક, સર્વલોક માટે સહાયક, પરત ફરવા માટે પીસનાર, બુદ્ધિ માટે કપડાં ધોવનાર, ઇચ્છા માટે રંગનાર. સત્ય માટે મનથી ચોર, દુશ્મન સંહાર માટે ગુપ્તચર, વિવેક માટે વ્યવસ્થાપક, દેખરેખ માટે અધિકારી, બાળક માટે સહાયક, સમૃદ્ધિ માટે યાત્રિક, પ્રેમ માટે મધુર વક્તા, સુરક્ષા માટે ઘોડાપ્રશિક્ષક, સ્વર્ગલોક માટે દુધિયાર, ઉત્તમ લોક માટે સહાયક. ક્રોધ માટે દહનકર્તા, રોષ માટે ધાવક, શિસ્ત માટે બાંધનાર, દુઃખ માટે પીછો કરનાર, કલ્યાણ માટે મુક્તિકર્તા, કિલ માટે ત્રિકોણીય, તેજ માટે મનથી રચાયેલ, આચરણ માટે કાજળ લગાવનાર, વિનાશ માટે આવરણ બનાવનાર, સંયમ માટે દોરો. અથર્વણ માટે રક્ષિત, વર્ષ માટે પરિભ્રમણકર્તા, અર્ધવર્ષ માટે અજન્મા, વર્તમાન વર્ષ માટે ક્ષયશીલ, ભૂતકાળ માટે વિદાય પામેલો, જૂના વર્ષ માટે વૃદ્ધ, ઋભુ માટે ચામ જોડનાર, સાધ્ય માટે ચામ ખેંચનાર. સરોવરો માટે માછીમાર, સ્થિર જળ માટે રહેવાળો, જળાશય માટે સેવક, નદી કાંઠે માટે કાંટાવાળો, સુકાં મેદાનો માટે નાવિક, પાર માટે નાવિક, દુર્ગમ માટે ખાણકામકર્તા, ધ્વનિ માટે પાંદડાફૂંકનાર, ગુફા માટે શિકારી, ઢાળ માટે પીસનાર, પર્વતો માટે કિમ્પુરુષ. અપ્રિય માટે પૌલ્કસ, રંગ માટે સોનાર, તોલ માટે વેપારી, સાંજ માટે ગ્લાવિન, સર્વ જીવો માટે ભસ્મવર્ણ, સમૃદ્ધિ માટે જાગૃતિ, વિપત્તિ માટે ઊંઘ, દુઃખ માટે અપવાદક, વૃદ્ધિ માટે દંભી, વિવાદ માટે વિભાજક. જુગારના રાજા માટે જુગારી, વિજય માટે નવા પાશા, ત્રીજા પાશા માટે ગોઠવણાર, ચોથા માટે વધુ ગોઠવણાર, ઉછળવા માટે સભામાં સ્તંભ, મૃત્યુ માટે ગૌહંતક, અંત માટે ગૌહંતક, ભૂખ માટે ભીખ માંગનાર, દુષ્ટ માટે ભ્રમણકર્તા, પાપ માટે પર્વતવાસી. પ્રતિધ્વનિ માટે બૂમ પાડનાર, ધ્વનિ માટે ભુંકનાર, અંત માટે બોલક, અનંત માટે મૌન, અવાજ માટે ઢોલવાદક, મહત્તા માટે વિણા વગાડનાર, રડનાર માટે વાંસળી વગાડનાર, નીચા અવાજ માટે શંખ વગાડનાર, વન માટે વનવાસી, બીજું જંગલ માટે અગ્નિ પ્રજ્વલક. હાસ્ય માટે વિદૂષક, યાદવ માટે ચિતરંગ, ગામ માટે હિસાબદાર, ઘોષણા માટે ઘોષક, મહત્તા માટે વિણા વગાડનાર, હસ્તહંતક માટે વાંસળી વગાડનાર, નૃત્ય અને આનંદ માટે ઝાંઝ વગાડનાર. અગ્નિ માટે સ્થૂલ, પૃથ્વી માટે આસન વિછાવનાર, વાયુ માટે બહારગામ, વાતાવરણ માટે વાંસ નૃત્યકાર, આકાશ માટે ખોદનાર, સૂર્ય માટે પીળો ઘોડો, તારાઓ માટે જીવ, ચંદ્ર માટે કોઢિયો, દિવસ માટે ધોળો પીળા આંખવાળો, રાત્રિ માટે કાળો પીળા આંખવાળો. આઠ પ્રકારના વિકૃત શરીરવાળા: ખૂબ ઊંચા, ખૂબ નાના, ખૂબ જ જાડા, ખૂબ પાતળા, ખૂબ જ સફેદ, ખૂબ જ કાળા, ખૂબ જ ટકલા, ખૂબ જ વાળવાળા—આ સૌ શૂદ્ર કે બ્રાહ્મણ નથી, પણ પ્રજાપતિના છે. માગધ, વેશ્યા, જુગારી, નિષ્ક્રિય—આ પણ પ્રજાપતિના જ છે. આ બધાની પરે, એક મહાન પુરુષ છે—તેના હજાર માથા, હજાર આંખો, હજાર પગ છે. તે સર્વત્ર વિયાપ્ત છે, અને પૃથ્વી ઉપર દસ આંગળ જેટલા ઊંચે ઊભો છે. જે કંઈ હતું અને જે કંઈ છે, તે બધું જ એ પુરુષ છે. અમરત્વનો સ્વામી પણ એ છે, જે અન્નથી વૃદ્ધિ પામે છે. એની મહાનતા એવી છે, પણ એ પુરુષ તો આથી પણ વિશાળ છે. સર્વ પ્રાણીઓ એના ચોથા ભાગ છે; ત્રણ ચોથા ભાગ તો સ્વર્ગમાં અમર છે. એના ત્રણ ચોથા ભાગ ઉપર ગયા, એક ચોથા ભાગ અહીં જન્મ્યા. એમાંથી, જે ખાય છે અને જે નહીં ખાય, એમ સર્વત્ર વ્યાપ્યો. એમાંથી વિરાટ જન્મ્યો, વિરાટમાંથી પુરુષ. જન્મ્યા પછી એ પૃથ્વીથી આગળ અને પાછળ વ્યાપી ગયો. એ સર્વયજ્ઞમાંથી ઘૃત એકત્ર થયું, અને એમાંથી વાયુ, જંગલ અને ગામના પ્રાણીઓ સર્જાયા. એ જ યજ્ઞમાંથી ઋચા અને સામન સ્તોત્રો, છંદો, યજુર્ જન્મ્યા. એમાંથી ઘોડા, દ્વિદંતી પ્રાણી, ગાય, બકરા અને ધોંળા જન્મ્યા. એ યજ્ઞને કુશ પર છાંટાયું, અને એ આરંભમાં જન્મેલા પુરુષથી દેવતાઓ, સાધ્ય અને ઋષિએ યજ્ઞ કર્યો. જ્યારે દેવોએ પુરુષને વિભાજિત કર્યો, ત્યારે પૂછાયું: તેનો મોઢું શું? હાથ શું? જાંઘ અને પગ શું? બ્રાહ્મણ એનું મોઢું, ક્ષત્રિય એના હાથ, વૈશ્ય એની જાંઘ, અને એના પગમાંથી શૂદ્ર જન્મ્યો. ચંદ્ર એના મનમાંથી, સૂર્ય એની આંખમાંથી, વાયુ અને શ્વાસ એના કાનમાંથી, અગ્નિ એના મોઢામાંથી જન્મ્યા. એના નાભિમાંથી અંતરિક્ષ, માથામાંથી સ્વર્ગ, પગમાંથી પૃથ્વી, કાનમાંથી દિશાઓ; આ રીતે લોકની રચના થઈ. દેવોએ પુરુષને આહુતિરૂપે યજ્ઞ કર્યો—વસંત ઔધ, ઉનાળું સમિધ, શરદ આહુતિ. સાત પરિધિઓ અને એકવીસ સમિધો તૈયાર થઈ. દેવોએ પુરુષને યજ્ઞપશુરૂપે બાંધ્યો. યજ્ઞથી દેવોએ યજ્ઞ કર્યો—આ પ્રથમ કર્તવ્ય હતા. તેઓ સ્વર્ગના શિખરો પર પહોંચ્યા, જ્યાં પૂર્વના સાધ્ય અને દેવતા નિવાસ કરે છે. જળમાંથી પૃથ્વીનું સાર એકત્ર થયું, અને એમાંથી આરંભે સર્વસર્જક જન્મ્યો. ત્વષ્ટાએ એનું સ્વરૂપ ઘડ્યું; એ જ આરંભે મનુષ્યોમાં દિવ્યત્વ બન્યું. હું આ મહાન પુરુષને જાણું છું—સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, અંધકારથી પર. માત્ર એને જાણવાથી જ મૃત્યુ પાર થાય છે; મુક્તિ માટે બીજો માર્ગ નથી. પ્રજાપતિ ગર્ભમાં ગતિ કરે છે—અજન્મા, પણ અનેક રીતે જન્મે છે. જ્ઞાની એના મૂળને જુએ છે; એમાં જ સર્વ લોક સ્થિર છે.