દૈવી યજ્ઞકર્મના આરંભમાં, સર્વપ્રથમ વિદ્વાન અને વાક્પટુ ઋત્વિજગણ યજ્ઞને યોગ્ય રીતે વિભાજિત કરે છે, જેથી મનુષ્યો ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કરી શકે. તેઓ સભામાં ગાનારા ગાયકોએ પ્રેરણા આપે છે અને પૂર્વ દિશાનું પ્રકાશ દર્શાવે છે. આ પવિત્ર યજ્ઞમાં, ભારતી દેવી પધારે, માનવ જેવા સ્મૃતિવંત ઇડા અહીં હાજર રહે, અને ત્રણેય દેવીઓ સરસ્વતી આ કુશાસન પર બેસીને અમને કલ્યાણ પ્રદાન કરે—એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. જે પરમ દેવત્વ ધરાવતા ત્વષ્ટા સ્વરૂપે આખા વિશ્વને—આ દ્યાવાપૃથ્વી, જે બે માતા સમાન છે—પૂરે છે, આજે, હે ઋત્વિજ, એ સર્વાધિક પૂજનીય ત્વષ્ટાનું નિર્ધારિત વિધિએ પૂજન કરો. વનસ્પતિ સ્વયંસ્થિત અગ્નિદેવ યથાસમયે દેવતાઓ માટેના હવનપદાર્થો ગોઠવે છે; એ સ્વાદિષ્ટ હવનને મધ અને ઘી સાથે સ્વીકારે છે. નવજાત અગ્નિએ યજ્ઞને વિભાજિત કર્યો અને દેવતાઓમાં અગ્રણી સ્થાન મેળવ્યું. ઋત્વિજના નિર્દેશથી, સત્યવાણીથી, દેવતાઓ ‘સ્વાહા’ ઉચ્ચાર સાથે અર્પિત આહુતિને સ્વીકાર કરે છે. અગ્નિ, અદૃશ્યને સંકેત આપે છે, મરણધર્મી માટે શોભા છે—અશોભિત માટે નહીં; તે ઉષા સાથે જન્મે છે. જેમ મેઘમાળાનું સ્વરૂપ હોય છે, તેમ કવચધારી શાંત અને નિર્ભયતાથી યુદ્ધસ્થળે આવે છે; અવિદ્ધ શરીરથી તે વિજય મેળવે—કવચનું મહાત્મ્ય તેને રક્ષે. ધનુષ્યથી અમે ગૌધન પ્રાપ્ત કરીએ, ધનુષ્યથી જ યુદ્ધ જીતીએ; ધનુષ્યથી જ ભયંકર સ્પર્ધાઓમાં વિજય મેળવીએ; ધનુષ્ય દુશ્મનના ઇચ્છાને નિષ્ફળ કરે—અને સર્વ દિશાઓમાં વિજય પ્રાપ્ત કરીએ. જ્યારે ધનુષ્યની ડોરી કાનની નજીક આવે છે, ત્યારે તે પોતાના પ્રિય સાથીને અંકલાવે છે; સ્ત્રીની જેમ, ખેંચાયેલા ધનુષ્યમાંથી તે વાણ સાથે મળીને વિપક્ષી પર વરસે છે. આ બે ધનુષ્યડોરીઓ, માતા જેવું બાળકને વક્ષસ્થળે રાખે છે તેમ, એકસાથે કાર્ય કરે છે; જ્યારે છોડી દે છે ત્યારે એ દુશ્મનને તોડી પાડે છે—આ ધનુષ્યડોરીઓના ઘંઘાટથી શત્રુઓ વિખેરાય જાય છે. જે ઘણા પુત્રોના પિતા છે, યુદ્ધભૂમિમાં એકત્રિત થઈને કાર્ય કરે છે; તુણીર, બાણો અને સમગ્ર સેના તેની પીઠે બંધાયેલી છે, અને જ્યારે આગળ વધે છે ત્યારે વિજય પ્રાપ્ત કરે છે. રથ પર ઊભેલો કુશળ સારથી ઘોડાઓને પોતાની ઈચ્છાથી આગળ ધપાવે છે; વાઘા એ વલયની મહત્તા દર્શાવે છે, અને મન એ દોરડાની દિશામાં અનુસરે છે. મજબૂત હાથવાળા ઘોડાઓ રથ સાથે દોડે છે અને ઉંચા અવાજ કરે છે; દુશ્મનો સામે પોતાની ખુરથી આગળ વધી, યુદ્ધમાં શત્રુઓને વિખેરે છે. રથની ગતિ એનું અર્પણ છે, જ્યાં શસ્ત્ર અને કવચો રાખવામાં આવ્યા છે; ત્યાં અમે હંમેશા આનંદિત હૃદયથી રથની નજીક જઈએ. પૂર્વજો, જે શક્તિશાળી અને પરાક્રમી હતા, તેઓ સુમધુર પાન સાથે બેઠા, દુઃખ સહન કરતા, વિવિધ સેનાઓ સાથે, તીક્ષ્ણ બાણકૌશલ્ય ધરાવતા, અડગ, સત્યવીર, વિશાળ અને વિજયી હતા. બ્રાહ્મણ પૂર્વજો, સોમા જેવા સૌમ્ય, આકાશ અને પૃથ્વી અમારે માટે શુભ અને નિર્વિઘ્ન રહે—એવી પ્રાર્થના છે; પુષણ અમને દુષ્ટતાથી બચાવે, સત્યધારી અમને રક્ષા કરે—દુશ્મન અમારે પર શાસન ન કરે. પંખી ધરાવતો પ્રાણી, તેની દાંત એ શસ્ત્ર છે; વાછરડા જેવી ચામડીથી બંધાયેલું, છૂટું પડતાં તે ઉડી જાય છે; જ્યાં લોકો ભેગા થાય છે અને વિખરે છે, ત્યાં એ બાણો અમને રક્ષા આપે. અમને બળથી ઘેરી લો, અમારું શરીર પથ્થર સમાન મજબૂત રહે; સોમા અમારે માટે વાણી બોલે, અદિતિ અમને સુરક્ષા આપે. ઘોડાઓના જંગાળ હલાવે છે, કટિ અથડાય છે; વિદ્વાન ઘોડાઓમાંથી જન્મે છે—યુદ્ધમાં ઘોડાઓને ઉશ્કેરો. સર્પ પોતાની ફણીઓથી જેમ ઘેરી લે છે, તેમ ધનુષ્યડોરી હાથને ઘેરી, બાણને રોકે છે; કુશળ તીરંદાજ, સર્વ ઉપાયો જાણે છે, એ સર્વ દિશામાં મનુષ્યની રક્ષા કરે. હે વૃક્ષ, તું મજબૂત અંગો ધરાવતો, અમારો મિત્ર, ઉત્તમ પારાવાર, પરાક્રમી બન; વાછરડાની ચામડીથી બંધાયેલો, અડગ રહે—જે તારી ઉપર ઊભો છે તે વિજય મેળવે. દિવસ અને પૃથ્વીમાંથી બળ મળે છે, વૃક્ષોમાંથી શક્તિ એકત્ર થાય છે; ઇન્દ્રનું વજ્ર, વાછરડાની ચામડીથી બંધાયેલું, રથને હવનરૂપે અર્પણ કરો. ઇન્દ્રનું વજ્ર, મરુતોની સેનાઓ, મિત્રનું બીજ, વરુણનું નાભિ—આ અર્પણ સ્વીકારો, હે દેવ, અમારી પ્રાર્થના માટે રથને પકડી લો. પૃથ્વી અને આકાશ ધ્વનિત થાય, તીરો સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થાય; હે ઢોલ, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે, દુશ્મનોને દૂર હાંકી દો. હે ઢોલ, શક્તિ અને ઉત્સાહથી ધ્વનિત થા; દુઃખ દૂર કર, અશુભતાને હાંકી દે. દુષ્ટતા દૂર કર, હે ઢોલ, તું ઇન્દ્રની મુઠ્ઠી છે—બળથી ધ્વનિત થા. હે ઢોલ, સ્પષ્ટ સંકેતથી ધ્વનિત થા; તારી ધ્વનિ વારંવાર પરત આવે. અમારા સારથીઓ, હે ઇન્દ્ર, યુદ્ધમાં વિજયી બની, ઘોડાઓ સાથે અમારે માટે આગળ વધે. કાળા ગળાવાળો અગ્નિનો, ચિતરેલો સરસ્વતીનો, ઘેટું મેશીનું, તપકું સોમાનું, અંધારું પુષણનું, ધૂસરી પીઠવાળો બુહસ્પતિનું, ચિતરેલું વિશ્વદેવોનું, લાલ ઇન્દ્રનું, ચિતરેલું મરુતોનું, મિશ્રવર્ણો ઇન્દ્ર-અગ્નિનું, લટકતા હોઠવાળા સાવિતૃ અને વરુણનું, કાળો એકસિતિનું, ચિતરેલું પેત્વાનું છે. અગ્નિને લાલ ખુરવાળો વાછરડો, અનીકવતને લાલ પગવાળો બળદ, લટકતા હોઠવાળા સાવિતૃ અને પુષણ, ચાંદીના નાભિવાળા વિશ્વદેવો, બે ચિતરેલા તૂપરુના, ચિતરાયેલું મરુતોનું, કાળું અગ્નિનું, બકરો સરસ્વતીનું, ઘેટું મેશીનું, ચિતરેલું વરુણનું સમર્પિત છે. અગ્નિને ગાયત્રી ત્રણ પદો સાથે, રાથંતરાને આઠ ચશકાં, ઇન્દ્રને ત્રિષ્ટુપ પંદર પદો સાથે, બર્હતાને અગિયાર ચશકાં, સર્વદેવોને જગતી સત્તર પદો સાથે, વરુપને બાર ચશકાં, મિત્ર-વરુણને અનુષ્ટુપ એકવીસ પદો સાથે, વૈરાજને પોષક, બુહસ્પતિને પંક્તિ ઓગણચાલીસ પદો સાથે, શાકવરાને ચારુ, સાવિતૃને ઉષ્ણિછ ત્રીસ પદો સાથે, રૈવતને બાર ચશકાં, પ્રજાપતિને ચારુ, અદિતિ અને વિષ્ણુપત્નીને ચારુ, અગ્નિ વૈશ્વાનરને બાર ચશકાં, અનુમતિને આઠ ચશકાં અર્પિત છે. હે દેવ સાવિતૃ, તું યજ્ઞને પ્રેરણા આપ, યજમાનને શુભતામાં પ્રેરણા આપ. સ્વર્ગીય ગંધર્વ, સંકેત લાવનારો, અમારો સંકેત શુદ્ધ કરે; વાણીના સ્વામી અમને શક્તિ આપે. અમે સર્વોત્તમ દૈવી તેજસ્વી સાવિતૃનું ધ્યાન ધરીએ છીએ—તે અમારે વિચારોને પ્રેરણા આપે. હે દેવ સાવિતૃ, અમારે તમામ દુઃખો દૂર કર; જે કંઈ શુભ છે, એ અમને આપ. અમે સર્વે મનુષ્યોને જોનાર, વૈભવના વિતરણકર્તા સાવિતૃને પુકારીએ છીએ. બ્રાહ્મણત્વ માટે બ્રાહ્મણ, રાજસત્તા માટે ક્ષત્રિય, મરુતો માટે વૈશ્ય, તપ માટે શૂદ્ર, અંધકાર માટે ચોર, નરક માટે નાયકહંત, પાપ માટે નિર્બળ, વેચાણ માટે લોહારી, કામના માટે વેશ્યા, બહિષ્કૃત માટે માગધ છે. નૃત્ય માટે વંશીગાયક, ગીત માટે ગાનાર, ધર્મ માટે સંભાષક, દુઃખ માટે વિદૂષક, હાસ્ય માટે જોકર, આનંદ માટે સ્ત્રીમિત્ર, આનંદ માટે કન્યાપુત્ર, બુદ્ધિ માટે રથકાર, સ્થિરતા માટે વડહારી છે. તપ માટે કુંભાર, મંત્ર માટે લોહારી, સૌંદર્ય માટે રત્નકાર, શુભ માટે વણકર, તીરંદાજી માટે બાણકાર, શસ્ત્રો માટે ધનુષ્યકાર, કાર્ય માટે દોરડાકાર, ભાગ્ય માટે દોરવાળ, મૃત્યુ માટે વનરાજ, વિનાશ માટે શ્વાનપાલ છે. નદીઓ માટે માછીમાર, રીંછ શિકારી માટે નિષાદ, મનુષ્યોમાં વાઘ માટે ક્રૂર, ગંધર્વ-અપ્સરાઓ માટે બહિષ્કૃત, અનુચરો માટે ઉન્માદી, નાગદેવતાઓ માટે અવસ્થાવિહિન, જુગારીઓ માટે ઠગ, અજુગારીઓ માટે રાક્ષસ, દૈત્ય માટે ફાટેલા વાંસવાળો, જાદુગરો માટે કાંટાવાળો છે. મિલન માટે પરપુરુષગામી, ગૃહ માટે પરપુરુષ, દુઃખ માટે ત્યાગેલો, વિનાશ માટે વિશ્વાસઘાતી, દુર્ભાગ્ય માટે બંધ્યા સ્ત્રીનો પતિ, પ્રાયશ્ચિત્ત માટે કુશળકાર, જ્ઞાન માટે સ્મૃતિકાર, કામના માટે પ્રેમી, રંગ માટે અનુયાયી, બળ માટે સહાયક છે. અપંગતા માટે કૂબડ, આનંદ માટે વામન, દ્વાર માટે લંગડો, ઊંઘ માટે અંધ, અધર્મ માટે બહેરો, શુદ્ધિ માટે વૈદ્ય, જ્ઞાન માટે તારાવિદ, ઉપદેશ માટે પ્રશ્નકર્તા, વધુ શીખવા માટે અનુસંધાનકર્તા, સીમા માટે ન્યાયાધીશ છે. હાથીઓ માટે મહાવત, ઝડપ માટે ઘોડાપાલ, પોષણ માટે ગવાળ, બળ માટે ઘેટાપાલ, ઉર્જા માટે બકરીપાલ, ભોજન માટે હલવાઈ, પાન માટે મધ્યપ, શુભ માટે ગૃહસ્થ, સમૃદ્ધિ માટે ખજાનચી, દેખરેખ માટે અધિકારી છે. આ રીતે, યજ્ઞના વિધિ અને જીવનના વિવિધ વર્ગો, દેવતાઓ, પ્રાણીઓ અને મનુષ્યોએ પોતપોતાના સ્થાન અને કાર્ય સાથે આ પવિત્ર યજ્ઞમાં સ્થાન પામ્યું—અને સર્વે માટે કલ્યાણ, રક્ષા અને સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના કરવામાં આવી.