એક પવિત્ર યજ્ઞમાં, એક શક્તિશાળી ઘોડો ઉત્સાહભેર દોડવા તૈયાર થાય છે. તેના શરીરમાં ઉર્જાનો પ્રવાહ છે અને તેનું મન પવનની જેમ દોડે છે, વાઘની જેમ તેના શિંગડા વિશાળ છે અને અનેક જંગલોમાં ગર્જના કરે છે. આ ઘોડો દેવતાઓની કૃપાથી પ્રકાશિત મન સાથે યજ્ઞના આદેશની નજીક આવે છે. તેની આગળ એક બકરો નાભિરૂપે ચાલે છે અને તેના પાછળ ગાયકમંડળ ગાન ગાય છે. ઘોડો સર્વોચ્ચ આસન તરફ આગળ વધે છે, જ્યાં તે પિતા અને માતા સમી પવિત્રતાને સ્પર્શે છે. આજના દિવસે તે દેવતાઓને અત્યંત પ્રિય છે અને તે ઉપાસકને ઈચ્છિત દાન આપે છે. માનવગૃહમાં આજે જાતવેદા અગ્નિ જાગૃત થાય છે અને દેવતાઓની પૂજા કરે છે. તે મિત્ર અને વરુણને અહીં લાવવામાં સહાય કરે છે; તે જ્ઞાની, દૂત અને ચેતન છે. તનૂનપાત, જે સત્યના માર્ગે ચાલે છે અને જેને મધુર વાણી અને મધથી અભિષેક કરવામાં આવે છે, તેની આરાધનાથી અમે યજ્ઞ પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ—તે યજ્ઞને દેવોમાં સફળ બનાવે છે. અમે યજ્ઞથી નરશંસની મહાનતાનું ગાન કરીએ છીએ, જેના જ્ઞાની અને શુદ્ધ દેવતાઓ બંને પ્રકારની આહુતિઓનો આનંદ માણે છે. અગ્નિ, વસુઓ સાથે, યજ્ઞસ્થળે આવો; તમે દેવતાઓના મહાન પુરૂહિત છો—યોગ્ય યજ્ઞથી તેમની પૂજા કરો. પૂર્વ દિશામાં પવિત્ર દર્ભી વિછાવવામાં આવે છે, જે દિવસની શરૂઆતમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે. આ વિશાળ અને ઉત્તમ આસન દેવતાઓ અને અદિતી માટે સુખદ વિશ્રામસ્થળ બને છે. દિવ્ય દેવીઓ, જે પ્રકાશથી વ્યાપ્ત છે, પતિ માટે શૃંગાર પામેલી સ્ત્રીઓ સમાન અહીં બેસે છે. દિવ્ય દ્વારો, વિશાળ અને સર્વસમાવેશક, દેવતાઓ માટે સુલભ બની રહે. સુખદ આરામ લાવનારો દેવ પૂજવામાં આવે છે; ઉષા અને રાત્રિ પોતાના સ્થાન પર સાથે બેસે છે. દિવ્ય મંડપમાં મહાન, તેજસ્વી સ્ત્રીઓ ઝગમગ શૃંગાર ધારણ કરે છે. દિવ્ય ઋત્વિજ, પ્રથમ અને વાણીમાં પ્રભુત્વ ધરાવનાર, યજ્ઞનું માપન કરે છે અને ગાયકમંડળને પ્રેરણા આપે છે, પૂર્વ દિશાના પ્રકાશ તરફ દોરી જાય છે. ભારતીના આગમનથી યજ્ઞ પૂર્ણ થાય છે; ઈડા, માનવસમાન સ્મૃતિવાળી, અહીં હાજર રહે છે; ત્રણેય દેવીઓ, સરસ્વતી, પવિત્ર દર્ભી પર બેસી, કલ્યાણ આપે છે. જે દેવ પોતાના રૂપોથી આ સમગ્ર જગતને, આ દ્યાવાપૃથ્વી, બંને માતાઓને, વ્યાપ્ત કરે છે—આજે પુરૂહિત, ત્વષ્ટાર્ દેવની અહીં યથાવિધિ પૂજા કરે છે. વનસ્પતિ દેવ, અગ્નિ, પોતાનામાં સ્થિર રહી, દેવતાઓ માટે યોગ્ય સમયે આહુતિ તૈયાર કરે છે અને મધ-ઘીથી યુક્ત હવનનો સ્વાદ લે છે. નવજાત અગ્નિ યજ્ઞનું વિધાન કરે છે અને દેવતાઓનો નેતા બને છે. પુરૂહિતના આદેશે, સત્ય વાણીમાં, દેવતાઓ સ્વાહા સાથે અર્પિત આહુતિનો સ્વાદ લે છે. અજ્ઞાનને સંકેત આપનાર, મરણધારી માટે શોભા રૂપ, તું ઉષા સાથે જન્મેલો છે. જેમ મેઘમાળા સ્વરૂપ ધરાવે છે, તેમ શસ્ત્રધારી શાંતપણે યુદ્ધસ્થળે આવે છે; તેની કવચમહત્તા તેને રક્ષે છે. ધનુષ્યથી અમે પશુઓ, વિજય અને તમામ દિશાઓમાં વિજય પ્રાપ્ત કરીએ; ધનુષ્ય દુશ્મનના ઈરાદાને નિષ્ફળ કરે છે. ધનુષ્યની ડોરી, જાણે બોલતી હોય, કાન પાસે આવે છે અને તણાયેલા ધનુષ્યથી તીરને સાથે લઈ જાય છે. ધનુષ્યની ડોરી અને તીર એકબીજાની જેમ કાર્ય કરે છે, જેમ માતા પોતાના બાળકને વક્ષસ્થળે ધરાવે છે, તેમ તેઓ છૂટતા દુશ્મનને વિધ્વસ્ત કરે છે. યોદ્ધા, અનેક પુત્રોના પિતા, યુદ્ધભૂમિમાં એકત્ર થાય છે; તેની પીઠ પર તૂણીર, તીરો અને સૈનિકો વિજય મેળવે છે. રથ પર ઊભેલો કુશળ સારથી ઘોડાઓને ઇચ્છિત દિશામાં દોડાવે છે; વાછે દોરીઓ માર્ગ બતાવે છે અને મન તેનું અનુસરણ કરે છે. શકિતશાળી ઘોડાઓ રથ સાથે ગર્જના કરે છે, શત્રુઓ સામે દોડીને તેમને વિખેરી દે છે. રથનું ગતિશીલ થવું એ તેની યજ્ઞક્રીયા છે, જ્યાં શસ્ત્ર અને કવચ રાખવામાં આવે છે; ત્યાં આનંદિત હૃદયથી અમે રથની આરાધના કરીએ છીએ. પૂર્વજ, શક્તિશાળી અને પરાક્રમી, મધુર પાન સાથે બેઠેલા, દુઃખ સહન કરતા, વિવિધ સૈન્ય સાથે, તીરમાં નિપુણ, અડગ અને યથાર્થ વિજયી હતા. બ્રાહ્મણ પૂર્વજો, સોમા સમાન શાંત, દ્યાવાપૃથ્વી અમારે અનુકૂળ અને નિર્વિઘ્ન રહે; પૂષણ અમને દુઃખથી બચાવે અને દુશ્મન અમર પર શાસન ન કરે. પશુ પાંખ ધારણ કરે છે, તેનું દાંત શસ્ત્ર છે; બળદચામથી બંધાયેલું, મુક્ત થતા ઉડી જાય છે; જ્યાં લોકો ભેગા થાય છે, ત્યાં તીરો અમને રક્ષા આપે. અમને શક્તિથી ઘેરી લો, શરીર પર્વત સમાન મજબૂત થાઓ; સોમા અમારે માટે બોલે, અદિતિ અમને રક્ષા આપે. યોદ્ધાઓના જાંઘ અને નિતંબ ગતિ કરે છે; ઘોડાઓમાંથી જ્ઞાની જન્મે છે—યુદ્ધમાં ઘોડાઓને દોડાવો. સાપ જેવી ધનુષ્યડોરી હાથને ઘેરી લે છે અને તીરને રોકે છે; કુશળ ધનુર્ધર સર્વપ્રકારની રીત જાણે છે અને ચારેય બાજુથી રક્ષા આપે છે. વૃક્ષ, તું મજબૂત અવયવવાળો, અમારો મિત્ર અને સુરક્ષિત માર્ગ બન; બળદચામથી બંધાયેલો, સ્થિર રહેજે—જે તારા પર ઊભો છે તે વિજય મેળવે. દ્યાવાપૃથ્વીમાંથી શક્તિ, વૃક્ષોમાંથી બળ મળે છે; ઇન્દ્રનું વજ્ર, બળદચામથી બંધાયેલું, રથને યજ્ઞરૂપે અર્પણ કરે છે. ઇન્દ્રનું વજ્ર, મરુતગણ, મિત્રનું બીજ, વરુણનું નાભિ—આ યજ્ઞ સ્વીકારો અને રથને અમારી પ્રાર્થનામાં જોડો. પૃથ્વી અને આકાશ ગુંજી ઉઠે, તમારી ખ્યાતિ સર્વત્ર પ્રસરે; ઢોલ, ઇન્દ્ર અને દેવતાઓ સાથે દુશ્મનને દૂર હાંકો. ઢોલ, શક્તિ અને ઉર્જાથી ગુંજી ઉઠ; દુઃખ અને અપશુકને દૂર હાંકો. દુષ્ટતાને દૂર ફેંકો, તું ઇન્દ્રના મુઠ્ઠી સમાન છે—મહાશક્તિને ગુંજાવ. ઢોલ, સ્પષ્ટ સંકેતથી ધ્વનિત થાઓ; તારી વાણી વારંવાર પરત આવે. અમારા રથીઓ, ઇન્દ્ર, યુદ્ધવિજયી બની, ઘોડાઓ સાથે આગળ વધે. કાળા ગળાવાળો અગ્નિનો, ચિતરેલો સરસ્વતીનો, ધોળો મેષીનો, કાંસ્ય રંગનો સોમાનો, કાળો પૂષણનો, રાખોડી પીઠવાળો બૃહસ્પતિનો, ચિતરેલો વિશ્વદેવોનાં, લાલ ઇન્દ્રનો, ધબકેલો મરુતોનો, મિશ્રવર્ણ ઈન્દ્ર-અગ્નિનો, લટકતા હોઠવાળા સાવિતૃ અને વરુણના, કાળો એકસિતિનો, ધબકેલો પેટ્વાનો છે. અગ્નિને લાલ ખુરવાળો વાછરડો, અનિકાવતને લાલ પગવાળો બળદ, લટકતા હોઠવાળા સાવિતૃ અને પૂષણ, ચાંદીના નાભિવાળા વિશ્વદેવો, ધબકેલા તૂપરુના, ચિતરેલા મરુતોના, કાળા અગ્નિના, બકરો સરસ્વતીનો, ધોળો મેષીનો, ધબકેલો વરુણનો અર્પણ થાય છે. અગ્નિને ગાયત્રી ત્રણ પદોવાળી, રાથંતરાને આઠ પાત્રવાળી, ઇન્દ્રને તૃષ્ટુપ પંદર પદોવાળી, બર્હતાને અગિયાર પાત્રવાળી, સર્વદેવોને જગતી સત્તર પદોવાળી, વરુપાને બાર પાત્રવાળી, મિત્ર-વરુણને અનુષ્ટુપ એકવીસ પદોવાળી, વૈરાજને પોષક, બૃહસ્પતિને પંક્તિ ઓગણત્રીસ પદોવાળી, શાકવરાને ચારુ, સાવિતૃને ઉષ્ણિહ ત્રેત્રીસ પદોવાળી, રૈવતાને બાર પાત્રવાળી, પ્રજાપતિને ચારુ, અદિતિ અને વિષ્ણુપત્નીને ચારુ, અગ્નિ વૈશ્વાનરને બાર પાત્રવાળી, અનુમતિને આઠ પાત્રવાળી અર્પણ થાય છે. દિવ્ય સાવિતૃ, યજ્ઞને પ્રેરણા આપો, યજમાનને શુભકામનાથી પ્રેરિત કરો. દૈવીય ગંધર્વ, સંકેતોના ધારક, અમારા સંકેતને શુદ્ધ કરો; વાણીના પ્રભુ અમને શક્તિ પ્રદાન કરે—આ રીતે યજ્ઞ પૂર્ણતા તરફ આગળ વધે છે.