પવિત્ર યજ્ઞની વિધિમાં, ઋષિઓએ વિવિધ દિશાઓ અને દેવતાઓ માટે વિવિધ પ્રાણીઓનું સંકલન કર્યું. પૃથ્વી માટે તેઓએ ઉંદર મેળવ્યા; અંતરિક્ષ માટે પાંચ નકુલ (મોંગૂસ) લીધા; આકાશ માટે છુછંદર; દિશાઓ માટે નકુલ અને ગંધગોકળ; અને અંતર દિશાઓ માટે પટ્ટાવાળા નકુલ અર્પણ થયા. વસુઓ માટે કાળવી, રુદ્રો માટે ચિતરાયેલા હરણ, આદિત્યો માટે ન્યાંકુ હરણ, સર્વ દેવતાઓ માટે ચિતરાયેલા કાળવી અને સાધ્યો માટે કુલુંગા હરણનું યજન થયું. ઈશાન માટે પરસ્વત પ્રાણી, મિત્ર માટે ગાય, વરુણ માટે મહીષ, બૃહસ્પતિ માટે જંગલી ઢોર અને ત્વષ્ટા માટે ઊંટ મેળવ્યા. પ્રજાપતિ માટે માનવ, હસ્તી માટે હાથી, વાક માટે પલુષિ પક્ષી, ચક્ષુ માટે માખી, શ્રોત્ર માટે મધમાખી અર્પણ કરવામાં આવ્યા. પ્રજાપતિ અને વાયુ માટે ગૌ અને અરણ્ય પશુ, વરુણ માટે જંગલમાં રહેતો મેષ, યમ માટે કૃષ્ણમૃગ, મનુષ્યના રાજા માટે વાંદરો, વાઘ માટે લાલ ગાય, વાછરડા માટે જંગલી ગાય, ઝડપી બાજ માટે વટકું, નિલકંઠ માટે કીડો, સમુદ્ર માટે શિશુમાર અને હિમાલય માટે હાથીનું યજન થયું. મોર પ્રજાપતિને, ઘુવડ હલિક્ષણને, વૃષદંશ ધાત્રીને, બગલો દિશાઓને, કોકિલ અગ્નિને, કલવિઙ્ક લોહિતાહિને, પુષ્કરસાદ ત્વષ્ટાને અને સાદ બગલો વાકને સમર્પિત થયા. સોમ માટે કુલુંગા હરણ, અરણ્ય માટે જંગલી બકરો, નકુલ માટે નકુલ, શાક માટે પૌષ્ણ પક્ષી, શિયાળ માટે મોર, ઇન્દ્ર માટે જંગલી ગાય, પિદ્વા માટે ન્યાંકુ, કક્કટ માટે કાંકડો, અનુમતિ માટે પ્રતિશૃત્કા પક્ષી અને ચક્રવાક માટે રુદ્ર શેલડક આવી રીતે વિભાજન થયું. બલાકા બગલો સૂર્યને, શારગ પક્ષી સૃજયાને, શયાંડક પક્ષી મૈત્રાને, શારી પક્ષી સરસ્વતીને, પુરુષવાક પક્ષી કુતરા અને મનુષ્યને, વાઘ પૃથ્વીને, વરુ પૃદાકુને, પોપટ મન્યુને, શુક પોપટ સરસ્વતીને અને પુરુષવાક મનુષ્યને અર્પણ થયા. સુપરણ પક્ષી પર્જન્યને, આતિર્વાહસ પક્ષી દર્વિદાને, ગીધ વાયુને, કલવિઙ્ક અગ્નિને, પુષ્કરસાદ ત્વષ્ટાને, બગલો વાકને, પ્લવ પક્ષી અંતરિક્ષને, મદગુ પક્ષી અને માછલી નદીનાથને, કચ્છબ દ્યાવાપૃથ્વીને અર્પણ થયા. પુરુષમૃગ ચંદ્રને, ઉંદર કાલકા ને, દાર્વાઘાટ પક્ષી અરણ્યપતિઓને, કૃકવાકુ પક્ષી સાવિત્રને, હંસ વાતને, નાક્ર મકર ને, કુલિપય પક્ષી અકૂપારને, શલ્પ પક્ષી હ્રિને અર્પણ થયા. એણી હરણ દિવસને, દેડકો રાતને, ઉંદર તિતર ને, સાપ અશ્વિનોને, કાળી રાતને, રીંછ જાતુને, સુશિલિકા પક્ષી અન્ય લોકોને, જહક પક્ષી વિષ્ણુને આપવામાં આવ્યા. અન્યવાપા પક્ષી અર્ધમાસોને, ઋશ્ય હરણ મોરને, સુપરણ પક્ષી ગંધર્વોને, ઉંદર પાણી ને, કશ્યપ કચ્છબ મહિનાઓને, લાલ માછલી કુન્દ્રણાચીને, ગોલત્તિકા પક્ષી અપ્સરાઓને અને અસિત પક્ષી મૃત્યુને અર્પણ થયા. વર્ષાહૂ પક્ષી ઋતુને, ઉંદર છુછંદરને, માન્થાલ પક્ષી પિતૃઓને, અજગર વસુઓને, કટક તિતર પિજનને, ઘુવડ શસકને, જંગલ મેષ નિૃતિ અને વરુણને આપવામાં આવ્યા. શિત્ર પક્ષી આદિત્યોને, ઊંટ તેજસ્વીને, ગીધ મતીને, સ્રમર અરણ્યને, ચિતરાયેલ હરણ રુદ્રને, ક્વયિ પક્ષી કૂટરુરને, દાત્યૌહ પક્ષી અશ્વોને, પિકા પક્ષી કામને અર્પણ થયા. ગેંડો વિશ્વદેવોને, કાળો કૂતરો કર્ણને, ગધેડો તારક્ષુને, રીંછ રાક્ષસોને, વરાહ ઇન્દ્રને, સિંહ મારુતોને, કૃકલાસ પક્ષી પિપ્પકને, શકુની પક્ષી શસ્ત્રને, ચિતરાયેલ કાળવી સર્વદેવોને અર્પિત થયા. પછી, યજ્ઞમાં વિવિધ અંગો અને તત્ત્વોનું પણ સંકલન થયું. શાદં પક્ષી દહી સાથે, અવકા વનસ્પતિ દાંતની મૂળ સાથે, માટી જૌ સાથે, તેગા વનસ્પતિ દાંત સાથે, સરસ્વતી જીભના ટોચ સાથે, જીભનું મૂળ ઉવુલા સાથે, તાળુ જડ સાથે, પાણી મોઢા સાથે, પુરુષ અંગ વૃશણ સાથે, આદિત્ય દાઢી સાથે, માર્ગ ભ્રૂ સાથે, દ્યાવાપૃથ્વી પાંપણ સાથે, વીજ પાંપણના વાળ સાથે, સફેદ અને કાળી સ્વાહા માટે, ઉપરની અને નીચેની પાંપણ અવરોધરૂપ છે. પવન શ્વાસપ્રશ્વાસ સાથે, નાસિકા આવગમન સાથે, નીચેનું ઓઠું શુભ સાથે, ઉપરનું તેજસ્વી સાથે, આંતરિક ઓઠું ઓછા તેજસ્વી સાથે, બાહ્ય ઓઠું સ્થાન સાથે, માથું વીજ સાથે, મગજ વીજ સાથે, કાન શ્રવણ સાથે, નીચેનું કંઠ પાણી સાથે, સુકું કંઠ મન સાથે, ગળું અદિતી સાથે, માથું નિૃતિ સાથે, માથું ઘોષ સાથે, શ્વાસ વાળ સાથે, ઢગલો શરીર સાથે જોડાયા. મચ્છરો વાળ સાથે, ઇન્દ્ર નિદ્રા સાથે, બૃહસ્પતિ પક્ષીનું આસન, કચ્છબ કવચ સાથે, પગ પગથિયા સાથે, રીંછ પિંડા સાથે, કટક ઝડપ સાથે, યાત્રા હાથ સાથે, અરણિ દાઢ સાથે, અગ્નિ હાથ સાથે, પુષણ હાથ સાથે, અશ્વિનીઓ ખભા સાથે, રુદ્ર હલચલ સાથે જોડાયા. પ્રથમ ભાગ અગ્નિને, બીજું વાયુને, ત્રીજું ઇન્દ્રને, ચોથું સોમને, પાંચમું અદિતીને, છઠ્ઠું ઇન્દ્રાણી, સાતમું મારુતોને, આઠમું બૃહસ્પતિને, નવમું આર્યમાને, દસમું ધાતુને, અગિયારમું ઇન્દ્રને, બારમું વરુણને, તેરમું યમને અર્પણ થયું. પછી, પ્રથમ ભાગ ઇન્દ્ર-અગ્નિને, બીજું સરસ્વતીને, ત્રીજું મિત્રને, ચોથું જળને, પાંચમું નિૃતિને, છઠ્ઠું અગ્નિ-સોમને, સાતમું સર્પોને, આઠમું વિષ્ણુને, નવમું પુષણને, દસમું ત્વષ્ટાને, અગિયારમું ઇન્દ્રને, બારમું વરુણને, તેરમું યમીને, દક્ષિણ દ્યાવાપૃથ્વીને, ઉત્તર સર્વદેવોને અર્પણ થયું. ખભા મારુતોને, પ્રથમ સર્વદેવોને, બગલ રુદ્રોને, બીજું આદિત્યોને, ત્રીજું વાયુને, પૂંછ અગ્નિ-સોમને, જાંઘ કૃઞ્ચોને, કટિ ઇન્દ્ર-બૃહસ્પતિને, ઘૂંટણ મિત્ર-વરુણને, પગ આક્રમણોને, બળ સ્થૂરને, ચામડી કુષ્ઠને અર્પણ થયા. પૂષણ ગુદા સાથે, અંધ મોટા આંતરડાં સાથે, સર્પ ગુદા સાથે, સંચારી આંતરડાં સાથે, જળ મૂત્રાશય સાથે, પુરૂષ વૃશણ સાથે, ઝડપી અંગ સાથે, સંતાન બીજ સાથે, કાગડો પિત્ત સાથે, વિસર્જન ગુદા સાથે, ઘુવડ વિસર્જન સાથે જોડાયા. ઇન્દ્રની ગોદ, અદિતીનું બળ, દિશાઓના ખભા, અદિતીનું આરોગ્ય, વાદળનું હૃદય, અંતરિક્ષ ફેફસાં, આકાશ પેટ, ચક્રવાક વૃક્ક, પર્વતો પળી, પથ્થર પેન્ક્રિઆસ, વમન પીડા, નદીઓ પિત્ત, તળાવો યકૃત, સમુદ્ર પેટ, વૈશ્વાનર રાખ સાથે જોડાયા. નાભિ આધાર, રસ સ્થિરતા, જળ ઉષ્ણતા, કિરણો બિંદુ, ધૂમસ ઉષ્ણતા, ઠંડક ચરબી, શીતલતા આંસુ, ઘોષ ધાતુ, સ્નાયુ રક્ષણ, ચિતરાયેલ અંગો, તારાઓ સ્વરૂપ, પૃથ્વી ચામડી સાથે જોડાયા. જુંબકને નમન. આ સર્વનું મૂળ એક જ છે. આરંભે હિરણ્યગર્ભ પ્રગટ્યા—તે જ સર્વનું સ્વામી બન્યા. પૃથ્વી અને આકાશ સ્થાપ્યા. કયા દેવને અમે આહુતિ આપીએ? જે સર્વ શ્વાસ લેતી અને પલક ઝમકતી સૃષ્ટિનો એકમાત્ર રાજા છે, અને જગતના શાસક છે—કયા દેવને અમે આહુતિ આપીએ? જેની મહિમા હિમાલય અને મહાસાગર વર્ણવે છે, દિશાઓ અને હાથ પણ જેમના છે—કયા દેવને અમે આહુતિ આપીએ? જે આત્મા આપે છે, બળ આપે છે, જેમને સર્વ દેવતાઓ સ્વામી માને છે, જેમની છાંયામાં અમરતા અને મૃત્યુ બંને છે—કયા દેવને અમે આહુતિ આપીએ? દરેક દિશાથી શુભ વિચારો અમને મળે, અવરોધ વિના, નવી અને સર્જનાત્મક. દેવતાઓ દિન-પ્રતિદિન અમારો રક્ષણ કરે, અમને વૃદ્ધિ આપે અને અપરાધથી બચાવે. દેવતાની કૃપા અમરહે, તેમનું દાન અમને પાછું મળે, તેમનો મિત્રભાવ અમને મળે, તેઓ અમને દીર્ઘ આયુષ્ય આપે. પ્રાચીન સ્તુતિથી અમે ભગ, મિત્ર, અદિતિ, અશ્રમય દક્ષ, આર્યમન, વરુણ, સોમ, અશ્વિનીઓને પોકારીએ છીએ; કલ્યાણમય સરસ્વતી અમને સુખ આપે. વાત, આનંદદાયી, અમને આરોગ્ય આપે; પૃથ્વી માતા અને દ્યૌ પિતા પણ; સોમના પુત્ર પથ્થરો આનંદ આપે; અશ્વિનીઓ અમારી પ્રાર્થના સાંભળે. અમારા ઉપકાર માટે ચલનારા-અચલનારા સ્વામી, ચિંતનના પ્રેરક ભગવાનને બોલાવીએ છીએ. માર્ગ જાણનારા પુષણ અમને સુખ આપે, અમારે રક્ષા કરે. વિખ્યાત ઇન્દ્ર, સર્વજ્ઞ પુષણ, ત્રાટક તાર્ક્ષ્ય અને બૃહસ્પતિ અમને કલ્યાણ આપે. મારુત, પૃશ્નિથી જન્મેલા, મિશ્ર ઘોડા ધરાવતા, તેજસ્વી સભામાં, અગ્નિસમાંવાળા પુરુષ, સૂર્યને આંખરૂપ—all દેવતાઓ અમારી મદદે આવે. હે દેવતાઓ, અમે કાનથી શુભ સાંભળીએ, આંખે શુભ જોયે. મજબૂત અંગ અને શરીરથી, અમે તમારી સ્તુતિ કરીએ અને દેવો આપેલ આયુષ્ય જીવી શકીએ. દેવતાઓ અમને શત શરદ આયુષ્ય આપે, વૃદ્ધાવસ્થા શરીરને ન ઘસે, પુત્ર પિતા બને—અમારું આયુષ્ય અધૂરી ન રહે. અદિતિ આકાશ છે, અંતરિક્ષ છે, માતા-પિતા-પુત્ર છે; સર્વ દેવતાઓ અદિતિ છે, પાંચ જાતિઓ અદિતિ છે, જન્મેલું અદિતિ છે અને સર્જન પણ અદિતિ છે. મિત્ર, વરુણ, આર્યમન, ઇન્દ્ર, ઋભુ, મારુતો અમારું આયુષ્ય ન ઘટાડે; અમે દેવોના કૃત્યોએ સભામાં ગાઈએ. જ્યારે માર્ગદર્શક દોરીથી તેઓ ઢંકાયેલા મુખમાંથી ઇનામ લાવે છે, ત્યારે સર્વરૂપધારી ભલોભલો બકરો ઇન્દ્ર અને પુષણના પ્રિય માર્ગે આગળ વધે છે. આ રીતે, યજ્ઞમાં પ્રકૃતિના દરેક અંગ, દરેક પ્રાણી, દરેક દેવતા અને સર્વ સૃષ્ટિની એકતા ઉજવાય છે, અને માનવજાતિ સર્વમંગલ માટે પ્રાર્થના કરે છે.