એક વખત, બ્રાહ્મણોએ એક મહાન વિધિમાં એક જ્ઞાનવાનને પ્રશ્નો પૂછ્યા: "કયાંમાં પુરુષ પ્રવેશ કરે છે? કયા તત્વો પુરુષમાં સ્થિત છે?" એ જ્ઞાની બ્રાહ્મણને જવાબ આપ્યો, "પાંચ તત્વોમાં પુરુષ પ્રવેશ કરે છે, અને એ તત્વો પણ પુરુષમાં સ્થિત છે. હું તને શોધી રહ્યો છું, તું મૃગજાળથી ઉત્તમ નથી." પછી તેમણે પૂછ્યું: "પહેલાંનો આશય શું હતો? મહાન ઝડપ કઈ હતી? પિલિપિલા શું છે? પિશંગિલા શું છે?" જવાબ મળ્યો: "પહેલાંનો આશય સ્વર્ગ હતો; ઘોડો મહાન ઝડપ છે; પિલિપિલા બકરો છે; રાત્રિ પિશંગિલા છે." "પિશંગિલા કોણ છે? કુરુપિશંગિલા કોણ છે? શાખા પર કોણ ફાંદી જાય છે? પથ પર કોણ સરકે છે?" — "પિશંગિલા બકરી છે, કુરુપિશંગિલા કૂતરો છે. શાખા પર ખરગોષ ફાંદી જાય છે, પથ પર સાપ સરકે છે." "તેના વિસર્જન કેટલા છે? અક્ષરો કેટલા છે? અર્પણો કેટલા છે? કેટલા પ્રકારથી તે પ્રજ્વલિત થાય છે? યજ્ઞમાં કેટલા પુજારી યોગ્ય સમયે પૂજા કરે છે?" — "છ વિસર્જન છે, સો અક્ષરો છે, એંસી અર્પણ છે, ત્રણ પ્રજ્વલન-કાંડા છે. યજ્ઞમાં સાત પુજારી યોગ્ય સમયે પૂજા કરે છે." "કોણ વિશ્વનું નાભિ જાણે છે? કોણ આકાશ, પૃથ્વી અને વાયુમંડળ જાણે છે? કોણ સૂર્યનું મહાન મૂળ જાણે છે? કોણ જાણે છે કે ચંદ્ર ક્યાંથી જન્મ્યો?" — "હું વિશ્વનું નાભિ જાણું છું, આકાશ, પૃથ્વી અને વાયુમંડળ જાણું છું, સૂર્યનું મૂળ પણ જાણું છું, અને ચંદ્ર ક્યાંથી જન્મ્યો તે પણ જાણું છું." "પૃથ્વીનો અંત ક્યાં છે? વિશ્વનું નાભિ ક્યાં છે? શક્તિશાળી ઘોડાનું બીજ શું છે? વાણીનો સર્વોચ્ચ સ્થાન શું છે?" — "આ યજ્ઞ-વેદિ પૃથ્વીનો અંત છે; આ યજ્ઞ વિશ્વનું નાભિ છે; આ સોમા શક્તિશાળી ઘોડાનું બીજ છે; આ બ્રાહ્મણ વાણીનો સર્વોચ્ચ સ્થાન છે." પછી વર્ણન આવે છે કે, સુ-જન્મેલા, સ્વયંભૂ, મહાસાગરમાં પ્રથમ, વિધિનું બીજ સ્થાપિત કર્યું, જેમાંથી પ્રજાપતિ જન્મ્યા. યજ્ઞ-પુજારી સોમાની મહાનતાથી પ્રજાપતિને આવાહન કરે છે, પ્રજાપતિ પ્રસન્ન થાય, પુજારી અર્પણ કરે અને સોમા પાન કરાવે. "હે પ્રજાપતિ! તારા સિવાય બીજાએ આ તમામ રૂપોને આવરી લીધા નથી. તારી જે ઈચ્છા માટે અમે અર્પણ કરીએ છીએ, એ ઈચ્છા અમારી બને. અમને સંપત્તિમાં સ્વામીપદ મળે." પછી, વિધિમાં વિવિધ પ્રાણીઓ, પંખીઓ, અને તેમના અંગો, રંગો અને રૂપો વિવિધ દેવતાઓને અર્પિત થાય છે. ઘોડો ઉપર ભાગ છે, ગાય અને હરણ પ્રજાપતિના સંતાનના છે; કાળાં ગળે એ અગ્નિના છે, સરસ્વતીની ભેંસ રેત નીચે છે; અશ્વિનોના તળિયા, સોમ્ય અને પુષણના હાથ, અંધારું નાભિ, સૂર્યના બાજુ, સફેદ-કાળાં પાંખ ત્વષ્ટ્રના, વાળાવાળા thighs વાયુના, સફેદ પૂંછડી ઈન્દ્રની, સુંદર સ્વપસ્યાની, મહાન વૈષ્ણવ બટકું. લાલ, ધૂમ્ર, કર્કંધુ-લાલ સૌમ્યના; કાંતિ, લાલ-કાંતિ, સફેદ-કાંતિ વરુણના; સફેદ-ચિહ્નિત સૌમ્યના; સફેદ-હાથ બ્રહસ્પતિના; ચિતરાયેલા, નાના-ચિતરાયેલા, મોટા-ચિતરાયેલા મૈત્રાવરુણના. શુદ્ધ-મય, સર્વ-શુદ્ધ-મય, રત્ન-મય અશ્વિનોના; સફેદ, સફેદ-આંખ, લાલ રુદ્રના; કાન યમના; લિપ્સિત રૌદ્રના; આકાશ-રૂપ પરજ્ઞ્યના. ચિતરાયેલા, ક્રોસ-ચિતરાયેલા, ઉપર-ચિતરાયેલા મારુતના; લાલ, લાલ-પૂંછ, ચિતરાયેલા સરસ્વતીના; ત્વષ્ટ્રના વિશિષ્ટ કાન; કાળાં-ગળે, સફેદ-આંખ, thighs-ચિહ્નિત ઈન્દ્ર-અગ્નિના; કાળાં-આંગળી, નાના-આંગળી, મોટા-આંગળી ઉષાના. કારગરો વૈશ્વદેવના, લાલ રોહિણીના, ત્રણ વર્ષના વાણીના, અજ્ઞાત અદિતીના, સમાન-રૂપ ધાત્રિના, વાછરડા દેવીઓના. કાળાં-ગળે અગ્નિના, સફેદ-ચિતરાયેલા વસુના, લાલ રુદ્રના, સફેદ-દૃષ્ટિ આદિત્યના, આકાશ-રૂપ પરજ્ઞ્યના. ઉંચા, બલદ, બટકું ઈન્દ્ર-વિષ્ણુના; ઉંચા, સફેદ-હાથ, સફેદ-પીઠ ઈન્દ્ર-બ્રહસ્પતિના; સુઅગ્નિ-મારુતના; અંધારાં પુષણના. ઈન્દ્ર-અગ્નિ, દ્વિ-રૂપ; અગ્નિ-સોમા, બટકું; અનડ્વાહા, અગ્નિ-વિષ્ણુ, શાંત; મૈત્રાવરુણી, બીજું; મૈત્રી, બીજું. કાળાં-ગળે અગ્નિના, પિળા સોમના, સફેદ વાયુના, અજ્ઞાત અદિતીના, સમાન-રૂપ ધાત્રિના, વાછરડા દેવીઓના. કાળાં પૃથ્વીના, ધૂમ્ર વાયુમંડળના, મોટા આકાશના, ચિતરાયેલા વીજળીના, રાખી તારા માટે. ધૂમ્ર વસંત માટે, સફેદ ઉનાળે, કાળાં વરસાદે, લાલ-ચિતરાયેલા શરદે, પિળા શિયાળે, લાલ-ભૂરા હેમંતે. ત્રણ વર્ષના ગાય ગાયત્રી માટે, પાંચ વર્ષના તૃષ્ટુભ માટે, બે વર્ષના જગતી માટે, ત્રણ વાછરડા અનુષ્ટુભ માટે, ચાર વર્ષના ઉષ્ણિહ માટે. છ વર્ષના વિરાજ માટે, બલદ બ્રહતી માટે, બલદ કકુભ માટે, અનડ્વાહા પંક્તિ માટે, ગાય અતિચ્છંદસ માટે. કાળાં-ગળે અગ્નિના, પિળા સોમના, ઉપધ્વસ્તા સૌમ્યના, વાછરડા સરસ્વતીના, અંધારાં પુષણના, ચિતરાયેલા મારુતના, અનેક-રૂપ વૈશ્વદેવના, શાંત સ્વર્ગ-પૃથ્વીના. આ બધા ગતિશીલ તરીકે ઘોષિત: ઈન્દ્ર-અગ્નિ, કાળાં, વરુણ, ચિતરાયેલા, મારુત, સર્વોચ્ચ રૂપ. અગ્નિ-મારુત માટે, પ્રથમજન મારુતમાંથી; ગરમી લાવનાર મારુત માટે, સવાતિ; ગૃહસ્થ મારુત માટે, બશ્કિહા; રમતાં મારુત માટે, મિશ્ર; સ્વરૂપ ધરાવતા મારુત માટે, અનુયાયી. ગતિશીલ: ઈન્દ્ર-અગ્નિ, શિંગાવાળા, મહેન્દ્ર, અનેક-રૂપ વિશ્વકર્મા. ધૂમ્ર, પિળા પિતૃઓના, પિળા-પિળા બરહિસ પિતૃઓના, કાળાં-પિળા અગ્નિથી દગ्ध પિતૃઓના, કાળાં-ચિતરાયેલા ત્રયંબકના. ગતિશીલ: શુનાસીરના, વાયુના સફેદ, સૂર્યના સફેદ. વસંત માટે તીતર, ઉનાળે લપવિંગ, વરસાદે તીતર, શરદે બટેર, શિયાળે કાગડો, હેમંતે કાવડ. સાગર માટે સસલ, પરજ્ઞ્ય માટે દાદરા, પાણી માટે માછલી, મીત્ર માટે કુલિપયા પંખી, વરુણ માટે મગર. સોમા માટે હંસ, વાયુ માટે કાગડો, ઈન્દ્ર-અગ્નિ માટે કુરલ, મીત્ર માટે ગ્રેબ, વરુણ માટે લાલ-કરડ. અગ્નિ માટે લાકડક પંખી, જંગલ વૃક્ષો માટે ઘુવડ, અગ્નિ-સોમા માટે જેઝ, અશ્વિનો માટે મોર, મીત્ર-વરુણ માટે કબૂતર. સોમા માટે લપવિંગ, ત્વષ્ટ્ર માટે કૌલિકા પંખી, ગોયARD માટે દેવીઓના પંખી, અગ્નિ-ગૃહપતિ માટે પારુષણા પંખી. દિવસ માટે કબૂતર, રાત્રિ માટે સિકાપૂ, દિવસ-રાત્રિ સંધિ માટે જાતૂ, મહિના માટે દાત્યુહા, વર્ષ માટે મહા ગૃધ. આ રીતે, યજ્ઞ વિધિમાં દરેક પ્રાણી, પંખી, અને તેમના અંગો, રંગ, અને રૂપ, વિવિધ દેવતાઓ અને ઋતુઓને અર્પિત થાય છે, અને સમગ્ર બ્રહ્માંડના રહસ્યો, યજ્ઞના અર્થ, અને પ્રકૃતિના વિવિધ રૂપોનું ભવ્ય વર્ણન થાય છે.