આ સૃષ્ટિના આરંભે માત્ર હિરણ્યગર્ભ જ પ્રગટ થયો હતો. એજ સર્વ જીવોનો એકમાત્ર સ્વામી બન્યો. એણે આ ધરતી અને આકાશને ધારણ કર્યા. આમ, આપણે કયા દેવતાને આહુતિ અર્પણ કરીએ? પછી યજ્ઞમાં ઉપયામા વડે પ્રજાપતિ માટે ગ્રહણ કરવામાં આવ્યું. “હું તને સ્વીકારું છું, તું અમને પ્રિય છે.” એનું ગર્ભસ્થાન આ છે, અને સૂર્ય એનું મહાત્મ્ય છે. વર્ષમાં, મધ્યાકાશના પવનમાં, અને આકાશના સૂર્યમાં જે મહાનતા તારી બની, એ મહાનતા પ્રજાપતિને, દેવોને, સ્વાહા. એ જ એકલવાયી રાજા છે—ચળવળતા અને અચળ સર્વ જીવોનો. શ્વાસ અને પલકમાં પણ એ મહાન છે. બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાઓ ઉપર પણ એજ શાસન કરે છે. તો કયા દેવતાને આહુતિ આપવી? પછી ફરી પ્રજાપતિ માટે ઉપયામા વડે ગ્રહણ કરવામાં આવ્યું. “હું તને સ્વીકારું છું, તું અમને પ્રિય છે.” એનું ગર્ભસ્થાન આ છે, અને ચંદ્ર એનું મહાત્મ્ય છે. રાત્રિ અને વર્ષમાં, પૃથ્વી પર અગ્નિમાં, તારાઓ અને ચંદ્રમાં જે મહાનતા તારી બની, એ મહાનતા પ્રજાપતિને, દેવોને, સ્વાહા. ત્યાં તેજસ્વી, લાલ રંગના, ચળકતા ઘોડાઓને યુક્ત કરીને, જે સ્થિર છે એમની આસપાસ ફેરવવામાં આવે છે; આકાશમાં પ્રકાશ ઝગમગે છે. તેઓ તેની ઇચ્છનીય, ગાઢ અયાલ વાળવાળા, ધૂમ્રવર્ણ ઘોડાઓને રથ સાથે જોડે છે; લાલ, નિર્ભય, અને મનુષ્યોને લાવનારા એ ઘોડા છે. જ્યારે પવન, જળ અને અગ્નિ આગળ વધે છે, ત્યારે ઇન્દ્રનું પ્રિય સ્વરૂપ પ્રગટ થાય છે. હે ગાયક, આ માર્ગે એ ઘોડાને ફરી પાછો લાવ. વસુઓ તને ગાયત્રી છંદથી અભિષેક કરે, રુદ્રો ત્રિષ્ટુપ છંદથી, અને આદિત્યો જગતી છંદથી. ભૂઃ, ભુવઃ, સ્વઃ—ધાન્ય, લાહ્ય અને દૂધ તારા થાય; આ અન્ન છે—હે દેવો, આ અન્ન ગ્રહણ કરો; હે પ્રજાપતિ, આ અન્ન ગ્રહણ કરો. કોણ ખરેખર એકલો ગતિ કરે છે? કોણ ફરીથી જન્મે છે? આ ઠંડીનું ઉપાય શું છે? મહાન આવરણ શું છે? સૂર્ય એકલો ગતિ કરે છે; ચંદ્ર ફરીથી જન્મે છે. આ ઠંડી માટે અગ્નિ ઉપાય છે; ધરતી મહાન આવરણ છે. પૂર્વે શું ઈચ્છા હતી? મહાન બળ શું હતું? પિલિપ્પિલા શું હતું? પિશંગિલા શું હતું? આકાશ એ પૂર્વ ઈચ્છા હતી; ઘોડો એ મહાન બળ હતું. મેષ એ પિલિપ્પિલા હતો; રાત્રિ એ પિશંગિલા હતી. વાયુ તને પકવેલા અન્ન, કાળી ગળાવાળી બકરીઓ, ન્યગ્રોધના પાત્રો અને શાલમલી વૃક્ષની વૃદ્ધિથી રક્ષે. આ રથનો વાછરડો છે; તે ચાર પગવાળો આવ્યો છે. કાળો બ્રાહ્મણ અમને રક્ષે. અગ્નિને વંદન. રથને લગામથી બાંધવામાં આવે છે, ઘોડાને પણ લગામથી બાંધવામાં આવે છે; જળમાં, જળથી જન્મેલા વચ્ચે બ્રહ્મણ છે, જે સોમયજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ છે. તું પોતે પોતાનું સ્વરૂપ ઘોડા રૂપે ઘડ; પોતે જ યજ્ઞ કર, સ્વીકાર પણ પોતે જ. તારી મહાનતા બીજાથી ઓછી થતી નથી. તું ખરેખર મરે છે નહીં, તું નષ્ટ થતો નથી; તું દેવો દ્વારા નિર્ધારિત શુભ માર્ગે જાય છે. જ્યાં સારા કર્મ કરનારાં બેઠા છે, જ્યાં તારા લોકો ગયા છે, ત્યાં દેવ સવિતા તને સ્થિર કરે. અગ્નિ એ પશુ હતો; એના દ્વારા યજ્ઞ કર્યો અને એ જગત જીત્યું. જ્યાં અગ્નિ છે, એ જગત તારો થશે; તું એ જીતશે, આ જળ પીશે. વાયુ એ પશુ હતો; એના દ્વારા યજ્ઞ કર્યો અને એ જગત જીત્યું. જ્યાં વાયુ છે, એ જગત તારો થશે; તું એ જીતશે, આ જળ પીશે. સૂર્ય એ પશુ હતો; એના દ્વારા યજ્ઞ કર્યો અને એ જગત જીત્યું. જ્યાં સૂર્ય છે, એ જગત તારો થશે; તું એ જીતશે, આ જળ પીશે. પ્રાણને સ્વાહા, અપાનને સ્વાહા, વ્યાનને સ્વાહા. હે માતા, અંબિકા, અંબાલિકા, કોઈ મને દૂર ન લઈ જાય. શુભકામના ધરાવતો ઘોડો, સમૃદ્ધિ લાવનારી કામ્પલાવાની સ્ત્રી પાસે જાઓ. અમે તને, હે ગણપતિ, પૃથ્વીપતિ, ધનના સ્વામી, આવાહન કરીએ છીએ. હે વસુ, તું અમારો થા. હું ગર્ભધારક તરીકે જન્મ્યો છું; તું પણ ગર્ભધારક તરીકે જન્મ્યો છે. તમે બંને, ચાર પગવાળા, સાથે આગળ વધો; સ્વર્ગલોકમાં વિસ્તારો. વાછરડો, વાઝાપુરુષ, બીજધારી, બીજનું નિર્વહ કરે. છુપાયેલ ભાગને બેઠેલી જગ્યા પરથી નીચે લાવો; વાછરડો તેને એ જ જગ્યાએ લાવે. એ સ્ત્રીઓનું જીવનપોષક અન્ન છે. યકાસકૌ, શકુંતિકાહલગ—એ રીતે એ છેતરપિંડી કરે છે. એ પશુના ગર્ભમાં ‘નગરગલીતિ’ અવાજ સાથે ઘા મારે છે, ધારણ કરનારો બની. યકો, અસકૌ, શકુંતક, આહલગ—એ રીતે એ છેતરપિંડી કરે છે. બોલવા ઈચ્છે છે તેમ, હે અધ્વર્યુ, તારો મોં અમને વધુ ન બોલાવે. તારી માતા અને પિતા વૃક્ષની ટોચે છે. ‘પ્રતિલામિતિ’ કહેતાં, પિતાએ ગર્ભમાં મુઠી દબાવી. માતા અને પિતા વૃક્ષની ટોચે રમે છે. બોલવા ઈચ્છે છે તેમ, હે બ્રાહ્મણ, તું અમને વધુ ન બોલાવ. એને ઉપર ઉઠાવો, જેમ કે કોઈ પર્વત પર ભાર લઈ જાય. પછી એનું મધ્ય ભાગ વધે, ઠંડા પવનથી શુદ્ધ થાય તેમ. એને પણ ઉપર ઉઠાવો, જેમ કે કોઈ પર્વત પર ભાર લઈ જાય. પછી એનું મધ્ય ભાગ હલનચલન કરે, ઠંડા પવનથી શુદ્ધ થાય તેમ. જ્યારે એની અમ્નિયોટિક પડદીઓ ઘની થઈ સ્થિર થાય છે, ત્યારે એની વૃશણ ગાયના પગની ગાંઠ જેવી ચળવે છે. જ્યારે દેવોએ શોભાયમાન, વિશાળ કટિવાળી સ્ત્રીને પ્રગટ કરી, ત્યારે એનું જાંઘ એનું માર્ગદર્શન કરે છે, જેમ કે સત્યની આંખની ખાંચ. જ્યારે હરણ જૌ ખાય છે, ત્યારે એ પોતાને ગાય જેવું પોષણ પામેલું નથી માને. જેમ શૂદ્ર આર્ય સ્ત્રીનો પ્રેમી બને, ત્યારે એ સમૃદ્ધિની ઈચ્છા રાખતો નથી. જ્યારે હરણ જૌ ખાય છે, ત્યારે એ પોતાને વધુ પોષિત નથી માને. જેમ શૂદ્ર આર્ય સ્ત્રીનો પ્રેમી બને, ત્યારે એ તેને પોષણ નથી માને. મેં દધિક્રાવન, વિજયી અને ઝડપી ઘોડો બનાવ્યો છે. એનું મોં અમારે સુગંધિત રહે; એ અમને દીર્ઘાયુ માટે પાર લઈ જાય. ગાયત્રી, ત્રિષ્ટુપ, જગતી, અનુષ્ટુપ, પંક્તિ, તેમજ બૃહતી, ઉષ્ણિહ, કકુભ તથા સૂચી રચનાઓ તને શાંત કરે. બે પગવાળા, ચાર પગવાળા, ત્રણ પગવાળા, છ પગવાળા, અનિયમિત અને નિયમિત છંદો, સૂચી રચનાઓ સાથે તને શાંત કરે. મહાન, તેજસ્વી, સર્વ દિશાઓ, વજ્ર જેવા, મેઘ જેવા અવાજો, સૂચી રચનાઓ સાથે તને શાંત કરે. હે પુરુષ, તારી પત્નીઓ જ્ઞાનથી તારા વાળ વિભાજિત કરે; દેવીઓ, દિશાઓ, સૂચી રચનાઓ સાથે તને શાંત કરે. ચાંદી, કાળ હરણ, સીસું, જૂતો—આ બધું કર્મથી જોડાય છે; ઘોડાની ચામડી પર બાંધેલા કિનારા અને પટ્ટા, તે બાંધવામાં આવે. શક્ય છે કે જેઓ પાસે જૌ છે, અથવા જૌ પોતે, જેમ ક્રમશઃ પીસાય છે; અહીં, તેમના માટે અન્ન બનાવો, જે પવિત્ર દર્ભને નમન સાથે પૂજે છે. કોણ તને કાપે છે, કોણ તને આજ્ઞા આપે છે, કોણ તારા અંગો બાંધે છે; કોણ તારો બાંધનાર છે, હે ઋષિ? ઋતુઓ, ઋતુના સંધિ, અને બાંધનારાઓ તને નિયંત્રિત કરે; વર્ષના બળથી, બંધનથી તને બાંધે.