सामवेदः

माघवन्, यदा त्वं वृत्रस्य वधार्थं जातः, तदा त्वया पृथिवी विस्तारिता, सा धृता च, दिवं चापि त्वया सम्यगधारि। तदा यच्छ तेजो मय्यस्तु, यशश्च, यज्ञस्य रसमपि; प्रजापतिः परमो देवः तद् दिवि स्थापयतु, यथा स द्यां स्थापयति। ते तव पुष्टयः समागताः स्युः, सम्पदः संगच्छन्तां, याः शक्तयः प्रतिविप्रतिषेधं जयन्ति, ताः संयुक्ताः स्युः। सोमः, अमृतत्वाय संवर्धितः, परमं यशः दिवि स्थापयतु। सोम, त्वया सर्वाणि ओषधयः सृष्टाः, आपः सृष्टाः, गावः सृष्टाः। त्वदीयात् शरीराज्ज्योतिषा, बृहदन्तरिक्षं विस्तारितम्; तव प्रकाशेन, त्वं तमः अपाकरोः। अग्निं होत्रारं, यज्ञस्य देवम्, पुरोहितं, रत्नधातारं स्तौमि। ते गावः प्रथमं नाम विचारिताः, त्रिः सप्त, प्रजायाः परमं नाम। ये तद्विदुः, ते ताभ्यः अन्वगच्छन्; रक्ताः, विश्रुताः गावः पृथिव्याम् अविरभवन्। केचित् सह गच्छन्ति, अन्ये संमिलन्ति; नद्यः तदेकं क्षेत्रं स्पृशन्ति। शुद्धाः, तेजस्विन्यः, शुद्धं, तेजस्विनं, अन्नवतीः आपः उपगच्छन्ति। शुभा दिवस्य युवती पूर्वतोत्तस्थौ, तस्या लक्षणानि व्याप्तानि। शुभं विश्रान्तिस्थानमुदतिष्ठत्; सा रात्रिः, सर्वजगतः। वयं वृष्णः, रक्तस्य, महत्त्वं स्तौम; अस्माकं वाचः जातवेदसे सभायाम्, वैश्वानराय, नवमते च प्रवर्तन्ताम्। स शुद्धः, सोम इव शुद्धीक्रियमानः, अग्नये शोभनः। सर्वे देवा यज्ञं मम शृण्वन्तु, द्यावापृथिव्या, आपां पुत्रश्च। मम वाचः युष्मासु न विक्षिप्ताः स्युः; युष्मेषु प्रीत्या ब्रुवे, अन्ते चानन्दं वयम्। मम यशो दिवस्पृथिव्योरस्तु, मम यशो इन्द्राद् बृहस्पतेः, भगात् यशः, मम मोक्ष्यतां यशः। अहं विश्रुतानां सभायाः वक्ता भवानि। अद्य अहं तानि इन्द्रस्य वीर्याणि प्रवक्ष्यामि, यानि स प्रथमं वज्रिणा कृतवान्। सः अहिं हत्वा, आपः अवोदयत्, पार्श्वे अपातयत्, पर्वतान् अपि विदारयत्। अहं जात्या अग्निः, सर्वभूतविद्; घृतमेव मम चक्षुः, अमृतं मम आहारः। अहं त्रिधा धर्ता, सूर्यः, अन्तरिक्षचरः, अनवरतप्रभः, हविः, सर्वं च। अग्निः प्राज्ञस्य प्रथमतमं पदं रक्षति; सः सूर्यस्य शीघ्रपदं पाति; नाभौ सप्तशिरा अग्निः तिष्ठति। दीप्तमान् अग्निः, प्रज्वलितः सन्, स्फुरति; तस्य जिह्वा अन्तः चलति, इव स्फुलिङ्गः। त्वं, अग्ने, अस्मभ्यं संपदः, पुष्टिं, तेजः, चक्षुः च ददातु। वसन्तः आगतः, रमणीयः; ग्रीष्मः आगतः, रमणीयः; वर्षाः, ततः शरद्, हेमन्तः, शिशिरः, सर्वे रमणीयाः। पुरुषः सहस्रशिराः, सहस्रचक्षुः, सहस्रपाद्; पृथिवीं सर्वतः व्याप्य, दशाङ्गुलं ऊर्ध्वं स्थितः। तस्य त्रयः पादाः उद्गता, एकः पादः पुनरिह जातः। सः सर्वत्र व्याप्तः, खाद्येऽखाद्ये च। एषः सर्वं हि पुरुषः, यद् भूत्वा, यच्च भविष्यति। सर्वाणि भूतानि तस्य एकचतुर्थांशः; त्रयः पादाः अमृताः दिवि स्थिताः। एषा तस्य महिमा, पुरुषः ततोऽपि महान्। सः अमृतस्य ईश्वरः, यः अन्नेन अतिरिच्यते। तस्मात् विराड् अजायत, विराजः पुरुषः। स जातः, पृथिव्याः पृष्ठतः, पुरतः च, विस्तारितः। अहं द्यावापृथिव्यौ उदारे इति मन्ये, ये अनन्तं विततान। द्यावापृथिव्यौ, अस्मभ्यं स्थिरे भवतम्; पापात् अस्मान् मोचयतम्। इन्द्र, तव किंशुकाः श्मश्रवः, किंशुकाः अश्वाश्च। कवयः, नरः, गायकाः त्वां किंशुकं स्तुवन्ति। यत् हिरण्यस्य तेजः, गावां तेजः, सत्यम्, ब्रह्म तेजः, तेन तेजसा वयं संयोगं गच्छेम। तेन बलिना, इन्द्र, अस्मभ्यं बलं ददातु; त्वं एतस्य महतः बलस्य ईश्वरः, विश्वदृष्टिः। अस्मभ्यं प्रज्ञां, वीर्यं, स्थिरं बलं ददातु; संग्रामेषु शत्रूणां हन्तारः अस्मान् कुरु। बलवद्भिः वृषभैः, बलवद्गवयैः, उत्थाय, सर्वरूपधारिण्यौ, हे देवगावौ! एषा विस्तीर्णा पृथिवी युवयोः अस्तु; एता आपः, सुगुप्ताः, युवयोः। अग्ने, अस्माकं आयूं शुद्धय; शीघ्रं बलं, अन्नं च अस्मभ्यं ददातु; दुरात्मानं दूरे अपाकरोतु। सः तेजस्वी सोमः, महत् सोमं पातु, यः प्राणं, हर्षं च यज्ञपतये वहति। यः, वातेन प्रेरितः, स्वबलात् रक्षति, अपत्यं पुष्णाति, नानाविधं प्रकाशते। अद्भुतं देवतानां रूपम् उदितम्—मित्रस्य, वरुणस्य, अग्नेः च नेत्रम्; तेन द्यावापृथिव्यन्तरिक्षं पूरितम्। स सूर्यः, चराचरस्य आत्मा। एषा चित्रा गौः प्रविष्टा; सा मातरं पुरस्तात् उपाविशत्, पितरं समीपमगच्छत्, उषसः कामयमाना। सः अन्तरतः सञ्चरन्, तेजस्वी, प्राणं आकृष्य विसृजति; महावृषभः दिवः प्रकाशं प्रादर्शयत्। त्रिंशत् धामसु सः प्रकाशते; वाच् शीघ्रपक्षिण्यै नियुक्ता, सर्वत्र, ज्योतिष्मद्भिः सह। यथा पक्षिणः अपसरन्ति, एवं एते रश्मयः अपसरन्ति; नक्षत्राणि रात्रिभिः सह, सर्वदर्शिनं सूर्यं प्रति यान्ति। तस्य चिह्नानि अदृश्यानि, तस्य रश्मयः जनानां मध्ये प्रसारिताः, वह्निवत् दीप्तिमन्तः। त्वं शीघ्रः, सर्वदृक्, ज्योतिःकर्ता, हे सूर्य! त्वं सर्वाणि ज्योतिषि प्रदेशान् प्रकाशयसि। त्वं देवसेनान् प्रत्यनयः, मनुष्यसेनान् प्रत्यनयः, समग्रं जगत् प्रत्यनयः, सूर्यदर्शनाय। एषा विशुद्धया दृष्ट्या, वरुण, त्वं सर्वान् जनान् विचरमानान् पश्यसि। त्वं उदेति, विस्तीर्णं दिवं रश्मिभिः मापयन्, जातानि पश्यन्, हे सूर्य। सूर्यः सप्त शीघ्रगामिनीः अश्वकन्याः युक्त्वा, स्वयमेव युक्तः, याति। सप्त दीप्तिमन्तः त्वां रथेन वहन्ति, हे देवसूर्य, ज्वलद्ग्रेवा, सर्वदृशम्।