सामवेदः

तेषां वीर्यवतां मध्ये एषः प्रमुखः भूयात्, इति वयं प्रार्थयामः। इन्द्राय यज्ञाय वरुणाय मरुद्भ्यः च, सोम, त्वं विस्तीर्णं स्थानं ददन् प्रवह। अस्माभिः एषेण, नराणां सर्वाणि श्रियः इच्छन्तः, वयं जयेमहि, हे महाश्रेयसे। अहं ऋतस्य आद्यः जातः, देवेभ्यः पूर्वः, अमृतस्य नाम; यः माम् ददाति, स एव एवं प्राप्नोति—अहं अन्नं, अहम् अन्नादम् अत्ति। त्वं एतत् कृष्णासु धेनुषु, रक्तासु च, चित्रासु च, दीप्तेन पयसा धारयः। स बलवान् वृषभः, दुर्निग्रहः, चित्राणां मध्ये श्रेष्ठः, गर्जन् लोकान् विचरति, वाजं इच्छन्। माघवन्तः तम् मायया मापयन्; पितरः मानुषदृष्ट्या तस्य गर्भम् आददन्। इन्द्रः, स्वयम् युक्ताभ्यां सह, वाचं युञ्जानः, स्वर्णवज्रधारिणा इन्द्रेण सह मिश्रितः। इन्द्र, त्वं अस्मान् स्पर्धासु च, सहस्रवाजेषु च, महाबलैः रक्ष। यो व्याप्नोति, यो व्याप्यते, अनुष्टुभो होमस्य नाम, यः दानवाहकः होमः, वसिष्ठः तेजसः धर्तुः, सवितुः विष्णोः च, रथन्तरात् आदत्त। आगच्छ युक्तिभिः, हे वायो; त्वां उपसर्पामि, हे शुक्ल। त्वं सोमपेष्टरस्य गृहम् आगमिष्यसि। यदा त्वम्, हे मघवन्, वृत्रहत्यै जातः, तदा त्वम् पृथिवीं व्याप्तवान्, ताम् अधारयः, दिवम् अपि च। मयि तेजः अस्तु, यशः अपि, यज्ञस्य सारः अपि; प्रजापतिः परमः, इव दिवम्, तद् स्वर्गे स्थापयतु। तव पुष्टयः संमिलन्तु, वाजाः एकत्र स्यु:; विरोधिनां जयन्ति बलानि संयच्छन्तु। सोम, अमृतत्वाय संपूजितः, परमं यशः स्वर्गे स्थापय। त्वम्, सोम, सर्वाणि ओषधयः ससृजे, आपः ससृजे, गावः अपि ससृजे। त्वदीयात् शरीरेण व्यापकं व्योम विस्तारयः; तव ज्योतिषा तमः अपाकरोः। अहं अग्निं स्तौमि, होतारं, यज्ञस्य देवम्, पुरोहितम्, वसूनां दातारम्। ते गवां प्रथमं नाम विचिन्तयन्, त्रिः सप्त, जनानां परमं नाम। ये तानि जानन्ति, ते अनुसरन्ति; रक्ताः, विश्रुताः गावः पृथिव्याम् अविर्भूताः। केचित् सह गच्छन्ति, अन्ये संगच्छन्ति; नद्यः एकं क्षेत्रम् उपस्पृशन्ति। शुद्धाः, दीप्ताः, शुद्धं, दीप्तं, अन्नदं आपः उपयान्ति। शुभ्रा दिवसस्य युवती उदिताऽस्ति, पूर्वतः, तस्या लक्षणानि प्रसृतानि। शुभ्रं विश्रान्तिस्थानम् अविर्भूतम्; सा रात्रिः जगतः। वयं वृषभस्य, रक्तस्य, महत्त्वं स्तौमः। अस्माकं वाक् जातवेदसे, सभा मध्ये, वैश्वानराय, नूतनचेतसे गच्छतु। शुद्धा, सोमवत् शुद्धा, अग्नये शोभना। सर्वे देवाः मम यज्ञं शृण्वन्तु, द्यावापृथिव्यौ, अपां पुत्रः च। मम वाचः युष्मासु न विक्षिप्यन्ताम्; युष्मत्संमताः भूत्वा वदामि, समाप्तौ वयं हृष्याम। मम यशः द्यावापृथिव्योः प्राप्यताम्, इन्द्रात् बृहस्पतेः च, भगात् च, मम यशः विमुच्यताम्। अहम् कीर्तिमन्तां सभायाम् वक्ता भूयासम्। अहं इन्द्रस्य वीर्याणि प्रवक्ष्यामि, यानि स वज्रिणा प्रथमम् अकरोत्। सः अहिं जघान, आपः विवृणोत्, पार्श्वे प्राहणोत्, पर्वतान् अपि विदारयत्। अहम् अग्निः जात्या, सर्वभूतविद्; घृतम् मम दृष्टिः, अमृतं मम अन्नम्। अहम् त्रिपदर्थः, सूर्यः, अन्तरिक्षगः, अनवद्यज्योतिः, हविः, सर्वम् च। अग्निः प्राज्ञस्य प्रथमं पदम् रक्षति; सूर्यस्य शीघ्रं पादम् पाति; नाभौ सप्तशीर्षा अग्निः रक्षति। दीप्तमान् अग्निः, प्रज्वलितः, स्फुलिङ्गवत् जिह्वा अन्तः सञ्चरति। त्वं, अग्ने, अस्मभ्यम् पुष्ट्या, तेजसा, दृष्ट्या च धनं ददातु। वसन्तः अत्र, रमणीयः; ग्रीष्मः अत्र, रमणीयः; वर्षाः अनन्तरम्, ततः शरत्, हेमन्तः, शिशिरः च, सर्वे रमणीयाः। पुरुषः सहस्रशिराः, सहस्राक्षः, सहस्रपात्; पृथिवीं सर्वतः व्याप्य, दशाङ्गुलं ऊर्ध्वं स्थितः। तस्य त्रयः पादाः उद्यन्ति; एकः पुनः अत्र जातः। सः सर्वत्र व्याप्य, खादति, न खादति च। एतत् सर्वं हि पुरुष एव—यद् भूतम्, यच्च भविष्यति। सर्वाणि भूतानि तस्य एकः पादः; त्रयः पादाः अमृताः स्वर्गे। एषा तस्य महिमा, पुरुषः च अतिरिच्यते। सः अमृतस्य ईश्वरः, यः अन्नेन अभिवर्धते। तस्मात् विराड् अजायत, विराजः च पुरुषः। जातः, सः पृथिव्याः पृष्ठतः, पुरः च, व्याप्तवान्। त्वाम् अहम्, द्यावापृथिवी, उदारे इति मन्ये, अनन्तम् वितते, संयुक्ते। द्यावापृथिव्यौ, अस्माकं कृते दृढे भवेताम्; पापात् अस्मान् मोचयतम्। हे इन्द्र, तव श्मश्रूणि बभ्रूणि, तव अश्वाः बभ्रवः। कवयः, नरः, गायकाः त्वां, बभ्रुं, स्तुवन्ति। यत् हिरण्यस्य तेजः, गावां तेजः, सत्यस्य च वाङ्मनसः तेजः, तेन तेजसा वयं संयुक्ताः स्याम। तेन बलिना, हे इन्द्र, अस्मभ्यं बलं ददातु; त्वम् अस्य महतो बलस्य ईश्वरः, विश्वदृश्। अस्मभ्यं प्रज्ञां, वीर्यं, धृतिं च ददातु; संग्रामेषु शत्रून् जेष्महि। बलद्भिः वृषभैः, बलद्भिः वत्सैः, सर्वरूपधारिण्यौ, हे दिव्ये गावः, उतिष्ठताम्। एषा विस्तीर्णा पृथ्वी भवतु; एते रक्षिताः आपः भवत्यौ। हे अग्ने, अस्माकं आयूं शुद्धय; शीघ्रं बलं, अन्नं च ददातु; दुष्टचित्तान् दूरं नय। तेजस्वी सोमः, यज्ञपतये, प्राणं, मुदं वहन्, पातु। यः वातेन प्रेरितः, स्वबलात् रक्षति, सन्ततिं पोषयति, नानाविधं प्रकाशते। देवतानां अद्भुतं रूपम् उदितम्—मित्रस्य, वरुणस्य, अग्नेः च नेत्रम्। तेन द्यावापृथिव्यौ, अन्तरिक्षं च पूर्णम्; सूर्यः सर्वस्य चराचरस्य आत्मा। एषा चित्रा गौः निर्गता; सा मातरं पुरः स्थित्वा, पितरं प्रति, उषसं काङ्क्षन्ती, उपजगाम।