सामवेदः

एषः एव स एव हर्षजनकः सहस्रधारः वृषभः स्वर्गात् दुग्धः, सर्वरत्नानि वहन् अस्ति। सः सोमः, यः सम्पदः, धान्यं, यज्ञार्पणानि च आवहति, उत्तमं निवासं ददाति, सः सुतः। पवमान सोमः दिव्यानि जन्मानि उद्घोषयति, तेजस्वीः, अमृतत्वं प्रकटयन्। सः, धारया सुतः, शुद्धः, प्रवाहणेषु विशुद्धः, जलतरङ्गस्य यथा, हर्षजनकः प्रवहति। सः बलात् गौः छित्वा, शिलासु अपि, गो-अश्वानां गोष्ठे प्रविष्टः, योद्धा यथा कवचेन, साहसात् विघ्नं भिन्दन्। एवं शुद्धः सोमः, सौम्यः, वनजः, हे इन्द्र, महत्तमं, बलिष्ठं यशः आवहति, यथा त्वं, बलवान्, उभे लोकौ धर्तुम् इच्छसि, हे सुश्मश्रुः। इन्द्रः सर्वजनानां राजा, तान् शासति; यत् किमपि तस्य सर्वरूपं यजमानाय ददाति, सः धनं ददाति, समीपस्थं स्तुतये अपि। यस्य बलात्, दिशासु युक्तः, मनुष्येषु, इन्द्रस्य महाः आनन्दः वर्तते। हे वरुण, अस्माकं परमं पाशं उद्घृत्य, अधमं मध्यं च विमोचय; ततः, हे आदित्य, तव ऋतेन, वयं पापरहिताः अदितेः अङ्गाः भवेम। शुद्ध सोमेन सह, युद्धे विजयं प्राप्नुयाम, सदा विजयीः; मित्रः, वरुणः, अदितिः, नदी, पृथिवी, दिवः च नः न बाधन्तु। एषः, हे वीर्यवन्तः, अस्माकं मध्ये अग्रः भवतु। इन्द्राय, यज्ञाय, वरुणाय, मरुतः, सोमः, विस्तीर्णं स्थानं ददातु, प्रवह। एतेन, मानवस्य सर्वं यशः इच्छन्, हे आर्य, विजयं प्राप्नुयाम। अहं ऋतेः प्रथमजः, देवात् पूर्वः, अमृतस्य नाम; यः मां ददाति, सः एवं प्राप्नोति—अहं अन्नं, अन्नादं खादामि। त्वं एतत् कृष्णासु, रक्तासु, पिङ्गलासु च गवः, तेजोमयः पयः धृतवान्। वृषभः, दुर्जयः, पिङ्गलानां अग्रः, गर्जन्, लोकानां मध्ये चलन्, पुरस्कारम् इच्छन्; मन्त्रविदः तं मन्त्रेण ममापन्; पितरः मानवदृष्ट्या तस्य गर्भं आददन्। इन्द्रः, द्वाभ्यां युक्ताभ्यां सह, मिश्रितः, वाचा युक्तः, सुवर्णवज्रधारी इन्द्रः। इन्द्रः, अस्मान् स्पर्धासु, सहस्रपुरस्कारासु च, महावीर्यैः रक्षतु। यस्य नाम, यः विस्तारयति, अनुष्टुभ् यज्ञस्य, दानवाहकस्य, वसिष्ठः तेजसः आधारात्, सवितुः विष्णोः रथन्तरात् आदत्त। वायु, तव रथैः आगच्छ; त्वां उपयामि, हे तेजस्विन्। त्वं सोमपेषकस्य गृहे आगमिष्यसि। यदा त्वं, हे मघवन्, वृत्रवधाय जातः, तदा त्वं पृथिवीं विस्तारितवान्, तां धृतवान्, दिवं च। तेजः मयि अस्तु, यशः च, यज्ञस्य सारः च; प्रजापतिः, परमः, तं दिवि स्थापयतु यथा व्योम। तव पुष्ट्यः समागच्छन्तु, पुरस्कारः संमिलन्तु, विरोधिनः जयन्ति बलानि समागच्छन्तु। सोमः, अमृताय संवर्धितः, परमं यशः दिवि स्थापयतु। सोमः, त्वं सर्वाणि ओषधीनि अकरोत्, आपः अकरोत्, गवः अकरोत्। तव देहात् विस्तीर्णं व्योम अकरोत्; तव ज्योतिषा तमः अपाकरोत्। अग्निं स्तौमि, ऋत्विजं, यज्ञस्य देवम्, पुरोहितम्, धनदं। ते गवां प्रथमं नाम विचारितवन्तः, त्रिः सप्त, जनानां परमं नाम। ज्ञातारः तानि अन्वगच्छन्; रक्ताः, प्रसिद्धाः गवः पृथिव्यां प्रादुर्भूताः। केचित् सह गच्छन्ति, अन्ये सह आगच्छन्ति; नद्यः तं एव विस्तीर्णं स्पृशन्ति। शुद्धाः, दीप्ताः, शुद्धं, दीप्तं, अन्नवतीः आपः उपगच्छन्ति। शुभा दिवस्य युवती पूर्वतः उदतिष्ठत्, तस्य चिह्नानि प्रसारितानि। शुभं विश्रामस्थानम् प्रादुर्भूतम्; जगतः रात्रिः। वृषभस्य, रक्तस्य, महत्त्वं नूनं स्तौम; अस्माकं वाणी सभायां जातवेदसे, वैश्वानराय, नवमानसे गच्छतु। शुद्धः सोमः यथा, सुन्दरः अग्नये। सर्वे देवाः मम यज्ञं शृण्वन्तु, द्यावापृथिवी च, आपःपुत्रः च। मम वाणीषु विघ्नः न भवतु; तानि हिताय वदामि, अन्ते हर्षं प्राप्नुयाम। यशः मे द्यावापृथिव्याः, इन्द्रात् बृहस्पतेः, भगात्, विमुक्तं च मे; प्रसिद्धानां सभायाम् वक्ता भवामि। अधुना इन्द्रस्य वीर्यकर्माणि उद्घोषयामि, यानि सः प्रथमं वज्रधारी कृतवान्। सः सर्पं हत्वा, आपः उद्घाट्य, पार्श्वं ताडितवान्, पर्वतान् च भग्नवान्। अहं अग्निः जात्या, सर्वभूतविद्; घृतं मे दृष्टिः, अमृतं मे अन्नम्। अहं त्रिधातुः, सूर्यः, नभःचरः, अनवच्छिन्नज्योतिः, हविः, सर्वम्। अग्निः धीरस्य अग्रं पादं रक्षति; सूर्यस्य शीघ्रं पादं गुप्तवान्; नाभौ, सप्तशिराः अग्निः रक्षति। दीप्तिमान् अग्निः, दीप्तः स्फुलिङ्गः, ज्वलति; तस्य जिह्वा अन्तः चलति। त्वं, अग्ने, धनं, पोषणं, तेजः, दृष्टिं च ददाति। वसन्तः आगतः, रम्यः; ग्रीष्मः आगतः, रम्यः; वर्षाः अनन्तरं, शरद्, हेमन्तः, शिशिरः, सर्वे रम्याः। पुरुषः सहस्रशीर्षः, सहस्राक्षः, सहस्रपादः; पृथिवीं सर्वतः व्याप्य, दशाङ्गुलं ऊर्ध्वं स्थितः। तस्य त्रिः पादाः ऊर्ध्वं उदतिष्ठन्; एकः पादः पुनः इह जातः। सः सर्वत्र प्रसारितः, अन्ने च अनन्ने च। एतत् सर्वं नूनं पुरुषः—यत् अभूत्, यत् भविष्यति। सर्वभूतानि तस्य चतुर्थांशः; त्रयः पादाः, अमृतः, दिवि स्थितः। एवं तस्य महिमा, पुरुषः ततोऽपि महत्तरः। सः अमृतस्य अधिपतिः, अन्नेन अतिरिच्यते।