ਸਾਮਵੇਦਃ

ਮਘਵਨ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਹੋਈ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋਤ, ਮਾਣ-ਯਸ਼ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਾਰਤਕਤਾ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਜੋਤ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੌਸ਼ਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ, ਇਨਾਮ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ; ਸੋਮਾ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਪੂਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਮਾਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਖੇ ਰਖੇ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਈਆਂ ਰਚੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਫੈਲਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ, ਜੋ ਤੀਨ ਵਾਰੀ ਸੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗੀਆਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਈਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਦਰਿਆ ਇਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਨਾਜ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦੀ ਸੁਹਾਗਣ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਹਾਗਾ ਆਰਾਮ ਦਾ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਬਲਦ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਹੋਵੇ। ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਤੇ ਨਵੇਂ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਅਗਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਧਰਤੀ-ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯਜਨ ਸੁਣਣ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਬਾਣੀ ਵਿਖਰ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈਏ। ਮੈਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਕਾਸ਼-ਧਰਤੀ, ਇੰਦਰ-ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਭਗਾ ਤੋਂ ਮਾਣ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਮਸ਼ਹੂਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਰਲੇ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਉਸਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਸਰਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਟੋੜਿਆ। ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਘੀ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਅਮਰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਥੰਮਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਯਾਤਰੀ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਜੋਤ, ਹੋਮ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪੈਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਚਿੰਗਾਰੀ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਪੌਸ਼ਣ, ਜੋਤ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਧਨ ਦੇਵੇ। ਬਸੰਤ ਆਇਆ, ਸੁਹਾਵਣਾ; ਗਰਮੀ ਆਈ, ਸੁਹਾਵਣੀ; ਫਿਰ ਮੀਂਹ, ਪਤਝੜ, ਸਰਦੀ ਤੇ ਹੇਮੰਤ, ਸਭ ਸੁਹਾਵਣੇ ਹਨ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਦਸ ਉਂਗਲ ਉੱਪਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਇਕ ਚੌਥਾਈ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੀ ਹੈ—ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਇਕ ਚੌਥਾਈ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਅਮਰਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰਾਜ ਜਨਮਿਆ, ਵਿਰਾਜ ਤੋਂ ਪੁਰੁਸ਼। ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਬੜੀ ਦਾਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਫੈਲੀਆਂ ਤੇ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ। ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਦਾਹੜੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹਨ। ਕਵੀ, ਮਨੁੱਖ, ਗਾਇਕ ਤੇਰੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸਲੇਟੀ ਵਾਲੇ। ਸੋਨੇ, ਗਾਈਆਂ, ਸੱਚ ਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਜੋਤ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮਿਲੀਏ। ਇੰਦਰ, ਉਸ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ; ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸਾਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦੇ; ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਵੈਰੀ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਲਦਾਂ ਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਇਲਾਹੀ ਗਾਈਆਂ, ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉੱਠੋ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਨੀਆ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਅਗਨੀ, ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤਾਕਤ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ। ਰੋਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪੀ ਲਵੇ। ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਸੰਤਾਨ ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਜੀਬ ਰੂਪ ਉਭਰਿਆ—ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਅੱਖ। ਇਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਸੂਰਜ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਬੈਠੀ, ਪਿਓ ਕੋਲ ਚਲੀ, ਭੋਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਚਲਦਾ, ਚਮਕਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ; ਵੱਡੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭੈਂਸ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਹ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਬਾਣੀ ਤੇਜ਼-ਪੰਖੀ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੋਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਕਿਰਣਾਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਤਾਰੇ ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾ ਦਿਸਦੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਤੇਜ਼, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਜੋਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੂਰਜ; ਤੂੰ ਸਭ ਰੋਸ਼ਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਮੋੜਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਵਰੁਣ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉੱਗਦਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਸੇ ਮਾਪਦਾ, ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਸੂਰਜ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ ਤੇਜ਼ ਮਾਦਾਂ, ਰਥ ਦੀ ਧੀਆਂ, ਜੋਤੀਆਂ, ਜੋੜ ਲਿਆ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਜੋੜੀਆਂ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਚਮਕਦਾਰ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੈਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ।