ਸਾਮਵੇਦਃ

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਰਤ੍ਰ-ਸੰਘਾਰਕ ਇੰਦਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਚ ਗਾਇਕ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘਿਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਹੇ ਇੰਦਰ! ਜੋ ਤਾਕਤ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਵੀਰਤਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪੰਜ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਓਰ ਲੈ ਆ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀਰੋਈਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਹ।” ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡਾ ਰਾਖਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਇੰਦਰ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੇੜੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਗਾਇਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮ ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ, “ਹੇ ਮਹਾਨ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇੰਦਰ! ਜਿਵੇਂ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬਣਾ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ—ਸਭ ਲਈ, ਦਾਨੀ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ—ਅਤੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਉਹ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਾਨਵ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ। ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਜੰਗ ਹੋਵੇ, ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਹੇ ਵਿਰਤ੍ਰ-ਸੰਘਾਰਕ, ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸੋਮ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਤੇ ਆ। ਤੇਰਾ ਹੇਠਲਾ, ਵਿਚਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਨ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ। ਤੂੰ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋੜਦਾ ਹੈਂ, ਪੁਰੰਦਰ! ਆ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਗਾਵਾਂ।” ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਭਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਥ ਸਵਾਰ, ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਵਿਰਤ੍ਰ-ਸੰਘਾਰਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਦਾਤਾ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਨਿਡਰ ਕਰ ਦੇ। ਇਸ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ। ਹੇ ਗ੍ਰਹਿ-ਪਤੀ, ਸੋਮ-ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਥੰਮ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਆਦਿਤਯਾ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੈਂ। ਜੋ ਘੋੜਸਵਾਰ, ਰਥੀ, ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ, ਧਨ-ਧਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸੌ ਅਸਮਾਨ, ਸੌ ਧਰਤੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਮਿਲ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੱਦੇ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਦਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਰਵਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਕੌਣ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਧਨਵਾਨ? ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਪੈਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਆਇਆ; ਸਿਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਫੜਿਆ; ਤੀਹ ਕਦਮ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੱਲਿਆ। ਇੰਦਰ, ਨੇੜੇ ਆ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆ। ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ, ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਟੱਲ, ਤੇਜ਼ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਰਥੀ, ਨਾ ਥੱਕਣ ਵਾਲੀ, ਤੋਗਰਾ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ, ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਦੂਰ ਜਾਂ ਸਭਾ ਵਿਚੋਂ ਵੀ, ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟ। ਇੱਥੇ ਆ, ਜੇ ਨੇੜੇ ਹੈਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸੁਣ। ਇੰਦਰ ਲਈ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜੋ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਲਈ; ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਪਕਾਓ, ਰਸ ਭਰਿਆ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਦਦਗਾਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਇੰਦਰ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣ। ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇਹ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਕਦੇ ਨਾ ਘਟੇ; ਅਸਾਡੀ ਨਾਕਿਰਪਾ ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ। ਜਦੋਂ ਮਾਨਵ ਗਾਇਕ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਦੇ ਲਈ, ਵਰਨ ਦੇ ਉਚਾਰ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਵਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਮ ਰਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ, ਨੇੜੇ ਆ; ਦਾਨੀ, ਸੋਮ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ, ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜ ਤੇ ਆ। ਹੇ ਪੱਥਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਦੂਰ ਜਾਂ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਨਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਨਾ ਸੌ, ਹੇ ਸੌਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ। ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਓ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਧਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਧਨਪਤੀ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ। ਚੌਥਾ, ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਇਹ ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਲਈ ਹਨ; ਆ, ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ, ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਪੀ। ਇਹ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ; ਮਿੱਠਾ ਪੀ ਕੇ, ਸਾਡੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਸੁਣ, ਸਿਫ਼ਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਇੰਦਰ, ਸਦਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਛੰਦ ਵਾਲੀ, ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲੀ, ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਭੋਜਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਚਟਾਨ, ਇੰਦਰ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੇਰੇ ਧਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿਹੜੇ ਨਿਚੋੜੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋੜਦਾ ਹੈ? ਇੰਦਰ, ਸਭਾ ਤੋਂ ਅਨਿਆਇਤਾ ਦੂਰ ਕਰ; ਸਭ ਤੋਂ ਚਾਹੀਦੇ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਹੇ ਦਾਨੀ, ਧਨ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਵਿਖਾ। ਤਵਸ਼ਟਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ, ਪਰਜਨਯਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਆਦਿਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਔਖੀ, ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਬਾਤ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ। ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਸਾਥੀ ਕਦੋਂ ਬਣੇਂਗਾ, ਉਪਾਸਕ ਨਾਲ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਂਗਾ? ਦਾਨੀ ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਤੇਰੀ ਦਾਤ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੰਗੀ ਜਾਵੇ।