ସାମଵେଦଃ

ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥାରେ, ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ କି ଅଙ୍ଗିରସ ବୃନ୍ଦ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରିଛନ୍ତି, ତିନି ଡାଲି ଓ ଘୃତରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଅତି ଯୁବ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ଦେବତା ଆମକୁ ବ୍ୟାପକ କୀର୍ତି ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମହାଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରତାର ଅଧିକାରୀ। ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଗାଥିନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଓ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଗାୟତ୍ରୀ ଚନ୍ଦ ଏଠି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଘୃତରେ ଆମକୁ ଗୋଧନ ଦିଅନ୍ତୁ, ମଧୁରେ ଆମକୁ ଲୋକ ଦେଅନ୍ତୁ। ମହାକୀର୍ତି ଅଗ୍ନି, ନମସ୍କାରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦକ୍ଷତାରେ ଅଧିପତି ହୋଇଛନ୍ତି। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସତ୍ୟର ଗଭୀର ଗର୍ଭରେ ବସିବା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ। ଏଠି ଆଉ ଏକ ଋଷି—ଇରିମ୍ବିଠି, କାଣ୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଗାୟତ୍ରୀ ଚନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଏହି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ, ଏହି ତୃଣ ଆମର ଆସନ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁଇ ଚାଇ ଯୋଗାଇ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ—ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଯାନ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଣିଦିଅ। ସୋମ ପିଟିବା ସମୟରେ, ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶକ୍ତିରେ ଡାକୁଥାଉ। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି, ଆମ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୋମ ଉପରେ ଆସି, ଏହି ଅର୍ପଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ। ଗାୟକଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଏକାଠି ଯଜ୍ଞରେ ଆଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ସୋମରେ ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ବୁଦ୍ଧିରେ ଆବୃତ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି କୁ ମୁଁ ଚୟନ କରୁଛି, ଯଜ୍ଞର କୃପାରେ ଏଠି ସୋମର ସ୍ବାଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଅଙ୍ଗିରସ ବୃନ୍ଦ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ସୋମ, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା, ତୁମର ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଜନ୍ମକୁ ଉପରେ ଓ ତଳେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଛି; ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବ୍ୟାପକ କୀର୍ତି ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ମାରୁତଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞର ଉପହାର ଝରିବା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ, ଯାହା ଆମକୁ ବିଶାଳ ସ୍ଥାନ ଦେଅ। ଏହି ସମସ୍ତ କୀର୍ତି ଲାଭ ପାଇଁ, ଆମେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜୟ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ। ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ସୋମ, ଶକ୍ତିରେ ଝରିବା, ଜଳରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି; ଏହି ଦିବ୍ୟ ହିରା ଝରଣା ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ଦୁଧ ଚୁଷି, ପ୍ରାଚୀନ ମଧୁର ଆସନକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ଚାହିଁ, ଏହି ଉତ୍ସରେ ଝରିଛି। ସୋମ ଦ୍ରବ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ପାତ୍ରକୁ ଘେରି ବସି, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ; ଦୃତ ଘୋଡ଼ା ଭଳି, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା ଏହି ସୋମକୁ ତୃଣ ଉପରେ ଆଣିଦିଅ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜି, ଶାପ ନଷ୍ଟ କରେ, ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଅ; ଦେବତାଙ୍କ ପିତା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଦିବ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଆଧାର। ଋଷି ଉଶନାସ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଗୋଧନର ଗୁପ୍ତ ନାମ ଦେଖି ପାଇଛନ୍ତି। ଆମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅମ୍ଦୁହି ଗାଉ ଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରୁଛୁ; ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ, ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର। ତୁମେ ଭଳି କେହି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ ନାହିଁ, ଦେବମାନ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଏକାଠି ନାହିଁ; ଉଦାର ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ଗୋ ଓ ଅଶ୍ୱ ଚାହିଁ, ତୁମକୁ ଡାକୁଛୁ। କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାରେ ଆମ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିବା ମିତ୍ର ଆମ ଦୂତ ହୋଇଛି? କେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ବାଛିଛ? ତୁମର ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ସୋମ ଉତ୍ସବରେ ସବୁଠାରୁ ସତ୍ୟ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏହି ଦୃଢ଼ ମାନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କରୁଛ; ଉଦାରତାର ଦାତା। ଆମ ପାଇଁ, ମିତ୍ର ଓ ଗାୟକମାନେର ସୁରକ୍ଷାକାରୀ ହେଉ; ଆମ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶତଗୁଣ ହେଉ। ଆମେ ଗୀତରେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୃତ୍ୟୁଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛୁ, ଉଦାର, ସୋମର ଆନନ୍ଦ, ଗାଉ ତାଙ୍କ ଛାଣ୍ଡକୁ ଡାକୁଥିବା ଭଳି। ଆମେ ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସର ଅଂଶ, ଦାତା, ଶକ୍ତିରେ ବେଢ଼ା, ପର୍ବତ ଭଳି ଉପହାର ଦେଇଥିବା, ଭୋଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଜାର ଉପହାର ଦେଇଥିବା, ଦୃତ ଗୋଧନ ଆଣିଦିଅ। ପ୍ରଶଂସାରେ ଉଦାର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକ, ସୋମ ପିଟିବା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ, ଉଦାରତାର ଦାତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କର, କାମକୁ ଦାକୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭଳି। କୌଣସି ଲୋଭୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଦୃତ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ସେ ଗାୟକଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପହାର ଦେଇଥାନ୍ତି। ସୋମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଝରଣାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପିଟି ଝରିବା, ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଝରଣା ହେଉ। ଦେବତା, ଦାନବନାଶକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକାରୀ, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି; ପାତ୍ରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୃତ୍ର ନାଶକ; ଉଦାରମାନ୍ୟଙ୍କୁ କୃପା ଦିଅ। ସୋମ, ଅତି ମଧୁର, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉତ୍ସାହରେ ଝରିବା, ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ ଝରିବା। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ କରି, ବୃଷ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଏ; ମନୁଷ୍ୟ ଆଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି; ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ପୁରସ୍କାର ପାଇଁ ଦୃତ ଗାଡ଼ି ଭଳି ଆଗେଇଯାଏ। ଏହି ପିଟିଥିବା ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଯାଉ; ଦୃତ ଝରଣା, ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଉପଜିଥିବା, ଆଲୋକ ଜଣାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଉ। ଏହି ପିଟିଥିବା ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଝରିଛି; ବିଜୟୀ ସୋମ ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ପୁରସ୍କାର ଦୃଢ଼ କରି, ଶକ୍ତି ନେଇ, ବିଜୟୀ ଜଳରେ ବିଜୁରି ଦଣ୍ଡ ନେଇଥାନ୍ତି। ଉତ୍ସାହଦାୟକ ପିଟିଥିବା ସୋମ ପାଇଁ, ଆନନ୍ଦରେ, ଦୀର୍ଘ ଜିଭ ଥିବା କୁକୁରକୁ ଦୂର କରିଦିଅ। ପିଟିଥିବା ସୋମ ଶୁଧ୍ଧ ଝରଣାରେ ଝରି, ଦୃତ ଘୋଡ଼ା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି କ୍ରୋଧରହିତ ସୋମକୁ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାରେ ଆଣି, ଝରଣା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।