ସାମଵେଦଃ

ଏହିପରି ହେଉଛି ପଞ୍ଚଟି ପୁରୀଷ ପଦକ୍ରମ—ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରଥମ ଉତ୍ତରର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧ: ଏଠାରେ ଅସିତ, କାଶ୍ୟପ କିମ୍ବା ଦେଵଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଏଠି ବ୍ୟବହୃତ, ଏବଂ ସୋମ, ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପୂଜିତ। ହେ ମଣିଷମାନେ, ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ସୋମକୁ, ଇନ୍ଦୁକୁ ଗୀତ ଗାଅ; ଦେଵତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସନ୍ତି। ଅଥର୍ବାଣମାନେ ମଧୁର ଦୁଧ ନେଇ ଦେଵତାଙ୍କୁ, ଦିବ୍ୟତାର ନିମିତ୍ତେ, ଉପସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି। ସେହି ସୋମ ଆମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କର, ଗାଈ, ଲୋକ, ସାରଥି, ରାଜା ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର କ୍ଷେମ ଆଣ। କାଶ୍ୟପ, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ ଓ ସୋମ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ତିବ୍ର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଗୋମୁଖୀ ସୋମମାନେ ଝଙ୍କାରି ଝରିପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଋତ୍ବିଜମାନଙ୍କ ଉତ୍ପ୍ରେରଣାରେ, ସୋମ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ଯେପରି ବିଜୟୀ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ସଫଳ ହୋଇଥିବା ସୋମ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ଶତ ଶତ ବୈଖାନସ ଋଷି, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ସୋମ ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା; ହେ ମୁନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ଧାରା ତୁମ ପାଇଁ ଦୃତ ଅଶ୍ୱମାନେ ପ୍ରଶଂସା ଲାଗି ଝରିଛି। ମଧୁ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଅବିନାଶୀ ଜଳ ପାଇଁ ଷ୍ଟୁତିଗୀତ ଦୌଡ଼ିଯାଇଛି। ଝରଣା ଗୋମାନଙ୍କ ପରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇଛି, ସେମାନେ ସତ୍ୟର ଗର୍ଭକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏଠି ଭୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ଅଗ୍ନି ଦେଵତା; ହେ ଅଗ୍ନି, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଆସ, ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉ, ହୋତୃ ଭାବେ ଦର୍ବାସନରେ ବସ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଆଗ୍ନିକୁ ଉପଲି ଏବଂ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି; ସେ ଅତିଯୁବା, ତିବ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ହେ ଦେଵ, ତୁମେ ଆମକୁ ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅ; ମହାନ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଶୂରତ୍ୱ ଦିଅ। ଗାଥିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କିମ୍ବା ଜମଦଗ୍ନି, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ; ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଗୋଧନ, ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ରସାତ୍ମକ ଲୋକ ଆମକୁ ଦିଅ। ତୁମେ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତୁମ ମହାନତା ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷତାର ଶାସନ କର; ଦୀର୍ଘ, ଶୁଦ୍ଧ ନିୟମରେ ଅବିଚଳିତ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ସହ ଷ୍ଟୁତି କରି, ସତ୍ୟର ଗର୍ଭରେ ବସ; ସତ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ସୋମ ପିଉ। କାଣ୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଇରିମ୍ବିଠି, ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ଇନ୍ଦ୍ର; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଏହି ସୋମ ପିଉ; ଏହି କୁଶାସନ ମୋର ଆସନ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ତୁମ ଦୁଇ ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଆଣନ୍ତୁ; ଆମ ନିବେଦନ ଶୁଣ। ସୋମ ଚିପ୍ସା କାଳରେ ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ, ସୋମ ଅର୍ପଣକାରୀ, ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶକ୍ତି ସହିତ ତୁମକୁ ଡାକୁଛୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ଅତି ଉତ୍ତମ ସୋମ ପାଇଁ ଆସ, ଏହି ନିବେଦନକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯଜ୍ଞୀୟ ସୋମ ସହ ଗାୟକଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି; ଏହି ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଦିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯଜ୍ଞ ଦୟା ସହ ପସନ୍ଦ କରେ; ସେମାନେ ଏଠି ଏହି ସୋମ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ସୋମ ତୁମ ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଉଚ୍ଚ ରଖିଛନ୍ତି; ଆମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଦିଅ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ମାରୁତଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନ ଦିଅ। ଏହି ସହ, ମାନବ ମହିମା ଜିତିବାକୁ ଆମେ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଛୁ। ପବିତ୍ର ସୋମ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବାହିତ, ଜଳରେ ବଢ଼ିଚାଲିଛି; ଦେଵମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଝରଣା, ସତ୍ୟର ଧନାଧାରା ଗର୍ଭରେ ବସ। ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦୁଧ ଦୋହି, ପୁରାତନ ପ୍ରିୟ ମଧୁଆସନରେ ସୋମ ପହଞ୍ଚିଛି; ଉତ୍ସାହିତ ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର କରି, ଶକ୍ତି ଚାହିଁ ସମର୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଘେରି ବସିବା ପରି, ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା ସୋମ ଉତ୍ସର ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ି, ପୁରସ୍କାର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚେ; ଶିଘ୍ର ଘୋଡ଼ା ପରି ଧୋଇ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା କୁଶାସନକୁ ଆଣାଯାଏ। ଦେଵମୟ ସୋମ ବିପଦ ଧ୍ଵଂସ କରି, ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ; ସେ ଦେଵତାଙ୍କ ପିତା, ଦକ୍ଷ କର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱର୍ଗର ଆଧାର ଓ ପୃଥିବୀର ମୂଳ। ଦୃଷ୍ଟା, ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ମୁନି, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ନେତା, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉଶନାସ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନରେ ଗୋମାନଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ନାମ ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ଖୋଜି ପାଇଥିଲେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ହେ ଶୂର, ଦୁହିଯାଇନଥିବା ଗାଈ ପରି; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଚଳିତ-ଅଚଳର ସ୍ୱାମୀ, ଆଲୋକ ଦୃଷ୍ଟିଅଳି। ତୁମ ପରି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ନ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ, ନ ପୃଥିବୀୟ; ହେ ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଶ୍ୱ ଓ ଗାଈ ଲାଗି ଆମେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛୁ। କିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ଆମର ମିତ୍ର ଦୂତ ହୋଇଛନ୍ତି? କେଉଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାହାଯ୍ୟ ତୁମେ ବାଛିଛ? ତୁମ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୋମ ଭୋଜନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ଦୃଢ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଭଙ୍ଗ କର, ଧନଦାତା ଇନ୍ଦ୍ର। ମାନ୍ୟବନ୍ଧୁ, ଗାୟକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷକ ହେଉ; ଶତଗୁଣ ଆମ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେଉ। ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଅମର, ମୃତ୍ୟୁଜୟୀ, ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କର, ଯେପରି ଗାଈ ତାଙ୍କ ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଡାକେ। ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବୃଷଭ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାତା, ପର୍ବତ ପରି ଧନରାଶି, ଖାଦ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶତଗୁଣ ଉପହାର ଦେଉଥିବା ସୋମକୁ ଚାହୁଁ। ତୁମ ଷ୍ଟୁତିରେ ଧନଦାତା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଡାକ; ସୋମ ପିଡ଼ା ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଦାନଶୀଳକୁ ଡାକ, କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ମଜୁର ଦାମ ଚାହିଁଥିବା ପରି। କୌଣସି ଲୋଭୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଶୀଘ୍ର, ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଟକାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ଷ୍ଟୁତିକାରୀକୁ ଯଥାର୍ଥ ଉପହାର ଦେଇଥାଏ। ସୋମ, ସବୁଠାରୁ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପିଡ଼ାଯାଉଛି। ଦାନବ ନାଶକ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷକ, ନିଜ ଆସନରେ ବସିଛି; ସେ ବିଶ୍ରାମ ନିମିତ୍ତେ ପାତ୍ରରେ ବସିଛି।