ଏକ ସମୟର କଥା, ମଘବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଏବଂ ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଜଗତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞର ସାର ଆମ ମଧ୍ୟରେ ହେଉ, ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ପ୍ରଜାପତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ହେବାରୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥିର କରିଦିଅନ୍ତୁ। ଶକ୍ତି, ଦାନ ଓ ବିଜୟର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକତ୍ର ହେଉ, ସୋମ ଦେବ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଉଚ୍ଚତମ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସାଇଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ସୋମ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ, ଜଳ ଓ ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ବ୍ୟାପକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହି ପୂଜାର ଅଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ ଓ ଧନଦାତା ହେଉଥିବା ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା କରେ। ପ୍ରଥମେ ଗାଈଙ୍କର ନାମ ତାଳାଶ କରାଯାଇଥିଲା, ସେହି ତିନି ସପ୍ତ ଗାଈ ମହାନ ନାମ ଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାର ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଲାଲ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଗାଈମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। କେହି ଏକଠି ଯାନ୍ତି, କେହି ଏକଠି ଆସନ୍ତି; ନଦୀମାନେ ଏକ ଏକା ଶୂନ୍ୟରେ ମିଶିଯାନ୍ତି। ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଖାଦ୍ୟ ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦିନର ଶୁଭ୍ର ଯୁବତୀ ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଉଦୟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କଲା। ଶୁଭ୍ର ବିଶ୍ରାମ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଚଳାମାନ ବିଶ୍ୱର ରାତି। ଏବେ ଆମେ ଏହି ବୃଷଭ, ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଗାଇବା। ଆମର ବାଣୀ ସଭାରେ ଜାତବେଦସ୍, ବୈଶ୍ୱାନର ଓ ନୂତନ ମନର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ। ସୋମ ପରି ପବିତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଶୋଭାଦାୟକ। ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ, ଜଳର ପୁତ୍ର, ମୋର ଯଜ୍ଞ ସୁନିବେ। ମୋର କଥା ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଚିଁଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମର ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କହିବି, ଆମେ ଶେଷରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା। ମୋ ପ୍ରଶଂସା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ, ଭାଗଠାରୁ ମିଳୁ। ମୁଁ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ସଭାର ବକ୍ତା ହେବି। ଏବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାୟକତ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କହିବି, ସେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ପ୍ରଥମେ କରିଥିଲେ। ସେ ସର୍ପକୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ଜଳକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ପାହାଡ଼କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ମୁଁ ଜନ୍ମତଃ ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ; ଘୃତ ମୋର ଦୃଷ୍ଟି, ଅମୃତତ୍ୱ ମୋର ଆହାର। ମୁଁ ତିନିପ୍ରକାର ସମର୍ଥନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଗନଚାରୀ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆଲୋକ, ହବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ। ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପଦକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୀବ୍ର ଗତିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ନାଭିରେ ସପ୍ତମୁଖୀ ଅଗ୍ନି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଧିପ୍ତ ହେଲେ ବିକିରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଭିତରେ ଚଳାୟମାନ, ଅଗ୍ନିକଣା ପରି। ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ପୁଷ୍ଟି, ତେଜ, ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ। ବସନ୍ତ ଆସିଛି, ମଧୁର; ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଆସିଛି, ମଧୁର; ବର୍ଷା, ଶରତ, ହେମନ୍ତ ଓ ଶୀତ ମଧୁର।