ସାମଵେଦଃ

ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଆମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଭାବେ, ଯଜ୍ଞର ପୂଜାରୀ ଭାବେ ଓ ସମସ୍ତ ବିଧିକୁ ଜାଣିଥିବା ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରୁଛୁ। ସେ ଆମ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଆହୁତିକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ନେଇଯାଆନ୍ତି, ଆମ ଆଶାକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମାନବମାନେ ମିତ୍ରତାର ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି—ସେ ପାପରହିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶୁଭ ଓ ସ୍ତୁତିତ। ଯଥାଯଥ ଆହୁତି ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପଠାରେ ବସାଇ, ଇଡାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଆଦର ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଯୁବା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଛାତି ତାଙ୍କ ମାଆଁମାନେ ପଛରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସମୟରୁ ସେ ତାଙ୍କର ମହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଅଛି—ଏକ ଏଠି, ଅନ୍ୟଟି ଅଉଠି, ତୃତୀୟ ଆଲୋକରେ ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଦେବମାନେ ଭଲପାଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଜାତବେଦାସ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆମେ ମନରଥ ଭଳି ସ୍ତୁତି ଦେଉଛୁ, ତାଙ୍କ କୃପା ଆମ ସଭାରେ ଶୁଭ ହେଉ, ଆମେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରତାରୁ ବିୟୋଗିତ ନ ହେଉ। ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଅତିଥି, ଦୃଷ୍ଟା, ସ୍ୱାମୀ, ସ୍ୱର୍ଗର ମୁଣ୍ଡ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର, ଋତ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପାତ୍ର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଜଳ ମାନେ ପରିସ୍ତାର ହେଉଛନ୍ତି, ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଝରଣା ପରି। ଦେବମାନେ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୀତ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ବିଜୟୀ ଘୋଡ଼ା ପରି। ଅଗ୍ନି ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞର ରାଜା, ରୁଦ୍ର, ପୃଥିବୀ-ସ୍ୱର୍ଗର ପୂଜାରୀ, ପୁରାତନ ସୁନା ରୂପୀ, ତୁରନ୍ତ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବିଚାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ରାଜା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସାହ ସହିତ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ନମନ କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାତ ଆସିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପତାକା ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ବୃଷଭ ପରି ଭୂମି-ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଆକାଶର ସୀମାରୁ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଗୃହସ୍ୱାମୀ, ଆହ୍ୱାନ ଯୋଗ୍ୟ। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଗାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାତକୁ ଗାଈର ଦୁଧ ପରି ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁବକମାନେ ଉଠିଥିବା ପରି ତାଙ୍କ କିରଣ ଆକାଶକୁ ପ୍ରସାରିତ। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନି ଅଧିକ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲନ୍ତି, ପୁରାତନ ନଗରର ନୀତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ମୁକ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁନା ଦାଢ଼ି ବିଶିଷ୍ଟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚାହାନ୍ତି। ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏକ, ପବିତ୍ରତା ଅନ୍ୟ; ଦିନ ଓ ରାତି ପରି ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛ, ଅଗ୍ନି। ତୁମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅଦ୍ଭୁତ; ଦୟାଳୁ ପୂଷଣଙ୍କ ଦୟା ଆମ ପାଖରେ ରହୁ। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସମ୍ପଦ ଦେଉଥିବା ସଦା, ଆମ ପୁତ୍ର-ପଉତି ଜୟୀ ହେଉ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା ଆମ ପାଖରେ ରହୁ। ବଡ଼ ପୂଜାରୀ ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଜଳକୁ ଘୁରାଉଛନ୍ତି; ତିନି ଆହୁତି ଧରନ୍ତି, ଦାନ ଦେଇଥିବା, ଶରୀରର ରକ୍ଷାକାରୀ, ସମ୍ପଦକୁ ଆଣନ୍ତି। ରାଜା, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ମହାନ, ମନ୍ୟ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ମେହେରବାନି ଚାହାଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଜାତବେଦାସ ଅଗ୍ନି ଗର୍ଭରେ ପୋଷିତ ଶିଶୁ ପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ; ଦିନକୁ ଦିନ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଆହୁତି ଦେଉଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ମାୟାବୀମାନେ ନଷ୍ଟ କର, କୌଣସି ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିନାହାନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଓ ଭକ୍ଷକମାନେ ଦଳିଦିଅ, ତୁମର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଅସଫଳ ନହେଉ। ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ସମ୍ପଦ ଦେଉଥିବା ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଅ, ଆମକୁ ବିଜୟ ପଥ ଦେଉ। ଯଦି କୌଣସି ବୀର ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁନ୍ତୁ; ମାନବ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଦିବ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ତୁମର ଧୂଆଁ ଆକାଶକୁ ଉଠେ, ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖା ସୂର୍ଯ୍ୟର ରୂପ ପରି ଚଉଡ଼ାଯାଏ, ଅଗ୍ନି, ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ତୁମର ତେଜରେ ଚମକୁଛ। ତୁମର ରାଜସିକ ଖ୍ୟାତି ଅଛି, ଅଗ୍ନି; ମିତ୍ର ପରି ତୁମେ ଅଧିପତି। ଜ୍ଞାନୀ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଉଛ, ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ପ୍ରଭାତରେ ଅଗ୍ନି, ଅନେକଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି, ସ୍ତୁତି ପାଉଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆହୁତି ଅମର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉ, ତେଜୋମୟ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ଦୁଧାଳି ଗାଈ ପରି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଘରେ ଘରେ ଅତିଥି ଭଳି ପ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଅନୁରାଗର ସ୍ତୁତି କରୁଛି। ମହାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି ଦେଇଛନ୍ତି; ମିତ୍ର ପରି ଖ୍ୟାତି ପାଇବାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଗରେ ବସାଇଛନ୍ତି। ଅମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ, ଭୃତ୍ର ଘାତକ, ପ୍ରାଚୀନ, ଜ୍ଞାନୀ, ଦାନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ମୁଖ ଉପରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନି କଶ୍ୟପଙ୍କ ପିତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ମାଆଁ, ମନୁ ଋଷି। ଆମେ ସୋମ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ। ଏଠାରୁ ସେମାନେ ଆକାଶର ଶୀର୍ଷକୁ ଉଠିଯାଆନ୍ତି, ବିଜୟୀ ଭାବେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ପୂର୍ବ ପରି ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଆଲୋକର ପଥରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସମ୍ପଦ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଛୁ; ସେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ, ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପୂଜାରୀ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ 'ବ୍ରହ୍ମ' କୁ ଏଠାରେ କହିଛନ୍ତି, ସେହି ଏକ ଚକ୍ରର କିନାର ପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବ୍ୟାପିଛି।