ସାମଵେଦଃ

ଏକ ପବିତ୍ର ଶ୍ରବଣ ମଂଚରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତେ ଆମେ ଆଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲୁ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ବାଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ଆମେ ଆମ ମନରେ ଆହ୍ବାନ କଲୁ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ୟମ କରି ତେଜସ୍ୱୀ ଦେବତାଙ୍କ ନୂତନ ନାଭିକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଆମର ଚିନ୍ତା ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଆମର ମନ ବିଶାଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମାରୁତଗଣଙ୍କୁ, ସେମାନଙ୍କ ଦଳ, ବଳ, ଦାନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଯାଉ। ସେମାନେ ବ୍ରତଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସୁନାଳି ତେଜରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ଦଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷକୁ ଜୟ କରିଥାନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦଳ ଭଳି। ସେଙ୍କ ପିଠିରେ ଝରଣା ଝଲମଲ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ଗୀତ ଓ ସପ୍ତ ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ମୁଁ ସେହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସବିତା ଦେବଙ୍କୁ ଷ୍ଟୁତି କରେ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତାରେ ଅଭିଭୂତ। ସୁନାଳି ହସ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ କ୍ରିୟାରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ-ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଆକାଶକୁ ମାପିଥିଲେ। ଆଗ୍ନି, ପୂଜାର ପ୍ରଧାନ, ଦାନଶୀଳ, ବଳର ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ, ସୁଧାର ପ୍ରସାରକ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଘୃତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁରାତନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଜଳ ମୁକ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା, ଭୋଜନ ଓ ପୋଷଣ ଦେଇବା। ଉତ୍ସବରେ ପବମାନ ସୋମ ଦେବତା, ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ରେଣୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦିବା ଓ ରାତିରେ ଅପାର ସୁରକ୍ଷା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଉଛ। ସର୍ବାଧିକ ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଧାରାରେ ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପିଇବାକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ମାରୁତଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ ଓ ଶକ୍ତି ନେଇ ତୁମ ଧାରା ଚଳିଥାଉ। ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଲ୍ଲାସରେ, ପବିତ୍ର ପାନୀୟ ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ, ହେ ଦେବ, ଅପଶାପ ନାଶକ। ତିନିଟି ସ୍ୱର ଉପରେ ଉଠିଛି, ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ହଳଦିଆ ସୋମ ଗଜ୍ଜନ କରି ଆସୁଛି। ସୋମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମାରୁତଗଣଙ୍କ ପାଇଁ, ମଧୁରତମ ହୋଇ, ସ୍ତୋତ୍ରର ଗର୍ଭରେ ବସିଛ। ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିନ୍ଦୁ ଜଳରେ ଚତୁରତା ସହିତ ବସିଛି, ପର୍ବତ ଉପରେ ଗୃଧ୍ର ନିଜ ଘ଼ଉଁରେ ବସିଥିବା ପରି। ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ହେବାକୁ, ହଳଦିଆ ସୋମ, ଦକ୍ଷତା ସହିତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ଏହି ଉଲ୍ଲାସ ମାରୁତ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ। ପର୍ବତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିବା ସୋମ ଚାଲିଛି, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଲ୍ଲାସ ଭରିଦେଉଛ। ସ୍ୱର୍ଗର ପ୍ରିୟ ଋଷି, ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ଧ୍ୱନି ସହିତ ଗତି କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରେରଣା ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ସେ ଆଗେ ବଢ଼ନ୍ତି। ଉତ୍ସବରେ ଉଲ୍ଲାସମୟ ସୋମ ଆମ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼ିଛି। ଚତୁର ସୋମମାନେ, ମହିଷ ପରି, ଜଳକୁ ତରଙ୍ଗରେ ଆଣି, କାଠ ଭେଦି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ସୋମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଚାପି ହୋଇ, ପ୍ରବାହିତ ହେଉ; ଆମକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କର, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କର। ତୁମେ ଦୀପ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଆମେ ତୁମକୁ ଡାକୁ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି। ସୋମ ବିନ୍ଦୁ ତନ୍ତୁରେ ପ୍ରବେଶ କରି, କବିମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଚିନ୍ତାକୁ ରଥୀ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବା ପରି ଆଗେ ବଢ଼ାଏ। ଦ୍ରୁତ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ା ଜୟୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମ ନାୟକତ୍ୱ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଦେବତା, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ତୁମ ଉଲ୍ଲାସ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚୁ, ବାୟୁଙ୍କୁ ସଠିକ ପଥରେ ଉଠିଯାଅ। ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ବିଜୁଳି ପରି, ବିଶ୍ୱ ଆଲୋକ ଦେଇଛି। ଉଲ୍ଲାସ ଦେଇଥିବା ସୋମ ବିନ୍ଦୁ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱର ସହିତ ପ୍ରବାହିତ। ଋଷି, ନିଜ ଅବସ୍ଥା ନେଇ ନଦୀ ତରଙ୍ଗ ପଠାଇଛନ୍ତି; କବିକୁ ଧାରଣ କରି, ଅଧିକ ଅଭିଲାଷା ନେଇ ଧାରାକୁ ଧରିଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ଖୋଜନ୍ତି, ଯିଏ ପ୍ରଭାତେ ଜନ୍ମିଛି, ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ, ଚାନା ଓ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ଷଷ୍ଠ ଚାପର ପ୍ରଥମ ଅଂଶ। ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଚାପି ହୋଇଥିବା ସୋମ ଭାଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ତେଜ ସହିତ ପ୍ରବାହିତ; ଭକ୍ତି ସହିତ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅର୍ପିତ। ରଥୀ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇବା ପରି, ସୋମ ଚାପ ଶିଳାର ତନ୍ତୁରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଛି। ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗାଈମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେହିପରି ଦ୍ରୁତ ଧାରା ବେଗରେ ଚଳି, କଳା ଚର୍ମକୁ ଦୂର କରିଦେଲା। ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉଲ୍ଲାସଦାୟକ ସୋମ, ତୁମେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ, ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କର, ଅଦେବଭକ୍ତମାନେ ଦୂରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଯେ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚମକିଥିଲା, ମଣିଷ ଜଳକୁ ଚଳାଇଥିଲା, ସେଇ ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭୃତ୍ର ନିବାରଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଳ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସୋମ, ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। ଏହି ଧାରାରେ, ହେ ସୋମ, ଚାପର ଉଲ୍ଲାସ ଓ ନବ ରସ ନେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ। ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧନଦାୟକ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ତୁମ ରସ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କର, ଧ୍ୱନି ଓ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗଞ୍ଜନ କରୁଥିବା, ହଳଦିଆ ସୋମ ବଡ଼ ଅଦ୍ଭୁତ ମିତ୍ର ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଚମକି ଗଞ୍ଜନ କରିଛି। ଆନନ୍ଦ ଦାତା, ଅଗ୍ନି, ଜ୍ଞାନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଆମେ ବାଛୁ, ଅନେକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଉଥିବା ରକ୍ଷକ। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ଚାପ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଚାପିଥିବା ସୋମକୁ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଅ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର କର। ଚାପିଥିବା ସୋମର ଉଲ୍ଲାସ ଧାରା ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ଉଲ୍ଲାସ ଧାରା ଅଗ୍ରଗାମୀ।