ସାମଵେଦଃ

ମୁଁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୌତାର୍ ଭାବେ ଦେଖେ—ସେ ଦାନଶୀଳ, ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ପ୍ରେରିତ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଦେବତା। ସେ ନିଜେ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଘୃତଧାରା ପଛରେ ଚାଲିଥିବା, ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଜ୍ୱଳମାନ, ଉତ୍ତମ ଘୃତ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆମ ଚିନ୍ତା ଓ ପ୍ରେରଣାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ, ବିଶ୍ୱର ଆକାଶ ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା, ଲୋକମାନଙ୍କର ହୌତାର୍ ଭାବେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଚୁଲିର ସ୍ୱାମୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗୋତ୍ରମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ପାଇଁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଡାକୁଛୁ। ଅଗ୍ନି ସେଇ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହ ଦୂର୍ନୀତିରୁ ଦୂରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, କୁହାଡ଼ିର ଭଳି ସଫା ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ। ସେ ତାଙ୍କର ସଭାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଥିବା କଥାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ପରି। ସେ ଅଦମ୍ୟ ଓ ଅଜୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିବା। ଅଗ୍ନିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ସଦା ନୂତନ ଓ ବିଶାଳ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶିଖା ଚମକୁଛି। ସେ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତମ ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିବା ମୁନି। ଅଗ୍ନି ଅପ୍ରମିତ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରଭାମୟ, ଅନନ୍ୟ ଆଲୋକରେ ଉଦୟମାନ। ସେ ପୁତ୍ରର ଭଳି ମା' ବାପା ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଦୁଇ ଜଗତକୁ ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଜାତବେଦସ୍, ଶକ୍ତିର ସନ୍ତାନ, ଆମ ସୁଭେଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅ। ଆମ ଚିନ୍ତାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ, ବିଶାଳ ଆକାର ଧନ ତୁମକୁ ମିଳିଛି। ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦିଅ, ଅମର ରୂପେ ଆମକୁ ଧନ ଦିଅ। ଦୃଶ୍ୟ ଆକାରରେ ଚମକୁଛ, ଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ଦେଉଛ। ତୁମେ ବଳିଦାନର କର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ, ବିଶାଳ ଦାନର ପାଳକ; ଦାନଶୀଳ ଧନ, ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ଧନ ଦେଉଛ। ପୁରାତନ ଲୋକମାନେ ଏହି ବୃଷଭ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସମନ୍ୱୟରେ ବସାଇଥିଲେ, ଯିଏ ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି, ଦୟା ପାଇଁ। ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇ, ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ତୁମ ସାହସିକ ଶକ୍ତି ଓ ସାହାଯ୍ୟରେ, ମଣିଷ ଶୌର୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଏ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଗଢ଼ିଛ। ତୁମ ଅନ୍ଧକାର ଆକାର ପୂରୋହିତ ଦ୍ୱାରା ଜଳାଯାଏ, ଅଗ୍ନିରେ ସ୍ଥାପିତ। ତୁମେ ଉଷାର ପ୍ରିୟ, ରାତିରେ ମଧୁର, ଘରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ କରୁଛ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ବଳିଦାନର ଗର୍ଭକୁ ରଖିଛନ୍ତି; ଜଳମାନେ, ମାତାମାନେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛନ୍ତି; ଗଛ, ଔଷଧୀ, ଯେଉଁମାନେ ଭିତରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବହିଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଏହି ବିଶ୍ୱମୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପାଦନ କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ; ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୃଦ୍ଧ ବୃଷଭ ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଯିଏ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଚାହାଁନ୍ତି; ଯିଏ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ସାମଗୀତ ଯାଏ; ସୋମ ତାଙ୍କୁ କହେ: "ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ସହ ବସୁଛି।" ଅଗ୍ନି ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସ୍ତୁତି ତାଙ୍କୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ସାମଗୀତ ତାଙ୍କୁ ଯାଏ; ସୋମ ତାଙ୍କୁ କହେ: "ମୁଁ ତୁମର ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ସହ ବସୁଛି।" ପୂର୍ବ ଯେଉଁ ସହଚରମାନେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନମନ; ଏବେ ଯେଉଁମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନମନ; ଶତ ମାର୍ଗରେ ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ଯୋଜାଉଛି। ମୁଁ ଶତ ମାର୍ଗରେ ଉଚ୍ଚାରଣ, ହଜାର ବେଳେ ଗୀତ ଗାଉଛି—ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତି ଛନ୍ଦ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ, ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍, ଜଗତି ଆକାରକୁ ଏକତ୍ର କରି, ନିଜ ନିବାସ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଆଲୋକ, ଆଲୋକ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି; ଇନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ, ଆଲୋକ ଇନ୍ଦ୍ର; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ, ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଅଗ୍ନି, ପୁଣିଥରେ ପୁଷ୍ଟି ନେଇ ଫେର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ନେଇ ଫେର; ଆମକୁ ଅପମାନରୁ ରକ୍ଷା କର। ଧନ ସହ ଫେର, ଅଗ୍ନି, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଉନ୍ନତି କର, ସମସ୍ତ ପୋଷଣ ସହ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଯାଅ। ଯଦି ମୁଁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଯେପରି ବୃଦ୍ଧିର ଅଧିକାରୀ ହେବାକୁ ପାରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୋର ସ୍ତୁତି ଏକାକି ହେଉ; ମୋର ବନ୍ଧୁ ଗୋଦାନ କରୁଥିବା ହେଉ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶିଖିବି, ତାଙ୍କୁ ଦେବି, ବଳର ନାଥ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତଙ୍କୁ, ଯଦି ମୁଁ ଗୋଧନର ଅଧିପତି ହେବି। ଇନ୍ଦ୍ର, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ଗାଈ, ବଳିଦାନକାରୀ, ଦବାଇ ଦେଉଥିବା, ପୋଷଣ ଦୁଧ, ଗାଈ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦେଉଛି। ଜଳମାନେ, ଏଠାକୁ ଆସ, ଆନନ୍ଦ ଆଣ; ଆମ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଉ, ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ। ତୁମର ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ ତତ୍ତ୍ୱ, ଆମ ସହ ଅଂଶୀଦାର କର, ମା'ମାନେ ଶିଶୁକୁ ପୋଷଣ କରିଥିବା ପରି। ଏହିପରି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ନିବାସ ନିମିତ୍ତେ ଚେଷ୍ଟା କର, ସେଠାକୁ ଚଳିବାକୁ ଦିଅ; ଜଳମାନେ, ଆମକୁ ଉତ୍ପାଦନ କର ଓ ପୋଷଣ କର। ବାତାସ ହେଉ, ଆମକୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଦିଅ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଖୁସି ଆଣ; ଦୀର୍ଘାୟୁ କରି ଆମକୁ ଆଣି ଦିଅ। ବାତାସ, ତୁମେ ଆମ ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ; ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଇ ଦିଅ। ତୁମ ଘରେ ଲୁଚିଥିବା ଅମୃତ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି, ବାତାସ, ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ସେଠିଏ ଦିଅ। ଏହି ଦ୍ରୁତ ଚଳିତ, ସମସ୍ତ ଆକାରର ବହକ, ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଡିଂଗା ଧାରଣ କରିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ରେ ମୁଡ଼ିଥିବା, ନିୟମିତ ଚଳିଥିବା, ସ୍ୱୟଂଜାତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଜ୍ଞା ଉତ୍ପାଦନ କରିଛି। ଜଳରେ ବୀଜ ରଖାଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଆକାରର, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ତେଜ ଉଦିତ କଲା; ମଧ୍ୟାକାଶରେ ନିଜ ମହତ୍ତ୍ୱ ମାପି, ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱର ବୀଜ। ଏହି ଅନେକ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, କିରଣରେ ମୁଡ଼ିଥିବା, ବଳିଦାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାକୁ ଧାରଣ କରେ; ହଜାର ଦାତା, ଶତ ଦାତା, ବହୁ ଦାତା, ସ୍ୱର୍ଗର ଧାରକ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ। ସ୍ୱର୍ଗରେ, ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ପଖିରେ ଉଡ଼ିବା ବେଳେ, ଲୋକମାନେ ହୃଦୟରେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି; ତୁମେ ବରୁଣଙ୍କର ଦୂତ, ଯମ ଲୋକର ପଖି, ଚମକୁଥିବା। ଗନ୍ଧର୍ବ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସୁଗନ୍ଧରେ ମୁଡ଼ି, ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ; ସେ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଓ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି।